ಯಥಾವಿಧಿ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾಸ್ತ್ವಕಾರಯತ್। ದನ್ತೈಃ ಶುಕ್ಲೈಃ ಶಿಖರಿಭಿಃಸಿಂಹಸಂಹನನೋಽಭವತ್
ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಯಂತೆ, ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಣ್ವನು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಬಾಲಕನ ಹಲ್ಲುಗಳು ದಂತದಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ಅವನ ದೇಹ ಸಿಂಹದಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತು.
ಚಕ್ರಾಙ್ಕಿತಕರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಸ್ವಯಂ ವಿಷ್ಣುರಿವಾಪರಃ। `ಚತುಷ್ಕಿಷ್ಕುರ್ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾಮೂರ್ಧಾ ಮಹಾಬಲಃ
ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರದ ಗುರುತು ಇದ್ದಿತು, ಅವನು ಕೀರ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು, ಸ್ವತಃ ವಿಷ್ಣುವಿನಂತಿದ್ದನು. ಅವನ ಎದೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು, ಅವನು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು.
ಕುಮಾರೋ ದೇವಗರ್ಭಾಭಃ ಸ ತತ್ರಾಶು ವ್ಯವರ್ಧತ। `ಋಷೇರ್ಭಯಾತ್ತು ದುಷ್ಯನ್ತಃ ಸ್ಮರನ್ನೈವಾಹ್ವಯತ್ತದಾ
ಆ ಬಾಲಕನು ದೇವರ ಮಗನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು, ಅಲ್ಲಿ ಬೇಗನೆ ಬೆಳೆದನು. ಆದರೆ ಋಷಿಯನ್ನು ಭಯಪಟ್ಟು ದುಷ್ಯಂತನು ಅವನನ್ನು ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ, ನೆನೆಸಿದ್ದರೂ.
ಗತೇ ಕಾಲೇ ತು ಮಹತಿ ನ ಸಸ್ಮಾರ ತಪೋಧನಾಮ್।' ಷಡ್ವರ್ಷೇಷು ತತೋ ಬಾಲಃ ಕಣ್ವಾಶ್ರಮಪದಂ ಪ್ರತಿ
ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನು ಆ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ನೆನೆಸಲಿಲ್ಲ. ಆರು ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಆ ಬಾಲಕನು ಕಣ್ವಾಶ್ರಮದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು.
ವ್ಯಾಘ್ರಾನ್ಸಿಂಹಾನ್ವರಾಹಾಂಶ್ಚ ವೃಕಾಂಶ್ಚ ಮಹಿಷಾಂಸ್ತಥಾ। `ಋಕ್ಷಾಂಶ್ಚಾಭ್ಯಹನದ್ವ್ಯಾಲಾನ್ಪದ್ಭ್ಯಾಮಾಶ್ರಮಪೀಡಕಾನ್
ಅವನು ಹುಲಿಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಕಾಡುಕುರಿಗಳು, ನರಿ, ಎಮ್ಮೆ, ಕರಡಿ ಇಂತಹ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು ಬಡಿದನು.
ಬಲಾದ್ಭುಜಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಗೃಹ್ಯ ಬಲವಾನ್ಸಂನಿಯಮ್ಯ ಚ।' ಬದ್ಧ್ವಾ ವೃಕ್ಷೇಷು ದೌಷ್ಯನ್ತಿರಾಶ್ರಮಸ್ಯ ಸಮನ್ತತಃ
ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಅವನು ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಆಶ್ರಮದ ಸುತ್ತಲೂ ಮರಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಬಿಟ್ಟನು.
ಆರುರೋಹ ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚೈವ ಕ್ರೀಡನ್ಸ್ಮ ಪರಿಧಾವತಿ। `ವನಂ ಚ ಲೋಡಯಾಮಾಸ ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರಗಣೈರ್ವೃತಮ್
ಅವನು ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿ, ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಸಿಂಹ-ಹುಲಿ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ತತಶ್ಚ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪಿಶಾಚಾಂಶ್ಚ ರಿಪೂನ್ರಣೇ। ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧೇನ ತಾನ್ಹತ್ವಾ ಋಷೀನಾರಾಧಯತ್ತದಾ
ನಂತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ, ಪಿಶಾಚರನ್ನು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಕೊಂದು, ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು.
ಕಶ್ಚಿದ್ದಿತಿಸುತಸ್ತಂ ತು ಹನ್ತುಕಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ। ವಧ್ಯಮಾನಾಂಸ್ತು ದೈತೇಯಾನಮರ್ಷೀ ತಂ ಸಮಭ್ಯಯಾತ್
ದಿತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಪುತ್ರನು, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.
ತಮಾಗತಂ ಪ್ರಹಸ್ಯೈವ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಚ। ದೃಢಂ ಚಾಬಧ್ಯ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಯಾಮಾಸ ತಂ ತದಾ
ಅವನು ಬಂದಾಗ ಆ ಬಾಲಕನು ನಗುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಲವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ, ಒತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಮರ್ದಿತೋ ನ ಶಶಾಕಾಸ್ಮಾನ್ಮೋಚಿತುಂ ಬಲವತ್ತಯಾ। ಪ್ರಾಕ್ರೋಶದ್ಭೈರವಂ ತತ್ರ ದ್ವಾರೇಭ್ಯೋ ನಿಃಸೃತಂ ತ್ವಸೃಕ್
ಬಾಲಕನ ಬಲಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ರಕ್ತ ಹರಿದು, ಭಯದಿಂದ ಕೂಗಿ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದನು.
ತೇನ ಶಬ್ದೇನ ವಿತ್ರಸ್ತಾ ಮೃಗಾಃ ಸಿಂಹಾದಯೋ ಗಣಾಃ। ಸುಸ್ರುವುಶ್ಚ ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಮಾಶ್ರಮಸ್ಥಾಶ್ಚ ಸುಸ್ರುವುಃ
ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೆದರಿದ ಮೃಗಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಓಡಿಹೋದವು; ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದವರು ಭಯದಿಂದ ಶೌಚಮೂತ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ಬಿಟ್ಟರು.
ನಿರಸುಂ ಜಾನುಭಿಃ ಕೃತ್ವಾ ವಿಸಸರ್ಜ ಚ ಸೋಽಪತತ್। ತದ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಸ್ಮಯಂ ಜಗ್ಮುಃ ಕುಮಾರಸ್ಯ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್
ಅವನು ಮೊಣಕಾಲಿನಿಂದ ಎಳೆದಾಡುತ್ತಾ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿದ್ದುಹೋದನು. ಆ ಬಾಲಕನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು.
ನಿತ್ಯಕಾಲಂ ವಧ್ಯಮಾನಾ ದೈತೇಯಾ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಹ। ಕುಮಾರಸ್ಯ ಭಯಾದೇವ ನೈವ ಜಗ್ಮುಸ್ತದಾಶ್ರಮಮ್
ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಭಯದಿಂದ ಅವರು ಆಶ್ರಮದ ಕಡೆಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.
ತತೋಽಸ್ಯ ನಾಮ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ಕಣ್ವಾಶ್ರಮನಿವಾಸಿನಃ। ಕಣ್ವೇನ ಸಹಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕರ್ಮಾತಿಮಾನುಷಮ್
ಆಮೇಲೆ ಕಣ್ವಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು, ಕಣ್ವನೊಡನೆ, ಆ ಬಾಲಕನು ಮಾಡಿದ ಮಾನವನಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನಿಗೆ ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.
ಅಸ್ತ್ವಯಂ ಸರ್ವದಮನಃ ಸರ್ವಂ ಹಿ ದಮಯತ್ಯಸೌ। ಸ ಸರ್ವದಮನೋ ನಾಮ ಕುಮಾರಃ ಸಮಪದ್ಯತ
'ಇವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಹೆಸರು ಸರ್ವದಮನ ಎಂದು ಇರಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಬಾಲಕನು ಸರ್ವದಮನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.
ವಿಕ್ರಮೇಣೌಜಸಾ ಚೈವ ಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ವಿತಃ। `ಅಪ್ರೇಷಯತಿ ದುಷ್ಯನ್ತೇ ಮಹಿಷ್ಯಾಸ್ತನಯಸ್ಯ ಚ
ವೀರತ್ವ, ಶಕ್ತಿಯು ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವನು, ದುಃಖದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು—ಅಂದರೆ ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಮಗನನ್ನು—ಎಂದಿಗೂ ದೂರಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಪಾಣ್ಡುಭಾವಪರೀತಾಙ್ಗೀಂ ಚಿನ್ತಯಾ ಸಮಭಿಪ್ಲುತಾಮ್। ಲಮ್ಬಾಲಕಾಂ ಕೃಶಾಂ ದೀನಾಂ ತಥಾ ಮಲಿನವಾಸಸಮ್
ಅವಳ ದೇಹವು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ಚಿಂತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚಿ, ದೇಹ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿ, ದುಃಖದಿಂದ, ಮತ್ತು ಮಲಿನವಾದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು.
ಶಕುನ್ತಲಾಂ ಚ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರದಧ್ಯೌ ಸ ಮುನಿಸ್ತದಾ। ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸರ್ವವೇದಾಶ್ಚ ದ್ವಾದಶಾಬ್ದಸ್ಯ ಚಾಭವನ್
ಶಕುಂತಳೆಯನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಆ ಮುನಿಯು ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು.
