ಏವಂ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಂ ಬುದ್ಧಾಃ ಸಂಸ್ತಭ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ । ಜಹಿ ಶತ್ರುಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕಾಮರೂಪಂ ದುರಾಸದಮ್
ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತು, ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮದಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು. ಹೇ ಮಹಾಬಾಹು, ಗೆಲ್ಲಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಕಾಮರೂಪ ಶತ್ರುವನ್ನು ನಾಶಮಾಡು.
ಇಮಂ ವಿವಸ್ವತೇ ಯೋಗಂ ಪ್ರೋಕ್ತವಾನಹಮವ್ಯಯಮ್ । ವಿವಸ್ವಾನ್ಮನವೇ ಪ್ರಾಹ ಮನುರಿಕ್ಷ್ವಾಕವೇಽಬ್ರವೀತ್
ಈ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಯೋಗವನ್ನು ನಾನು ವಿವಸ್ವಂತನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದೆ. ವಿವಸ್ವಂತನು ಅದನ್ನು ಮನುವಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಮನುವು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
ಏವಂ ಪರಮ್ಪರಾಪ್ರಾಪ್ತಮಿಮಂ ರಾಜರ್ಷಯೋಽವಿದುಃ । ಸ ಕಾಲೇನೇಹ ಮಹತಾ ಯೋಗೋ ನಷ್ಟಃ ಪರಂತಪ
ಈ ರೀತಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ಈ ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದಮೇಲೆ, ಹೇ ಪರಂತಪ, ಈ ಯೋಗ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.
ಸ ಏವಾಯಂ ಮಯಾ ತೇಽದ್ಯ ಯೋಗಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪುರಾತನಃ । ಭಕ್ತೋಽಸಿ ಮೇ ಸಖಾ ಚೇತಿ ರಹಸ್ಯಂ ಹ್ಯೇತದುತ್ತಮಮ್
ಆ ಪುರಾತನ ಯೋಗವನ್ನೇ ನಾನು ಇಂದು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ನನ್ನ ಭಕ್ತನೂ ಸ್ನೇಹಿತನೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತವಾದ ರಹಸ್ಯ.
ಅಪರಂ ಭವತೋ ಜನ್ಮ ಪರಂ ಜನ್ಮ ವಿವಸ್ವತಃ। ಕಥಮೇತದ್ವಿಜಾನೀಯಾಂ ತ್ವಮಾದೌ ಪ್ರೋಕ್ತವಾನಿತಿ
ನಿನ್ನ ಹುಟ್ಟು ಹಿಂದುಗಿದೆ, ವಿವಸ್ವಂತನದು ಮುಂಚೆಯದು. ಆದರೂ ನೀನು ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು?
ಬಹೂನಿ ಮೇ ವ್ಯತೀತಾನಿ ಜನ್ಮಾನಿ ತವ ಚಾರ್ಜುನ । ತಾನ್ಯಹಂ ವೇದ ಸರ್ವಾಣಿ ನ ತ್ವಂ ವೇತ್ಥ ಪರಂತಪ
ನನ್ನೂ ನಿನ್ನೂ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳು ಕಳೆದಿವೆ, ಅರ್ಜುನ. ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ನೀನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಹೇ ಪರಂತಪ.
ಅಜೋಽಪಿ ಸನ್ನವ್ಯಯಾತ್ಮಾ ಭೂತಾನಾಮೀಶ್ವರೋಽಪಿ ಸನ್ । ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಾಮಧಿಷ್ಠಾಯ ಸಂಭವಾಮ್ಯಾತ್ಮಮಾಯಯಾ
ನಾನು ಜನನರಹಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಆತ್ಮನಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು, ನನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
ಯದಾ ಯದಾ ಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತ। ಅಭ್ಯುತ್ಥಾನಮಧರ್ಮಸ್ಯ ತದಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಸೃಜಾಮ್ಯಹಮ್
ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೀನತೆ ಉಂಟಾದಾಗ, ಹೇ ಭಾರತ, ಅಧರ್ಮವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಆಗ ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಪರಿತ್ರಾಣಾಯ ಸಾಧೂನಾಂ ವಿನಾಶಾಯ ಚ ದುಷ್ಕೃತಾಮ್। ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನಾರ್ಥಾಯ ಸಂಭವಾಮಿ ಯುಗೇ ಯುಗೇ
ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಸಜ್ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ನಾನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುಗದಲ್ಲೂ ಜನಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಜನ್ಮ ಕರ್ಮ ಚ ಮೇ ದಿವ್ಯಮೇವಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತತ್ತ್ವತಃ । ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಹಂ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ನೈತಿ ಮಾಮೇತಿ ಸೋಽರ್ಜುನ
ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ದೈವಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ಅರಿತಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಅರ್ಜುನ, ಅವರು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಾ ಮನ್ಮಯಾ ಮಾಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ । ಬಹವೋ ಜ್ಞಾನತಪಸಾ ಪೂತಾ ಮದ್ಭಾವಮಾಗತಾಃ
ರಾಗ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತೊರೆದು, ನನ್ನಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ಇಟ್ಟು, ನನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದ ಅನೇಕರು ನನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಯೇ ಯಥಾ ಮಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ತಾಂಸ್ತಥೈವ ಭಜಾಮ್ಯಹಮ್ । ಮಮ ವರ್ತ್ಮಾನುವರ್ತನ್ತೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಥ ಸರ್ವಶಃ
ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ, ನಾನು ಕೂಡ ಅವರನ್ನೆ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತೇನೆ; ಪಾರ್ಥ, ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ತಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಜನ್ತ ಇಹ ದೇವತಾಃ । ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಹಿ ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ ಸಿದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ಕರ್ಮಜಾ
ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸಿ, ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮಾನವರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಿಂದ ಫಲವು ಬೇಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಮಯಾ ಸೃಷ್ಟಂ ಗುಣಕರ್ಮವಿಭಾಗಶಃ । ತಸ್ಯ ಕರ್ತಾರಮಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧ್ಯಕರ್ತಾರಮವ್ಯಯಮ್
ಗುಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ನಾನು ಅದರ ಕರ್ತನಾದರೂ, ನನ್ನನ್ನು ಅಕರ್ತನೂ, ನಾಶವಾಗದವನೂ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ನ ಮಾಂ ಕರ್ಮಾಣಿ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ ನ ಮೇ ಕರ್ಮಫಲೇ ಸ್ಪೃಹಾ । ಇತಿ ಮಾಂ ಯೋಽಭಿಜಾನಾತಿ ಕರ್ಮಭಿರ್ನ ಸ ಬಧ್ಯತೇ
ಕರ್ಮಗಳು ನನಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ನನಗೆ ಕರ್ಮಫಲದ ಆಸೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಹೀಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಅರಿತಾರೋ, ಅವರು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಪೂರ್ವೈರಪಿ ಮುಮುಕ್ಷುಭಿಃ । ಕುರು ಕರ್ಮೈವ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಪೂರ್ವೈಃ ಪೂರ್ವತರಂ ಕೃತಮ್
ಈ ರೀತಿ ತಿಳಿದು, ಹಿಂದಿನ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದವರು ಕೂಡ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಕೂಡ ಹಳೆಯವರು ಮಾಡಿದಂತೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡು.
ಕಿಂ ಕರ್ಮ ಕಿಮಕರ್ಮೇತಿ ಕವಯೋಽಪ್ಯತ್ರ ಮೋಹಿತಾಃ । ತತ್ತೇ ಕರ್ಮ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇಽಶುಭಾತ್
ಯಾವುದು ಕರ್ಮ, ಯಾವುದು ಅಕರ್ಮ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರೂ ಕೂಡ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ದುಷ್ಟದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಕರ್ಮಣೋ ಹ್ಯಪಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಚ ವಿಕರ್ಮಣಃ । ಅಕರ್ಮಣಶ್ಚ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಗಹನಾ ಕರ್ಮಣೋ ಗತಿಃ
ಕರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ದುಷ್ಕರ್ಮವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅಕರ್ಮವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಕರ್ಮದ ಮಾರ್ಗವು ಬಹಳ ಆಳವಾಗಿದೆ.
ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇದಕರ್ಮಣಿ ಚ ಕರ್ಮ ಯಃ । ಸ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಸ ಯುಕ್ತಃ ಕೃತ್ಸ್ನಕರ್ಮಕೃತ್
ಯಾರು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಅಕರ್ಮವನ್ನು, ಅಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸಮಚಿತ್ತರೂ, ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವವರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.
ಯಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಸಮಾರಮ್ಭಾಃ ಕಾಮಸಂಕಲ್ಪವರ್ಜಿತಾಃ । ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿದಗ್ಧಕರ್ಮಾಣಂ ತಮಾಹುಃ ಪಣ್ಡಿತಂ ಬುಧಾಃ
ಯಾರ ಕರ್ಮಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪವಿಲ್ಲದೆ, ಜ್ಞಾನದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋದವೆಯೋ, ಅವನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪಂಡಿತನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕರ್ಮಫಲಾಸಙ್ಗಂ ನಿತ್ಯತೃಪ್ತೋ ನಿರಾಶ್ರಯಃ । ಕರ್ಮಣ್ಯಭಿಪ್ರವೃತ್ತೋಽಪಿ ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋತಿ ಸಃ
ಕರ್ಮಫಲದ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯಾವಾಗಲೂ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ, ಏನನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸದೆ, ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
ನಿರಾಶೀರ್ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಃ । ಶಾರೀರಂ ಕೇವಲಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ನಾಪ್ನೋತಿ ಕಿಲ್ಬಿಷಮ್
ಯಾವನಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಕೇವಲ ದೇಹದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಪಾಪವನ್ನೂ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
ಯದೃಚ್ಛಾಲಾಭಸಂತುಷ್ಟೋ ದ್ವನ್ದ್ವಾತೀತೋ ವಿಮತ್ಸರಃ। ಸಮಃ ಸಿದ್ಧಾವಸಿದ್ಧೌ ಚ ಕೃತ್ವಾಪಿ ನ ನಿಬಧ್ಯತೇ
ಯಾವನು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಈರ್ಖೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಯಶಸ್ಸು-ಅಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೂ ಬಂಧನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಗತಸಙ್ಗಸ್ಯ ಮುಕ್ತಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಾವಸ್ಥಿತಚೇತಸಃ । ಯಜ್ಞಾಯಾಚರತಃ ಕರ್ಮ ಸಮಗ್ರಂ ಪ್ರವಿಲೀಯತೇ
ಯಾವನು ಆಸೆಯನ್ನು ತೊರೆದು, ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಹವಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನೌ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಹುತಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮೈವ ತೇನ ಗನ್ತವ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕರ್ಮ ಸಮಾಧಿನಾ
ಅರ್ಪಣೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ಹೋಮದ ಪದಾರ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲೂ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೋಡುವವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನೇ ಸೇರುವನು.
ದೈವಮೇವಾಪರೇ ಯಜ್ಞಂ ಯೋಗಿನಃ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ। ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಾವಪರೇ ಯಜ್ಞಂ ಯಜ್ಞೇನೈವೋಪಜುಹ್ವತಿ
ಕೆಲವರು ಯೋಗಿಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯನ್ಯೇ ಸಂಯಮಾಗ್ನಿಷು ಜುಹ್ವತಿ । ಶಬ್ದಾದೀನ್ವಿಷಯಾನನ್ಯ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಗ್ನಿಷು ಜುಹ್ವತಿ
ಕೆಲವರು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಮದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸರ್ವಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಣಕರ್ಮಾಣಿ ಚಾಪರೇ । ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗಾಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ ಜ್ಞಾನದೀಪಿತೇ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ, ಪ್ರಾಣಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಆತ್ಮ ನಿಯಮದ ಯೋಗದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉರಿದಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದ್ರವ್ಯಯಜ್ಞಾಸ್ತಪೋಯಜ್ಞಾ ಯೋಗಯಜ್ಞಾಸ್ತಥಾಪರೇ। ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಯತಯಃ ಸಂಶಿತವ್ರತಾಃ
ದೃಢ ವ್ರತದ ಯತಿಗಳು, ಕೆಲವರು ದ್ರವ್ಯ ಯಜ್ಞವನ್ನು, ಕೆಲವರು ತಪಸ್ಸಿನ ಯಜ್ಞವನ್ನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಯೋಗದ ಯಜ್ಞವನ್ನು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅಪಾನೇ ಜುಹ್ವತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣೇಽಪಾನಂ ತಥಾಽಪರೇ । ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗತೀ ರುದ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪರಾಯಣಾಃ
ಕೆಲವರು ಅಪಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಅಪಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನಗಳ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ.