ಅನಾಧೃಷ್ಟಿರಭೂತ್ತೇಷಾಂ ವಿದ್ವಾನ್ಭುವಿ ತಥೈಕರಾಟ್। ಋಚೇಯುರಥ ವಿಕ್ರಾನ್ತೋ ದೇವಾನಾಮಿವ ವಾಸವಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಅನಾಧೃಷ್ಠಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಏಕರಾಜನಾದನು; ಋಚೇಯು ದೇವರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು.
ಅನಾಧೃಷ್ಟಿಸುತಸ್ತ್ವಾಸೀದ್ರಾಜಸೂಯಾಶ್ವಮೇಧಕೃತ್। ಮತಿನಾರ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ರಾಜಾ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಃ
ಅನಾಧೃಷ್ಠಿಯ ಮಗನಾಗಿ ರಾಜಸೂಯ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ, ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಮತಿನಾರ ಎಂಬ ರಾಜನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.
ಮತಿನಾರಸುತಾ ರಾಜಂಶ್ಚತ್ವಾರೋಽಮಿತವಿಕ್ರಮಾಃ। ತಂಸುರ್ಮಹಾನತಿರಥೋ ದ್ರುಹ್ಯುಶ್ಚಾಪ್ರತಿಮದ್ಯುತಿಃ
ಮತಿನಾರನಿಗೆ ಅಮಿತವಿಕ್ರಮಿಗಳಾದ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು: ತಂಸು, ಮಹಾನತಿ, ರಥ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವ ತೇಜಸ್ಸಿನ ದುಹ್ಯು.
ತೇಷಾಂ ತಂಸುರ್ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ಪೌರವಂ ವಂಶಮುದ್ವಹನ್। ಆಜಹಾರ ಯಶೋ ದೀಪ್ತಂ ಜಿಗಾಯ ಚ ವಸುಂಧರಾಮ್
ಅವರಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರನಾದ ತಂಸು ಪೌರವ ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಪ್ರಖರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.
ಈಲಿನಂ ತು ಸುತಂ ತಂಸುರ್ಜನಯಾಮಾಸ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಸೋಽಪಿ ಕೃತ್ಸ್ನಾಮಿಮಾಂ ಭೂಮಿಂ ವಿಜಿಗ್ಯೇ ಜಯತಾಂ ವರಃ
ಅವನು ವೀರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಇಳಿನನನ್ನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಪಡೆದನು. ಆ ಇಳಿನನು ಜಯಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಯಿಸಿದನು.
ರಥನ್ತರ್ಯಾಂ ಸುತಾನ್ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಭೂತೋಪಮಾಂಸ್ತತಃ। ಈಲಿನೋ ಜನಯಾಮಾಸ ದುಷ್ಯನ್ತಪ್ರಭೃತೀನ್ನೃಪಾನ್
ಇಳಿನನು ರಥಾಂತರೆಯೊಂದಿಗೆ ಐದು ಪುತ್ರರನ್ನು, ಐದು ಭೂತಗಳಂತೆ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದವರನ್ನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವರಲ್ಲಿ ದುಷ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜರು ಇದ್ದರು.
ದುಷ್ಯನ್ತಂ ಶೂರಭೀಮೌ ಚ ಪ್ರವಸುಂ ವಸುಮೇವ ಚ। ತೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೋಽಭವದ್ರಾಜಾ ದುಷ್ಯನ್ತೋ ದುರ್ಜಯೋ ಯುಧಿ
ದುಷ್ಯಂತ, ಶೂರಭೀಮ, ಪ್ರವಸು ಮತ್ತು ವಸುಮಾನ್—ಇವರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯನಾದ ದುಷ್ಯಂತನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದನು.
ದುಷ್ಯನ್ತಾಲ್ಲಕ್ಷಣಾಯಾಂ ತು ಜಜ್ಞೇ ವೈ ಜನಮೇಜಯಃ। ಶಕುನ್ತಲಾಯಾಂ ಭರತೋ ದೌಷ್ಯನ್ತಿರಭವತ್ಸುತಃ
ದುಷ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಜನಮೇಜಯನು ಜನಿಸಿದನು. ಶಕುಂತಳೆಯಿಂದ ದುಷ್ಯಂತನಿಗೆ ಭರತ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು.
ತಸ್ಮಾದ್ಭರತವಂಶಸ್ಯ ವಿಪ್ರತಸ್ಥೇ ಮಹದ್ಯಶಃ
ಆದರಿಂದ ಭರತವಂಶದ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು.