ತಂ ಕುಮಾರಮೃಷಿರ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕರ್ಮ ಚಾಸ್ಯಾತಿಮಾನುಷಮ್। ಸಮಯೋ ಯೌವರಾಜ್ಯಾಯ ಇತ್ಯನುಧ್ಯಾಯ ಸ ದ್ವಿಜಃ
ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಮಾನವನಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಮುನಿಯು ಯುವರಾಜ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಶೃಣು ಭದ್ರೇ ಮಮ ಸುತೇ ಮಮ ವಾಕ್ಯಂ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ
ಓ ಸುಭದ್ರೆ, ನನ್ನ ಮಗಳು, ನಿನ್ನ ಪವಿತ್ರ ನಗುವಿಗೆ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳು.
ಪತಿವ್ರತಾನಾಂ ನಾರೀಣಾಂ ವಿಶಿಷ್ಟಮಿತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ। ಪತಿಶುಶ್ರೂಷಣಂ ಪೂರ್ವಂ ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಚೇಷ್ಟಿತೈಃ
ಪತಿವ್ರತೆ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಪತಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅನುಜ್ಞಾತಾ ಮಯಾ ಪೂರ್ವಂ ಪೂಜಯೈತದ್ವ್ರತಂ ತವ। ಏತೇನೈವ ಚ ವೃತ್ತೇನ ಪುಣ್ಯಾಁಲ್ಲೋಕಾನವಾಪ್ಯ ಚ
ನಾನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ ನೀನು ಪುಣ್ಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ ವಿಶಿಷ್ಟಾಂ ತಪ್ಸ್ಯಸೇ ಶ್ರಿಯಮ್। ತಸ್ಮಾದ್ಭದ್ರೇಽದ್ಯ ಯಾತವ್ಯಂ ಸಮೀಪಂ ಪೌರವಸ್ಯ ಹ
ಇದಾದ ನಂತರ, ಮಾನವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ವಿಶೇಷವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸುಭದ್ರೆ, ಇಂದು ನೀನು ಪೌರವರ ವಂಶಜರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು.
ಸ್ವಯಂ ನಾಯಾತಿ ಮತ್ವಾ ತೇ ಗತಂ ಕಾಲಂ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ। ಗತ್ವಾಽಽರಾಧಯ ರಾಜಾನಂ ದುಷ್ಯನ್ತಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ
ಅವನು ತಾನೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು, ಸಮಯ ಹೋದಂತಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ ನಗುವಿನವಳೇ, ನೀನು ಹೋಗಿ ರಾಜ ದushyಂತನನ್ನು ಅವನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸು.
ದೌಷ್ಯನ್ತಿಂ ಯೌವರಾಜ್ಯಸ್ಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರೀತಿಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ। ದೇವತಾನಾಂ ಗುರೂಣಾಂ ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ಭಾಮಿನಿ
ದೌಷ್ಯಂತನು ಯುವರಾಜ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನೀನು ಸಂತೋಷಪಡುವೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಹಿರಿಯವರು ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ, ಸುಂದರಿಯೇ—
ಭರ್ತೄಣಾಂ ಚ ವಿಶೇಷೇಮ ಹಿತಂ ಸಂಗಮನಂ ಭವೇತ್। ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರಿ ಕುಮಾರೇಣ ಗನ್ತವ್ಯಂ ಮತ್ಪ್ರಿಯೇಪ್ಸಯಾ
ಹಾಗೆಯೇ ಪತಿಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಗಮವೇ ಹಿತಕರ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಗಳೇ, ನನ್ನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು.
ಪ್ರತಿವಾಕ್ಯಂ ನ ದದ್ಯಾಸ್ತ್ವಂ ಶಪಿತಾ ಮಮ ಪಾದಯೋಃ
ನೀನು ಯಾವ ಪ್ರತಿವಾಕ್ಯವನ್ನೂ ಕೊಡಬಾರದು; ನೀನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಬದ್ಧಳಾಗಿರುವೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸುತಾಂ ತತ್ರ ಪೌತ್ರಂ ಕಣ್ವೋಽಭ್ಯಭಾಷತ। ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಚ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನ್ಯುಪಾಘ್ರಾಯ ಪೌರವಮ್
ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಕಣ್ವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಪೌರವನನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮುದ್ದಿಟ್ಟು ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಸೋಮವಂಶೋದ್ಭವೋ ರಾಜಾ ದುಷ್ಯನ್ತ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಃ। ತಸ್ಯಾಗ್ರಮಹಿಷೀ ಚೈಷಾ ತವ ಮಾತಾ ಶುಚಿವ್ರತಾ
ಸೋಮವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಜ ದushyಂತನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಈ ಪವಿತ್ರ ವ್ರತವಂತೆಯಾದವಳು ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಮಹಿಷಿ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ತಾಯಿ.