ದಿಲೀಪಃ ಶಙ್ಖಶೀರ್ಷಶ್ಚ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕೋಽಥಾಪರಾಜಿತಃ । ಕೌರವ್ಯೋ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ಕುಹುರಃ ಕೃಶಕಸ್ತಥಾ
ದಿಲೀಪ, ಶಂಖಶೀರ್ಷ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕ, ಅಪರಾಜಿತ, ಕೌರವ್ಯ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಕುಹುರ ಮತ್ತು ಕೃಷಕ ಎಂಬ ಹಸ್ತಿಗಳು ಇದ್ದರು.
ವಿರಜಾ ಧಾರಣಶ್ಚೈವ ಸುಬಾಹುರ್ಮುಖರೋ ಜಯಃ । ಬಧಿರಾನ್ಧೌ ವಿಶುಣ್ಡಿಶ್ಚ ವಿರಸಃ ಸುರಸಸ್ತಥಾ
ವಿರಜಾ, ಧಾರಣ, ಸುಬಾಹು, ಮುಖರ, ಜಯ, ಬಧಿರ, ಅಂಧ, ವಿಶುಂಡಿ, ವಿರಸ ಮತ್ತು ಸುರಸ ಎಂಬ ಹಸ್ತಿಗಳು ಇದ್ದರು.
ಏತೇ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಬಹವಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯಾತ್ಮಜಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಮಾತಲೇ ಪಶ್ಯ ಯದ್ಯತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ತೇ ರೋಚತೇ ವರಃ
ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ಕಶ್ಯಪನ ಮಗರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾತಲಿ, ಇವರಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಯಾರು ಇಷ್ಟವೋ ನೋಡು.
ಮಾತಲಿಸ್ತ್ವೇಕಮವ್ಯಗ್ರಃ ಸತತಂ ಸಂನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ವೈ। ಪಪ್ರಚ್ಛ ನಾರದಂ ತತ್ರ ಪ್ರೀತಿಮಾನಿವ ಚಾಭವತ್
ಆದರೆ ಮಾತಲಿ ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಾರದನನ್ನು ಕೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
ಸ್ಥಿತೋ ಯ ಏಷ ಪುರತಃ ಕೌರವ್ಯಸ್ಯಾರ್ಯಕಸ್ಯ ತು। ದ್ಯುತಿಮಾನ್ದರ್ಶನೀಯಶ್ಚ ಕಸ್ಯೈಷ ಕುಲನನ್ದನಃ
ಆರ್ಯಕನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಯುವಕ ಯಾರು? ಇವನು ಯಾರ ಮನೆತನದವನು?
ಕಃ ಪಿತಾ ಜನನೀ ಚಾಸ್ಯ ಕತಮಸ್ಯೈಷ ಭೋಗಿನಃ। ವಂಶಸ್ಯ ಕಸ್ಯೈಷ ಮಹಾನ್ಕೇತುಭೂತ ಇವ ಸ್ಥಿತಃ
ಇವನ ತಂದೆ ಯಾರು, ತಾಯಿ ಯಾರು? ಈ ನಾಗರೊಳಗೆ ಇವನು ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ? ಯಾವ ವಂಶದವನು, ಮಹಾ ಧ್ವಜದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ?
ಪ್ರಣಿಧಾನೇನ ಧೈರ್ಯೇಣ ರೂಪೇಣ ವಯಸಾ ಚ ಮೇ। ಮನಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ದೇವರ್ಷೇ ಗುಣಕೇಶ್ಯಾಃ ಪತಿರ್ವರಃ
ಇವನ ಗಮನ, ಧೈರ್ಯ, ರೂಪ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವರ್ಷೇ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಗುಣಕೇಶಿಗೆ ಈತನನ್ನು ವರನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದೆ.
ಮಾತಲಿಂ ಪ್ರೀತಮನಸಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುಮುಖದರ್ಶನಾತ್। ನಿವೇದಯಾಮಾಸ ತದಾ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಜನ್ಮ ಕರ್ಮ ಚ
ಮಾತಲಿಯು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಹರ್ಷಭರಿತ ಮುಖದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಾರದನು ಆ ಯುವಕನ ಮಹಿಮೆ, ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು.
ಐರಾವತಕುಲೇ ಜಾತಃ ಸುಮುಖೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಟ್। ಆರ್ಯಕಸ್ಯ ಮತಃ ಪೌತ್ರೋ ದೌಹಿತ್ರೋ ವಾಮನಸ್ಯ ಚ
ಐರಾವತ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಸುಮukho ಎಂಬ ನಾಗರಾಜನು ಆರ್ಯಕನ ಮೊಮ್ಮಗ, ವಾಮನನ ಮಗಳ ಮಗನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಏತಸ್ಯ ಹಿ ಪಿತಾ ನಾಗಶ್ಚಿಕುರೋ ನಾಮ ಮಾತಲೇ। ನಚಿರಾದ್ವೈತನೇಯೇನ ಪಞ್ಚತ್ವಮುಪಪಾದಿತಃ
ಮಾತಲಿ, ಈತನ ತಂದೆ ಚಿಕುರ ಎಂಬ ನಾಗನು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವೈತನೇಯನಿಂದ, ಅಂದರೆ ಗರುಡನಿಂದ, ಸಂಹಾರಗೊಂಡನು.
ತತೋಽಬ್ರವೀತ್ಪ್ರೀತಮನಾ ಮಾತಲಿರ್ನಾರದಂ ವಚಃ । ಏಷ ಮೇ ರುಚಿತಸ್ತಾತ ಜಾಮಾತಾ ಭುಜಗೋತ್ತಮಃ
ಆಮೇಲೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾತಲಿ ನಾರದನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಮಹರ್ಷೇ, ಈ ಮಹಾನ್ ನಾಗನು ನನಗೆ ಜಾಮಾತನಾಗಿ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ.'
ಕ್ರಿಯತಾಮತ್ರ ಯತ್ನೋ ವೈ ಪ್ರೀತಿಮಾನಸ್ಮ್ಯನೇನ ವೈ। ಅಸ್ಮೈ ನಾಗಾಯ ವೈ ದಾತುಂ ಪ್ರಿಯಾಂ ದುಹಿತರಂ ಮುನೇ
ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಮಾಡಲಿ, ನಾನು ಈತನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಮುನಿವೇ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗಳನ್ನು ಈ ನಾಗನಿಗೆ ಕೊಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಿ.
ಮಾತಲೇರ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಾರದೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ। ಅಬ್ರವೀದ್ದೇವರಾಜಂ ತಮಾರ್ಯಕಂ ಕುರುನನ್ದನ
ಮಾತಲಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದನು, ಆ ದೇವತೆಗಳಾಧಿಪತಿ ಆರ್ಯಕನಿಗೆ, ಕುರುವಂಶದವನೇ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಸೂತೋಽಯಂ ಮಾತಲಿರ್ನಾಮ ಶಕ್ರಸ್ಯ ದಯಿತಃ ಸುಹೃತ್। ಶುಚಿಃ ಶೀಲಗುಣೋಪೇತಸ್ತೇಜಸ್ವೀ ವೀರ್ಯವಾನ್ಬಲೀ
ಈಯನು ಮಾತಲಿ ಎಂಬ ರಥಸಾರಥಿ, ಶಕ್ರನ ಪ್ರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತನು; ಶುದ್ಧ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿರುವ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠನು.
ಶಕ್ರಸ್ಯಾಯಂ ಸಖಾ ಚೈವ ಮನ್ತ್ರೀ ಸಾರಥಿರೇವ ಚ । ಅಲ್ಪಾನ್ತರಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ವಾಸವೇನ ರಣೇ ರಣೇ
ಈತನೊಬ್ಬನು ಶಕ್ರನ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತನೂ, ಅವನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವವನೂ, ರಥಚಾಲಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸವನಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯು ಈತನಲ್ಲಿದೆ.
ಅಯಂ ಹರಿಸಹಸ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಜೈತ್ರಂ ರಥೋತ್ತಮಮ್ । ದೇವಾಸುರೇಷು ಯುದ್ಧೇಷು ಮನಸೈವ ನಿಯಚ್ಛತಿ
ಈ ಮಹಾನ್ ರಥವು ಸಾವಿರ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವಾಗ, ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಈತನು ಮನಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅನೇನ ವಿಜಿತಾನಶ್ವೈರ್ದೋರ್ಭ್ಯಾಂ ಜಯತಿ ವಾಸವಃ । ಅನೇನ ಬಲಭಿತ್ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಹೃತೇ ಪ್ರಹರತ್ಯುತ
ಈ ರಥದಿಂದ ವಾಸವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಕೈಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎದುರಾಳಿಯು ಹೊಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಈತನಿಂದಲೇ ಮೊದಲ ಹೊಡೆತ ಬರುತ್ತದೆ.
ಅಸ್ಯ ಕನ್ಯಾ ವರಾರೋಹಾ ರೂಪೇಣಾಸದೃಶೀ ಭುವಿ । ಸತ್ಯಶೀಲಗುಣೋಪೇತಾ ಗುಣಕೇಶೀತಿ ವಿಶ್ರುತಾ
ಈತನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸುಂದರವಾದ ಮಗಳು ಇದ್ದಾಳೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವಿರುವವಳು ಇಲ್ಲ. ಅವಳು ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಗುಣಕೇಶಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಯತ್ನಾಚ್ಚರತಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಮರದ್ಯುತೇ। ಸುಮುಖೋ ಭವತಃ ಪೌತ್ರೋ ರೋಚತೇ ದುಹಿತುಃ ಪತಿಃ
ಮಹಾತ್ಮನೇ, ಈತನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ನಡೆಯುವಾಗ, ನಿಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಸುಮುಖನು ಅವನ ಮಗಳಿಗೆ ಪತಿಯಾಗಿ ತುಂಬಾ ತಕ್ಕವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಯದಿ ತೇ ರೋಚತೇ ಸಮ್ಯಗ್ಭುಜಗೋತ್ತಮ ಮಾ ಚಿರಮ್ । ಕ್ರಿಯತಾಮಾರ್ಯಕ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಬುದ್ಧಿಃ ಕನ್ಯಾಪರಿಗ್ರಹೇ
ಅಯ್ಯಾ, ನಾಗರಾಶ್ರೇಷ್ಟ, ಇದು ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದರೆ, ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಮಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಶೀಘ್ರವೇ ಮಾಡಿ.
ಯಥಾ ವಿಷ್ಣುಕುಲೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಯಥಾ ಸ್ವಾಹಾ ವಿಭಾವಸೋಃ । ಕುಲೇ ತವ ತಥೈವಾಸ್ತು ಗುಣಕೇಶೀ ಸುಮಧ್ಯಮಾ
ಯಾವ ರೀತಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ, ಅಗ್ನಿದೇವನ ಬಳಿ ಸ್ವಾಹಾ ಇದ್ದಾಳೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಸುಂದರ কোমಲ ಕಮರುಳ್ಳ ಗುಣಕೇಶಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ.
ಪೌತ್ರಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಭವಾಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಗುಣಕೇಶೀಂ ಪ್ರತೀಚ್ಛತು । ಸದೃಶೀಂ ಪ್ರತಿರೂಪಸ್ಯ ವಾಸವಸ್ಯ ಶಚೀಮಿವ
ನಿಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಗನಿಗಾಗಿ, ವಾಸವನಿಗೆ ಶಚಿ ಯಾಕೆ ತಕ್ಕಳೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಗುಣಕೇಶಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ತಕ್ಕವಳಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಿರಿ.