ಭಗವನ್ವಿಸ್ತರೇಣೇಹ ಭರತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಜನ್ಮ ಕರ್ಮ ಚ ಸುಶ್ರೂಷೋಸ್ತನ್ಮೇ ಶಂಸಿತುಮರ್ಹಸಿ
ಪೂಜ್ಯನೇ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭರತ ಮತ್ತು ಸುಶ್ರೂಷ ಅವರ ಜನ್ಮ ಹಾಗೂ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಅವುಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
ಪೌರವಾಣಾಂ ವಂಶಕರೋ ದುಷ್ಯನ್ತೋ ನಾಮ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಪೃಥಿವ್ಯಾಶ್ಚತುರನ್ತಾಯಾ ಗೋಪ್ತಾ ಭರತಸತ್ತಮ
ಪೌರವರಲ್ಲಿ ದುಷ್ಯಂತ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದವನು ಇದ್ದನು; ಅವನು ಭೂಮಿಯ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಿದನು, ಭರತಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ.
ಚತುರ್ಭಾಗಂ ಭುವಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಯೋ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಮನುಜೇಶ್ವರಃ। ಸಮುದ್ರಾವರಣಾಂಶ್ಚಾಪಿ ದೇಶಾನ್ಸ ಸಮಿತಿಂಜಯಃ
ಆ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು; ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಲಿರುವ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಗೆದ್ದನು.
ಆಮ್ಲೇಚ್ಛಾವಧಿಕಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಸ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ರಿಪುಮರ್ದನಃ। ರತ್ನಾಕರಸಮುದ್ರಾನ್ತಾಂಶ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಜನಾವೃತಾನ್
ಅವನು ಎಲ್ಲ ಮ್ಲೇಚ್ಛರ ಗಡಿವರೆಗೆ ತನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಆಳಿದನು; ಸಮುದ್ರದವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣದ ಜನರು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಆಳಿದನು.
ನ ವರ್ಣಸಙ್ಕರಕರೋ ನ ಕೃಷ್ಯಾಕರಕೃಜ್ಜನಃ। ನ ಪಾಪಕೃತ್ಕಶ್ಚಿದಾಸೀತ್ತಸ್ಮಿನ್ರಾಜನಿ ಶಾಸತಿ
ಅವನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಕೃಷಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಕೆಡುಕು ಮಾಡುವವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಧರ್ಮೇ ರತಿಂ ಸೇವಮಾನಾ ಧರ್ಮಾರ್ಥಾವಭಿಪೇದಿರೇ। ತದಾ ನರಾ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ತಸ್ಮಿಞ್ಜನಪದೇಶ್ವರೇ
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಜನಪದದ ಅಧಿಪತಿಯಾದವನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಜನರು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹನೇ.
ನಾಸೀಚ್ಚೋರಭಯಂ ತಾತ ನ ಕ್ಷುಧಾಭಯಮಣ್ವಪಿ। ನಾಸೀದ್ವ್ಯಾಧಿಭಯಂ ಚಾಪಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಜನಪದೇಶ್ವರೇ
ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಕಳ್ಳರ ಭಯ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಹಸಿವಿನ ಭಯವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ರೋಗದ ಭಯವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಿಯವನೇ.
ಸ್ವಧರ್ಮೈ ರೇಮಿರೇ ವರ್ಣಾ ದೈವೇ ಕರ್ಮಣಿ ನಿಃಸ್ಪೃಹಾಃ। ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಮಹೀಪಾಲಮಾಸಂಶ್ಚೈವಾಕುತೋಭಯಾಃ
ವರ್ಣಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇದ್ದರು; ವಿಧಿಯಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿದರು; ಆ ಮಹಾರಾಜನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು ಎಲ್ಲ ಭಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು.
ಕಾಲವರ್ಷೀ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಸಸ್ಯಾನಿ ರಸವನ್ತಿ ಚ। ಸರ್ವರತ್ನಸಮೃದ್ಧಾ ಚ ಮಹೀ ಪಶುಮತೀ ತಥಾ
ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮೋಡಗಳು ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು, ಬೆಳೆಗಳು ರುಚಿಕರವಾಗಿದ್ದವು, ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಮೇವು ಜಾನುವಾರುಗಳೂ ತುಂಬಿದ್ದವು.
ಸ್ವಕರ್ಮನಿರತಾ ವಿಪ್ರಾ ನಾನೃತಂ ತೇಷು ವಿದ್ಯತೇ। ಸ ಚಾದ್ಭುತಮಹಾವೀರ್ಯೋ ವಜ್ರಸಂಹನನೋ ಯುವಾ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ರಾಜನು ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದನು, ಯುವನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನ ದೇಹ ವಜ್ರದಂತೆ ಬಲವಾಗಿತ್ತು.
ಉದ್ಯಮ್ಯ ಮನ್ದರಂ ದೋರ್ಭ್ಯಾಂ ವಹೇತ್ಸವನಕಾನನಮ್। ಚತುಷ್ಪಥಗದಾಯುದ್ಧೇ ಸರ್ವಪ್ರಹರಣೇಷು ಚ
ಅವನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದನು; ಚೌರಸ್ತೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
ನಾಗಪೃಷ್ಠೇಽಶ್ವಪೃಷ್ಠೇ ಚ ಬಭೂವ ಪರಿನಿಷ್ಠತಃ। ಬಲೇ ವಿಷ್ಣುಸಮಶ್ಚಾಸೀತ್ತೇಜಸಾ ಭಾಸ್ಕರೋಪಮಃ
ಅವನು ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದನು; ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮಾನ, ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಇದ್ದನು.
ಅಕ್ಷೋಭ್ಯತ್ವೇಽರ್ಣವಸಮಃ ಸಹಿಷ್ಣುತ್ವೇ ಧರಾಸಮಃ। ಸಂಮತಃ ಸ ಮಹೀಪಾಲಃ ಪ್ರಸನ್ನಪುರರಾಷ್ಟ್ರವಾನ್
ಅವನು ಸ್ಥಿರತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಂತೆ, ಸಹನೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇದ್ದನು; ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದನು, ಸುಖಮಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
ಭೂಯೋ ಧರ್ಮಪರೈರ್ಭಾವೈರ್ಮುದಿತಂ ಜನಮಾದಿಶತ್
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಧರ್ಮಪರವಾದ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಜನರನ್ನು ಅವನು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದನು.
ಸಂಭವಂ ಭರತಸ್ಯಾಹಂ ಚರಿತಂ ಚ ಮಹಾಮತೇಃ। ಶಕುನ್ತಲಾಯಾಶ್ಚೋತ್ಪತ್ತಿಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ
ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಭರತನ ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕುಂತಳೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಕಥೆಯನ್ನೂ ನಿಜವಾಗಿ ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ದುಷ್ಯನ್ತೇನ ಚ ವೀರೇಣ ಯಥಾ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಶಕುನ್ತಲಾ। ತಂ ವೈ ಪುರುಷಸಿಂಹಸ್ಯ ಭಗವನ್ವಿಸ್ತರಂ ತ್ವಹಮ್
ದುಷ್ಯಂತ ಮಹಾವೀರನು ಹೇಗೆ ಶಕುಂತಳೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು ಎಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು, ಪುರುಷಸಿಂಹನಾದ ಅವನ ವಿವರವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಭಗವನ್ನೇ.
ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞ ಸರ್ವಂ ಮತಿಮತಾಂ ವರ
ನಾನು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ, ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವರೇ, ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
ವನಂ ಜಗಾಮ ಗಹನಂ ಹಯನಾಗಶತೈರ್ವೃತಃ। ಬಲೇನ ಚತುರಙ್ಗೇಣ ವೃತಃ ಪರಮವಲ್ಗುನಾ
ಅವನನ್ನು ನೂರಾರು ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅದ್ಭುತವಾದ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಆ ಗಾಢವಾದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಖಡ್ಗಶಕ್ತಿಧರೈರ್ವೀರೈರ್ಗದಾಮುಸಲಪಾಣಿಭಿಃ। ಪ್ರಾಸತೋಮರಹಸ್ತೈಶ್ಚ ಯಯೌ ಯೋಧಶತೈರ್ವೃತಃ
ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಯೋಧರು, ಗದೆಯೂ ಮುಸಲೂ ಹಿಡಿದವರು, ಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ತೊಮರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಅನೇಕ ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಸಾಗಿದನು.
ಸಿಂಹನಾದೈಶ್ಚ ಯೋಧಾನಾಂ ಶಙ್ಖದುನದುಭಿನಿಃಸ್ವನೈಃ। ರಥನೇಮಿಸ್ವನೈಶ್ಚೈವ ಸನಾಗವರಬೃಂಹಿತೈಃ
ಯೋಧರ ಸಿಂಹದ ಹಾವಳಿಯ ಕೂಗು, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಡೊಳ್ಳುಗಳ ಧ್ವನಿ, ರಥಚಕ್ರಗಳ ಗರ್ಜನೆ, ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಘರ್ಜನೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ನಾನಾಯುಧಧರೈಶ್ಚಾಪಿ ನಾನಾವೇಷಧರೈಸ್ತಥಾ। ಹ್ರೇಷಿತಸ್ವನಮಿಶ್ರೈಶ್ಚ ಕ್ಷ್ವೇಡಿತಾಸ್ಫೋಟಿತಸ್ವನೈಃ
ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದವರು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು, ಕುದುರೆಗಳ ಹಿಗ್ಗುವ ಧ್ವನಿ, ಕೂಗು ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಾಳೆಗಳ ಶಬ್ದಗಳು ಕೂಡ ಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದವು.