ಅಥ ದುರೋಯಧನಂ ರಾಜಾ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೋಽಭ್ಯಭಾಷತ । ಕರ್ಣದುಃಶಾಸನಾಭ್ಯಾಂ ಚ ರಾಜಭಿಶ್ಚಾಪಿ ಸಂವೃತಮ್
ಆಮೇಲೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು, ಕರ್ಣ, ದುಃಶಾಸನ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರು ಸುತ್ತುವರಿದ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ನೃಶಂಸ ಪಾಪಭೂಯಿಷ್ಠ ಕ್ಷುದ್ರಕರ್ಮಸಹಾಯವಾನ್। ಪಾಪೈಃ ಸಹಾಯೈಃ ಸಂಹತ್ಯ ಪಾಪಂ ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ
ನಿಷ್ಠುರ, ಬಹುಪಾಪಿ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರ ಜೊತೆಗಿರುವವನು, ನೀನು ಪಾಪಿ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪಾಪಕರ್ಯ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
ಅಶಕ್ಯಮಯಶಸ್ಯಂ ಚ ಸದ್ಭಿಶ್ಚಾಪಿ ವಿಗರ್ಹಿತಮ್ । ಯಥಾ ತ್ವಾದೃಶಕೋ ಮೂಢೋ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ಕುಲಪಾಂಸನಃ
ಈ ಕೆಲಸ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮಾನಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸದ್ಗಣ್ಯರಿಂದ ನಿಂದಿತವೂ ಹೌದು. ಆದರೂ ನೀನು, ಮೂಢನಾಗಿ, ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಕಳಂಕವನ್ನೇ ತಂದಿರುವವನು, ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೆ.
ತ್ವಮಿಮಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷಮಪ್ರಧೃಷ್ಯಂ ದುರಾಸದಮ್ । ಪಾಪೈಃ ಸಹಾಯೈಃ ಸಂಹತ್ಯ ನಿಗ್ರಹೀತುಂ ಕಿಲೇಚ್ಛಸಿ
ನೀನು ದುಷ್ಟರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೇರಿ, ಈ ಕಮಲನಯನನನ್ನು, ಯಾರಿಗೂ ಅಪ್ರಾಪ್ಯನಾದವನನ್ನು, ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿರುವೆ.
ಯೋ ನ ಶಕ್ಯೋ ಬಲಾತ್ಕರ್ತುಂ ದೇವೈರಪಿ ಸವಾಸವೈಃ । ತಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸೇ ಮನ್ದ ಬಾಲಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ಯಥಾ
ಯಾವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬಲವಂತದಿಂದ ಜಯಿಸಲಾರರು, ಅವನನ್ನು ನೀನು, ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ, ಚಂದಿರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ಮಗುವಿನಂತೆ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
ದೇವೈರ್ಮನುಷ್ಯೈರ್ಗನ್ಧರ್ವೈರಸುರೈರುರಗೈಶ್ಚ ಯಃ। ನ ಸೋಢುಂ ಸಮರೇ ಶಕ್ಯಸ್ತಂ ನ ಬುಧ್ಯಸಿ ಕೇಶವಮ್
ಯಾವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು, ಮಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಸುರರು, ನಾಗರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಲಾರರು, ಆ ಕೇಶವನನ್ನು ನೀನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
ದುರ್ಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಪಾಣಿನಾ ವಾಯುರ್ದುಸ್ಪರ್ಶಃ ಪಾಣಿನಾ ಶಶೀ । ದುರ್ಧರಾ ಪೃಥಿವೀ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ದುರ್ಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಕೇಶವೋ ಬಲಾತ್
ಹಗುರವಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲಾಗದು, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ತಲುಪಲಾಗದು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾಗದು; ಹಾಗೆಯೇ ಕೇಶವನನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರೇಣ ಕ್ಷತ್ತಾಽಪಿ ವಿದುರೋಽಬ್ರವೀತ್। ದುರ್ಯೋಧನಮಭಿಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಮಮರ್ಷಣಮ್
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ವಿದುರನು, ಕೋಪಗೊಂಡ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಅವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
ದುರ್ಯೋಧನ ನಿಬೋಧೇದಂ ವಚನಂ ಮಮ ಸಾಂಪ್ರತಮ್। ಸೌಭದ್ವಾರೇ ವಾನರೇನ್ದ್ರೋ ದ್ವಿವಿದೋ ನಾಮ ನಾಮತಃ। ಶಿಲಾವರ್ಷೇಣ ಮಹತಾ ಛಾದಯಾಮಾಸ ಕೇಶವಮ್
ದುರ್ಯೋಧನ, ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು: ಸೌಭದ್ವಾರದ ಬಳಿ, ದ್ವಿವಿದ ಎಂಬ ವಾನರರಾಜನು, ಕೇಶವನ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿದನು.
ಗ್ರಹೀತುಕಾಮೋ ವಿಕ್ರಮ್ಯ ಸರ್ವಯತ್ನೇನ ಮಾಧವಮ್ । ಗ್ರಹೀತುಂ ನಾಶಕಚ್ಚೈನಂ ತಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸೇ ಬಲಾತ್
ಮಾಧವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ದ್ವಿವಿದನು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ.
ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷಗತಂ ಶೌರಿಂ ನರಕಃ ಸಹ ದಾನವೈಃ । ಗ್ರಹೀತುಂ ನಾಶಕತ್ತತ್ರ ತಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸೇ ಬಲಾತ್
ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷಪುರದಲ್ಲಿ ನರಕನು ದಾನವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಶೌರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ.
ಅನೇಕಯುಗವರ್ಷಾಯುರ್ನಿಹತ್ಯ ನರಕಂ ಮೃಧೇ । ನೀತ್ವಾ ಕನ್ಯಾಸಹಸ್ರಾಣಿ ಉಪಯೇಮೇ ಯಥಾವಿಧಿ
ಅನೇಕ ಯುಗಗಳ ಕಾಲ ಬಾಳಿದ ನರಕನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದು, ಸಾವಿರಾರು ಯುವತಿಯರನ್ನು ವಿಧಿಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಂಡನು.
ನಿರ್ಮೋಚನೇ ಷಟ್ಸಹಸ್ರಾಃ ಪಾಶೈರ್ಬದ್ಧ್ವಾ ಮಹಾಸುರಾಃ । ಗ್ರಹೀತುಂ ನಾಶಕಂಶ್ಚೈನಂ ತಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸೇ ಬಲಾತ್
ಆರು ಸಾವಿರ ಮಹಾಸುರರು ಅವನನ್ನು ಪಾಶಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ.
ಅನೇನ ಹಿ ಹತಾ ಬಾಲ್ಯೇ ಪೂತನಾ ಶಿಶುನಾ ತದಾ। ಗೋವರ್ಧನೋ ಧಾರಿತಶ್ಚ ಗವಾರ್ಥೇ ಭರತರ್ಷಭ
ಅವನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪೂತನೆಯನ್ನು ಕೊಂದನು, ನಂತರ ಹಸುಗಾವಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿದನು, ಭರತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಅರಿಷ್ಟೋ ಧೇನುಕಶ್ಚೈವ ಚಾಣೂರಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ। ಅಶ್ವರಾಜಶ್ಚ ನಿಹತಃ ಕಂಸಶ್ಚಾರಿಷ್ಟಮಾಚರನ್
ಅರಿಷ್ಟ, ಧೇನುಕ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಚಾಣೂರ, ಕುದುರೆ ರಾಕ್ಷಸ ಮತ್ತು ಕಂಸನು—ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವನು ವಧಿಸಿ, ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿದನು.
ಜರಾಸನ್ಧಶ್ಚ ವಕ್ರಶ್ಚ ಶಿಶುಪಾಲಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ । ಬಾಣಾಶ್ಚ ನಿಹತಃ ಸಙ್ಖ್ಯೇ ರಾಜಾನಶ್ಚ ನಿಷೂದಿತಾಃ
ಜರಾಸಂಧ, ವಕ್ರ, ಶೂರನಾದ ಶಿಶುಪಾಲ, ಬಾಣ—ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಅನೇಕ ರಾಜರು ಕೂಡ ಅವನಿಂದ ನಾಶವಾದರು.
ವರುಣೋ ನಿರ್ಜಿತೋ ರಾಜಾ ಪಾವಕಶ್ಚಾಮಿತೌಜಸಾ । ಪಾರಿಜಾತಂ ಚ ಹರತಾ ಜಿತಃ ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛಚೀಪತಿಃ
ವರುಣನು, ಪಾವಕನು, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಇಂದ್ರನು—ಪಾರಿಜಾತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅವನಿಂದ ಸೋತರು.
ಏಕಾರ್ಣವೇ ಚ ಸ್ವಪತಾ ನಿಹತೌ ಮಧುಕೈಟಭೌ । ಜನ್ಮಾನ್ತರಮುಪಾಗಮ್ಯ ಹಯಗ್ರೀವಸ್ತಥಾ ಹತಃ
ಒಂದೇ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಮತ್ತೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವನನ್ನೂ ಕೊಂದನು.
ಅಯಂ ಕರ್ತಾ ನ ಕ್ರಿಯತೇ ಕಾರಣಂ ಚಾಪಿ ಪೌರುಷೇ । ಯದ್ಯದಿಚ್ಛೇದಯಂ ಶೌರಿಸ್ತತ್ತತ್ಕುರ್ಯಾದಯತ್ನತಃ
ಈ ಶೌರಿ ಮಾಡುವವನು, ಆದರೆ ಅವನು ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ; ಮಾನವನ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೂ ಅವನು ಕಾರಣನಲ್ಲ. ಅವನು ಏನು ಬಯಸಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತಂ ನ ಬುಧ್ಯಸಿ ಗೋವಿನ್ದ ಘೋರವಿಕ್ರಮಮಚ್ಯುತಮ್। ಆಶೀವಿಷಮಿವ ಕ್ರೂದ್ಧಂ ತೇಜೋರಾಶಿಮನಿನ್ದಿತಮ್
ನೀನು ಗೋವಿಂದನನ್ನು, ಭಯಂಕರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯನ್ನು, ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲದ, ತೇಜಸ್ಸಿನ ರೂಪನಾದವನನ್ನು, ಕ್ರೋಧಗೊಂಡ ಸರ್ಪದಂತೆ ಭಯಾನಕನಾದವನನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಧರ್ಷಯನ್ಮಹಾಬಾಹುಂ ಕೃಷ್ಣಮಕ್ಲಿಷ್ಟಕಾರಿಣಮ್। ಪತಙ್ಗೋಽಗ್ನಿಮಿವಾಸಾದ್ಯ ಸಾಮಾತ್ಯೋ ನಭವಿಷ್ಯಸಿ
ನೀನು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು, ಯಾವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಾಪವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಪಟಂಗವು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ಸುಡುವಂತೆ, ನೀನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತೀರಿ.
ವಿದುರೇಣೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ಕೇಶವಃ ಶತ್ರುಪೂಗಹಾ । ದುರ್ಯೋಧನಂ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಮಭ್ಯಭಾಷತ ವೀರ್ಯವಾನ್
ವಿದುರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ, ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ಕೇಶವನು, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಗ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಏಕೋಽಹಮಿತಿ ಯನ್ಮೋಹಾನ್ಮನ್ಯಸೇ ಮಾಂ ಸುಯೋಧನ। ಪರಿಭೂಯ ಸುದುರ್ಬುದ್ಧೇ ಗ್ರಹೀತುಂ ಮಾಂ ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ
ಸುವ್ಯೋಧನ, ನೀನು ಮೋಹದಿಂದ ನಾನು ಒಬ್ಬನೇನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂದು ದುಷ್ಟಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಲ್ಲ.
ಇಹೈವ ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಸರ್ವೇ ತಥೈವಾನ್ಧಕವೃಷ್ಣಯಃ । ಇಹಾದಿತ್ಯಾಶ್ಚ ರುದ್ರಾಶ್ಚ ವಸವಶ್ಚ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ
ಇಲ್ಲೇ ಪಾಂಡವರು, ಅಲ್ಲದೆ ಅಂಧಕರು ಮತ್ತು ವೃಷ್ಣಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ಇಲ್ಲೇ ಆದಿತ್ಯರು, ರುದ್ರರು, ವಸುಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಜಾಹಾಸೋಚ್ಚೈಃ ಕೇಶವಃ ಪರವೀರಹಾ । ತಸ್ಯ ಸಂಸ್ಮಯತಃ ಶೌರೇರ್ವಿದ್ಯುದ್ರೂಪಾ ಮಹಾತ್ಮನಃ । `ಯುಗಪಚ್ಚ ವಿನಿಷ್ಪೇತುಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸರ್ವಾಸ್ತು ದೇವತಾಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಕೇಶವನು ಜೋರಾಗಿ ನಗಿದನು; ಅವನು ನಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಶೌರಿಯ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ, ಮಿಂಚಿನಂತೆ ರೂಪಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದವು.
ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಾಸ್ತ್ರಿದಶಾ ಬಭೂವುಃ ಪಾವಕಾರ್ಚಿಷಃ । ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲಲಾಟಸ್ಥೋ ರುದ್ರೋ ವಕ್ಷಸಿ ಚಾಭವತ್
ಆ ದೇವತೆಗಳು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ, ಬೆರಳಿನಷ್ಟು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು; ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನ ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ರುದ್ರನು ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಲೋಕಪಾಲಾ ಭುಜೇಷ್ವಾಸನ್ನಗ್ನಿರಾಸ್ಯಾದಜಾಯತ। ಆದಿತ್ಯಾಶ್ಚೈವ ಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ ವಸವೋಽಥಾಶ್ವಿನಾವಪಿ
ಲೋಕಪಾಲಕರು ಅವನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು, ಅಗ್ನಿ ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು; ಆದಿತ್ಯರು, ಸಾಧ್ಯರು, ವಸುಗಳು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
ಮರುತಶ್ಚ ಸಹೇನ್ದ್ರೇಣ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಸ್ತಥೈವ ಚ। ಬಭೂವುಶ್ಚೈವ ಯಕ್ಷಾಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವೋರಗರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಮರುತ್ಗಣ, ವಿಶ್ವದೇವತೆಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು.
ಪ್ರಾದುರಾಸ್ತಾಂ ತಥಾ ದೋರ್ಭ್ಯಾಂ ಸಙ್ಕರ್ಷಣಧನಞ್ಜಯೌ। ದಕ್ಷಿಣೇಽಥಾರ್ಜುನೋ ಧನ್ವೀ ಹಲೀ ರಾಮಶ್ಚ ಸವ್ಯತಃ
ಅವನ ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಸಂಕರ್ಷಣ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು; ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದ ಅರ್ಜುನನೂ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲನ್ನು ಹಿಡಿದ ರಾಮನೂ ಇದ್ದರು.
ಭೀಮೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಶ್ಚೈವ ಮಾದ್ರೀಪುತ್ರೌ ಚ ಪೃಷ್ಠತಃ। ಅನ್ಧಕಾ ವೃಷ್ಣಯಶ್ಚೈವ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಪರಮುಖಾಸ್ತತಃ
ಭೀಮ ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಜೊತೆಗೆ ಮಾದ್ರಿಯ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು; ಅಲ್ಲದೆ, ಅಂಧಕರು, ವೃಷ್ಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದಾಳುವಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನೂ ಇದ್ದರು.