ಪಿತೃಹೀನಮಪಿ ಹ್ಯೇನಂ ಗುಣತೋ ವರಯಾಮಹೇ। ಬಹುಮಾನಾಚ್ಚ ಭವತಸ್ತಥೈವೈರಾವತಸ್ಯ ಚ
ಅವನು ತಂದೆಯಿಲ್ಲದವನಾದರೂ, ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಮತ್ತು ನಿಮಗೂ, ಐರಾವತನಿಗೂ ನಮಗೆ ಇರುವ ಗೌರವದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
ಸುಮುಖಸ್ಯ ಗುಣೈಶ್ಚೈವ ಶೀಲಶೌಚದಮಾದಿಭಿಃ । ಅಭಿಗಮ್ಯ ಸ್ವಯಂ ಕನ್ಯಾಮಯಂ ದಾತುಂ ಸಮುದ್ಯತಃ । ಮಾತಲಿಸ್ತಸ್ಯ ಸಂಮಾನಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹೋ ಭವಾನಪಿ
ಸುಮುಖನ ಗುಣಗಳು, ಅವನ ಸ್ವಭಾವ, ಶುದ್ಧತೆ, ನಿಯಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ನಾನು ಸ್ವತಃ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀವೂ, ಮಾತಲಿ, ಅವನಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಬೇಕು.
ಸ ತು ದೀನಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಶ್ಚ ಪ್ರಾಹ ನಾರದಮಾರ್ಯಕಃ । ವ್ರಿಯಮಾಣೇ ತಥಾ ಪೌತ್ರೇ ಪುತ್ರೇ ಚ ನಿಧನಂ ಗತೇ
ಆಗ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ದುಃಖವೂ ಸಂತೋಷವೂ ಹೊಂದಿ, ನಾರದನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ನನ್ನ ಮಗನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನನ್ನು ಹೀಗೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ...''
ಮನ್ಯೇ ನೈತದ್ಬಹುಮತಂ ಮಹರ್ಷೇ ವಚನಂ ತವ। ಸಖಾ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಕಸ್ಯಾಯಂ ನೇಪ್ಸಿತೋ ಭವೇತ್। ಕಾರಣಸ್ಯ ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯಾಚ್ಚಿನ್ತಯಾಮಿ ಮಹಾಮುನೇ
'ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಗೌರವವಿಲ್ಲವೆಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶಕ್ರನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದವನು ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಆದರೆ ಒಂದು ದುರ್ಘಟನೆಯಿಂದ ನಾನು ಚಿಂತಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಮಹಾಮುನಿಯೇ.'
ಅಸ್ಯ ದೇಹಕರಸ್ತಾತ ಮಮ ಪುತ್ರೋ ಮಹಾದ್ಯುತೇ। ಭಕ್ಷಿತೋ ವೈನತೇಯೇನ ದುಃಖಾರ್ತಾಸ್ತೇನ ವೈ ವಯಮ್
'ತಂದೆಯೇ, ನನ್ನ ಮಗನು, ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮನು, ವೈನತೇಯನಿಂದ ಭಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅದರಿಂದ ನಾವು ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.'
ಪುನರೇವ ಚ ತೇನೋಕ್ತಂ ವೈನತೇಯೇನ ಗಚ್ಛತಾ । ಮಾಸೇನಾನ್ಯೇನ ಸುಮುಖಂ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರಭೋ
'ಮತ್ತೆ, ವೈನತೇಯನು ಹೋಗುವಾಗ, ಇನ್ನೊಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನಾನು ಸುಮುಖನನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸುತೆನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.'
ಧ್ರುವಂ ತಥಾ ತದ್ಭವಿತಾ ಜಾನೀಮಸ್ತಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಯಮ್। ತೇನ ಹರ್ಷಃ ಪ್ರನಷ್ಟೋ ಮೇ ಸುಪರ್ಣವಚನೇನ ವೈ
'ಅದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಅವನ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಸುಪರ್ಣನ ಮಾತಿನಿಂದ ನನ್ನ ಸಂತೋಷವೇ ಹೋದಂತಾಗಿದೆ.'
ಮಾತಲಿಸ್ತ್ವಬ್ರವೀದೇನಂ ಬುದ್ಧಿರತ್ರ ಕೃತಾ ಮಯಾ। ಜಾಮಾತೃಭಾವೇನ ವೃತಃ ಸುಮುಖಸ್ತವ ಪುತ್ರಜಃ
ಆಗ ಮಾತಲಿ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಸುಮುಖನು ಜಾಮಾತನಾಗಿ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.'