ಯದ್ಯತ್ರ ನ ರುಚಿಃ ಕಾಚಿದೇಹಿ ಗಚ್ಛಾವ ಮಾತಲೇ । ತಂ ನಯಿಷ್ಯಾಮಿ ದೇಶಂ ತ್ವಾಂ ವರಂ ಯತ್ರೋಪಲಪ್ಸ್ಯಸೇ
ಮಾತಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ಥಳವೂ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಬಾ, ನಾವು ಹೋಗೋಣ; ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು ಸಿಗುವಂತಹ ದೇಶಕ್ಕೆ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತೇನೆ.
ಇದಂ ರಸಾತಲಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮಂ ಪೃಥಿವೀತಲಮ್। ಯತ್ರಾಸ್ತೇ ಸುರಭಿರ್ಮಾತಾ ಗವಾಮಮೃತಸಂಭವಾ
ಇದು ರಸಾತಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭೂಮಿಯ ಏಳನೇ ಪದರ, ಇಲ್ಲಿ ಅಮೃತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಾವಿನ ತಾಯಿ ಸುರಭಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಕ್ಷರನ್ತೀ ಸತತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪೃಥಿವೀಸಾರಸಂಭವಮ್ । ಷಣ್ಣಂ ರಸಾನಾಂ ಸಾರೇಣ ರಸಮೇಕಮನುತ್ತಮಮ್
ಅವಳು ಸದಾ ಭೂಮಿಯ ಸಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಾಲನ್ನು ಹರಿದು ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ; ಆರು ರುಚಿಗಳ ಸಾರದಿಂದ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರುಚಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.
ಅಮೃತೇನಾಭಿತೃಪ್ತಸ್ಯ ಸಾರಮುದ್ಗಿರತಃ ಪುರಾ। ಪಿತಾಮಹಸ್ಯ ವದನಾದುದತಿಷ್ಠದನಿನ್ದಿತಾ
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹನು ಅಮೃತದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾದಾಗ, ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಆ ಸಾರ ಹೊರಬಂದು, ದೋಷರಹಿತ ಸುರಭಿ ಉದಯವಾಯಿತು.
ಯಸ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಧಾರಾಯಾ ನಿಪತನ್ತ್ಯಾ ಮಹೀತಲೇ। ಹ್ರದಃ ಕೃತಃ ಕ್ಷೀರನಿಧಿಃ ಪವಿತ್ರಂ ಪರಮುಚ್ಯತೇ
ಅವಳ ಹಾಲಿನ ಧಾರೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಸರೋವರ ಉಂಟಾಯಿತು; ಆ ಹಾಲಿನ ನಿಧಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಪುಷ್ಪಿತಸ್ಯೇವ ಫೇನೇನ ಪರ್ಯನ್ತಮನುವೇಷ್ಟಿತಮ್। ಪಿಬನ್ತೋ ನಿವಸನ್ತ್ಯತ್ರ ಫೇನಪಾ ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ
ಅದರ ಅಂಚುಗಳು ಹೂವಿನಂತೆ ಫೇನದಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ; ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಆ ಫೇನವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಫೇನಪಾ ನಾಮ ತೇ ಖ್ಯಾತಾಃ ಫೇನಾಹಾರಾಶ್ಚ ಮಾತಲೇ। ಉಗ್ರೇ ತಪಸಿ ವರ್ತನ್ತೇ ಯೇಷಾಂ ಬಿಭ್ಯತಿ ದೇವತಾಃ
ಮಾತಲಿ, ಫೇನಪರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಇವರು ಫೇನವನ್ನು ಆಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಲವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಇವರ ಭಯವಿದೆ.
ಅಸ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ಧೇನ್ವೋಽನ್ಯಾ ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ಮಾತಲೇ। ನಿವಸನ್ತಿ ದಿಶಾಂ ಪಾಲ್ಯೋ ಧಾರಯನ್ತ್ಯೋದಿಶಃಸ್ಮ ತಾಃ
ಮಾತಲಿ, ಅವಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಹಸುಗಳು ಇವೆ, ಅವು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಪೂರ್ವಾಂ ದಿಶಂ ಧಾರಯತೇ ಸುರೂಪಾ ನಾಮ ಸೌರಭೀ । ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಹಂಸಿಕಾ ಕನಾಮ ಧಾರಯತ್ಯಪರಾಂ ದಿಶಮ್
ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸುರೂಪಾ ಎಂಬ ಸೌರಭಿ ಹೆಸರಿನ ಹಸು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ; ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹಂಸಿಕಾ ಎಂಬ ಕನಾಮಾ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.
ಪಶ್ಚಿಮಾ ವಾರುಣೀ ದಿಕ್ಚ ಧಾರ್ಯತೇ ವೈ ಸುಭದ್ರಯಾ। ಮಹಾನುಭಾವಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಮಾತಲೇ ವಿಶ್ವರೂಪಯಾ
ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸುಭದ್ರಾ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ, ಮಾತಲಿ.
ಸರ್ವಕಾಮದುಘಾ ನಾಮ ಧೇನುರ್ಧಾರಯತೇ ದಿಶಮ್। ಉತ್ತರಾಂ ಮಾತಲೇ ಧರ್ಮ್ಯಾಂ ತಥೈಲವಿಲಸಂಶ್ರಿತಾಮ್
ಮಾತಲಿ, ಸರ್ವಕಾಮದುಘಾ ಎಂಬ ಹಸು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ; ಆ ದಿಕ್ಕು ಧರ್ಮಮಯವಾಗಿಯೂ, ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆಯೂ ಇದೆ.
ಆಸಾಂ ತ ಪಯಸಾ ಮಿಶ್ರಂ ಪಯೋ ನಿರ್ಮಥ್ಯ ಸಾಗರೇ । ಮನ್ಥಾನಂ ಮನ್ದರಂ ಕೃತ್ವಾ ದೇವೈರಸುರಸಂಹಿತೈಃ
ಅವಳ ಪಾಲನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಸೇರಿ, ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಮಥನದ ಕಂಬದಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಸಾಗರವನ್ನು ಮಥಿಸಿದರು.
ಅದ್ಧೃತಾ ವಾರುಣೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮೃತಂ ಚಾಪಿ ಮಾತಲೇ। ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾಶ್ಚಾಶ್ವರಾಜೋ ಮಣಿರತ್ನಂ ಚ ಕೌಸ್ತುಭಮ್
ಮಾತಲಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾರುಣಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ ಎಂಬ ಕುದುರೆಗಳ ರಾಜನೂ, ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯೂ ಹೊರಬಂದವು.
ಸುಧಾಹಾರೇಷು ಚ ಸುಧಾಂ ಸ್ವಧಾಭೋಜಿಷು ಚ ಸ್ವಧಾಮ್। ಅಮೃತಂ ಚಾಮೃತಾಶೇಷು ಸುರಭೀ ಕ್ಷರತೇ ಪಯಃ
ಅಮೃತದ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಅಮೃತವೇ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಸ್ವಧಾ ಸೇವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಸ್ವಧಾ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಅಮರರಲ್ಲಿ ಸೌರಭಿ ಹಸು ಪಾಲನ್ನು ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ಅತ್ರ ಗಾಥಾ ಪುರಾ ಗೀತಾ ರಸಾತಲನಿವಾಸಿಭಿಃ । ಪೌರಾಣೀ ಶ್ರೂಯತೇ ಲೋಕೇ ಗೀಯತೇ ಯಾ ಮನೀಷಿಭಿಃ
ಇಲ್ಲಿ, ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಒಂದು ಗಾಥೆ ಇದೆ; ಆ ಪುರಾಣ ಗೀತೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
ನ ನಾಗಲೋಕೇ ನ ಸ್ವರ್ಗೇ ನ ವಿಮಾನೇ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪೇ। ಪರಿವಾಸಃ ಸುಖಸ್ತಾದೃಕ್ ರಸಾತಲತಲೇ ಯಥಾ
ನಾಗಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ ಎಂಬ ದೇವರ ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಪಾತಾಳದೊಳಗಿನ ವಾಸದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂತೋಷ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.
ಇಯಂ ಭೋಗವತೀ ನಾಮ ಪುರೀ ವಾಸುಕಿಪಾಲಿತಾ। ಯಾದೃಶೀ ದೇವರಾಜಸ್ಯ ಪುರೀ ವರ್ಯಾಽಮರಾವತೀ
ಈ ಊರನ್ನು ಭೋಗವತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ವಾಸುಕಿಯು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದು ದೇವರಾಜನ ಅಮರಾವತಿ ನಗರದಂತೆಯೇ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ.
ಏಷ ಶೇಷಃ ಸ್ಥಿತೋ ನಾಗೋ ಯೇನೇಯಂ ಧಾರ್ಯತೇ ಸದಾ। ತಪಸಾ ಲೋಕಮುಖ್ಯೇನ ಪ್ರಭಾವಸಹಿತಾ ಮಹೀ
ಇವನು ಶೇಷನಾಗನು; ಅವನು ಸದಾ ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದು, ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿ ಉಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ವೇತಾಚಲನಿಭಾಕಾರೋ ದಿವ್ಯಾಭರಣಭೂಷಿತಃ । ಸಹಸ್ರಂ ಧಾರಯನ್ಮೂರ್ಧ್ನಾಂ ಜ್ವಾಲಾಜಿಹ್ವೋ ಮಹಾಬಲಃ
ಅವನ ರೂಪವು ಶ್ವೇತಪರ್ವತದಂತಿದೆ, ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವನು ಸಾವಿರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಅವನ ನಾಲಿಗೆಗಳು ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತವೆ, ಅವನು ಅಪಾರ ಬಲಶಾಲಿ.
ಇಹ ನಾನಾವಿಧಾಕಾರಾ ನಾನಾವಿಧವಿಭೂಷಣಾಃ। ಸುರಸಾಯಾಃ ಸುತಾ ನಾಗಾ ನಿವಸನ್ತಿ ಗತವ್ಯಥಾಃ
ಇಲ್ಲಿ, ಸುರಸೆಯ ಮಕ್ಕಳಾದ ನಾಗರು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮಣಿಸ್ವಸ್ತಿಕಚಕ್ರಾಙ್ಕಾಃ ಕಮಣ್ಡಲುಕಲಕ್ಷಣಾಃ। ಸಹಸ್ರಸಂಖ್ಯಾ ಬಲಿನ ಸರ್ವೇ ರೌದ್ರಾಃ ಸ್ವಭಾವತಃ
ಅವರು ಮಣಿಗಳು, ಸ್ವಸ್ತಿಕಗಳು, ಚಕ್ರಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಕಮಂಡಲುವಿನ ಲಕ್ಷಣವಿದೆ; ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ, ಬಲಶಾಲಿಗಳೂ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಕ್ರೂರರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.
ಸಹಸ್ರಶಿರಸಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿತ್ಪಞ್ಚಶತಾನನಾಃ । ಶತಶೀರ್ಷಾಸ್ತಥಾ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿತ್ರಿಶಿರಸೋಽಪಿ ಚ
ಕೆಲವರು ಸಾವಿರ ತಲೆಗಳನ್ನು, ಕೆಲವರು ಐದು ನೂರು ಮುಖಗಳನ್ನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ನೂರು ತಲೆಗಳನ್ನು, ಕೆಲವರು ಮೂರು ತಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ದ್ವಿಪಞ್ಚಶಿರಸಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿತ್ಸಪ್ತಸುಖಾಸ್ತಥಾ। ಮಹಾಭೋಗಾ ಮಹಾಕಾಯಾಃ ಪರ್ವತಾಭೋಗಭೋಗಿನಃ
ಕೆಲವರು ಐವತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು, ಕೆಲವರು ಏಳು ಸಂತೋಷದ ತಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಹೂಡುಗಳು, ದೇಹಗಳು, ಅವರ ಸುತ್ತುಗಳು ಪರ್ವತದಂತಿವೆ.
ಬಹೂನೀಹ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪ್ರಯುತಾನ್ಯರ್ಬುದಾನಿ ಚ। ನಾಗಾನಾಮೇಕವಂಶಾನಾಂ ಯಥಾಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತು ಮೇ ಶ್ರುಣು
ಇಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು, ಲಕ್ಷಾಂತರ, ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಒಂದೇ ವಂಶದ ನಾಗರು ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮರಾದವರನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಕೇಳು.
ವಾಸುಕಿಸ್ತಕ್ಷಕಶ್ಚೈವ ಕರ್ಕೋಟಕಧನಞ್ಜಯೌ। ಕಾಲೀಯೋ ನಹುಷಶ್ಚೈವ ಕಮ್ಬಲಾಶ್ವತರಾವುಭೌ
ವಾಸುಕಿಯು, ತಕ್ಷಕನು, ಕರ್ಕೋಟಕನು, ಧನಂಜಯನು, ಕಾಲಿಯನು, ನಹುಷನು, ಕಂಬಲ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತರ ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ಬಾಹ್ಯಕುಣ್ಡೋ ಮಣಿರ್ನಾಗಸ್ತಥೈವಾಪೂರಣಃ ಖಗಃ। ವಾಮನಶ್ಚೈಲಪತ್ರಶ್ಚ ಕುಕುರಃ ಕುಕುಣಸ್ತಥಾ
ಬಾಹ್ಯಕುಂಡ, ಮಣಿ, ನಾಗ, ಅಪೂರಣ, ಖಗ, ವಾಮನ, ಐಲಪತ್ರ, ಕುಕುರು ಮತ್ತು ಕುಕುಣ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ಆರ್ಯಕೋ ನನ್ದಕಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಕಲಶಪೋತಕೌ । ಕೈಲಾಸಕಃ ಪಿಞ್ಜರಕೋ ನಾಗಶ್ಚೈರಾವತಸ್ತಥಾ
ಆರ್ಯಕ, ನಂದಕ, ಹಾಗು ಕಲಶಪೋಟ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಸಕ, ಪಿಂಜರಕ, ನಾಗ, ಹಾಗೂ ಐರಾವತ ಎಂಬ ಹಸ್ತಿಗಳು ಇದ್ದರು.
ಸುಮನೋಮುಖೋ ದಧಿಮುಖಃ ಶಙ್ಖೋ ನನ್ದೋಪನನ್ದಕೌ । ಆಪ್ತಃ ಕೋಟರಕಶ್ಚೈವ ಶಿಖೀ ನಿಷ್ಠೂರಿಕಸ್ತಥಾ
ಸುಮನೋಮುಖ, ದಧಿಮುಖ, ಶಂಖ, ನಂದೋಪಾನಂದ, ಆಪ್ತ, ಕೋಟರಕ, ಶಿಖಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೂರಿಕ ಎಂಬ ಹಸ್ತಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
ತಿತ್ತಿರಿರ್ಹಸ್ತಿಭದ್ರಶ್ಚ ಕುಮುದೋ ಮಾಲ್ಯಪಿಣ್ಡಕಃ। ದ್ವೌ ಪದ್ಮೌ ಪುಣ್ಡರೀಕಶ್ಚ ಪುಷ್ಪೋ ಮುದ್ಗರಪರ್ಣಕಃ
ತಿತ್ತಿರಿ, ಹಸ್ತಿಭದ್ರ, ಕುಮುದ, ಮಾಲ್ಯಪಿಂಡಕ, ಇಬ್ಬರು ಪದ್ಮ, ಪುಂಡರಿಕ, ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಮುದ್ಗರಪರ್ಣಕ ಎಂಬ ಹಸ್ತಿಗಳು ಇದ್ದರು.
ಕರವೀರಃ ಪೀಠರಕಃ ಸಂವೃತ್ತೋ ವೃತ್ತ ಏವ ಚ। ಪಿಣ್ಡಾರೋ ಬಿಲ್ವಪತ್ರಶ್ಚ ಮೂಷಿಕಾದಃ ಶಿರೀಷಕಃ
ಕರವೀರ, ಪೀಠರಕ, ಸಂವೃತ್ತ, ವೃತ್ತ, ಪಿಂಡಾರ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರ, ಮೂಷಿಕಾದ ಮತ್ತು ಶಿರೀಷಕ ಎಂಬ ಹಸ್ತಿಗಳು ಇದ್ದರು.