ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ಗುಣಾಃ ಪಾರ್ಥೇ ತದ್ವಿಶಿಷ್ಟೋ ಜನಾರ್ದನಃ। ತ್ವಮೇವ ಭೂಯೋ ಜಾನಾಸಿ ಕುನ್ತೀಪುತ್ರಂ ಧನಞ್ಜಯಮ್
ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಜನಾರ್ದನನು ಅವನಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಧನಂಜಯನನ್ನು ನೀನೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೀಯೆ.
ನರನಾರಾಯಣೌ ಯೌ ತೌ ತಾವೇವಾರ್ಜುನಕೇಶವೌ । ವಿಜಾನೀಹಿ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರವೀರೌ ಪುರುಷೋತ್ತಮೌ
ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರೂ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕೇಶವನೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅರಿತುಕೋ, ಮಹಾರಾಜನೇ. ಅವರು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
ಯದ್ಯೇತದೇವಂ ಜಾನಾಸಿ ನ ಚ ಮಾಮಭಿಶಙ್ಕಸೇ । ಆರ್ಯಾಂ ಮತಿಂ ಸಮಾಸ್ಥಾಯ ಶಾಮ್ಯ ಭಾರತ ಪಾಣ್ಡವೈಃ
ನೀನು ಇದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಾಧಿಸು, ಭಾರತ.
ಅಥ ಚೇನ್ಮನ್ಯಸೇ ಶ್ರೇಯೋ ನ ಮೇ ಭೇದೋ ಭವೇದಿತಿ । ಪ್ರಶಾಮ್ಯ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾ ಚ ಯುದ್ಧೇ ಮನಃ ಕೃಥಾಃ
ಅಥವಾ, ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಭಿನ್ನತೆ ಬೇಡವೆಂದು ನೀನು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಭಾರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಶಾಂತಿ ಸಾಧಿಸು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಡ.
ಭವತಾಂ ಚ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲಂ ಬಹುಮತಂ ಭುವಿ । ತತ್ತಥೈವಾಸ್ತು ಭದ್ರಂ ತೇ ಸ್ವಾರ್ಥಮೇವೋಪಚಿನ್ತಯ
ನಿನ್ನ ಕುಲವು, ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಗೌರವ ಪಡೆದಿದೆ. ಅದು ಹೀಗೆಯೇ ಉಳಿಯಲಿ, ಶುಭವಾಗಲಿ. ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಯೋಚಿಸು.
ಜಾಮದಗ್ನ್ಯವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕಣ್ವೇಽಪಿ ಭಗವಾನೃಷಿಃ । ದುರ್ಯೋಧನಮಿದಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ಕುರುಸಂಸದಿ
ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಮಹಾನ್ ಋಷಿ ಕಣ್ವನು ಕೂಡಾ ಕುರು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಅಕ್ಷಯಶ್ಚಾವ್ಯಯಶ್ಚೈವ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ। ತಥೈವ ಭಗವನ್ತೌ ತೌ ನರನಾರಾಯಣಾವೃಷೀ
ಬ್ರಹ್ಮನು, ಲೋಕಪಿತಾಮಹನು, ಅವನು ಶಾಶ್ವತನು, ಅವಿನಾಶಿಯು. ಹಾಗೆಯೇ, ಭಗವಂತರಾದ ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣರೂ ಕೂಡಾ.
ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಿಷ್ಣುರೇಕಃ ಸನಾತನಃ। ಅಜಥ್ಯಶ್ಚಾವ್ಯಯಶ್ಚೈವ ಶಾಶ್ವತಃ ಪ್ರಭುರೀಶ್ವರಃ
ಎಲ್ಲಾ ಆದಿತ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವೇ ಶಾಶ್ವತನು, ಅವನು ಜನನರಹಿತನು, ಅವಿನಾಶಿಯು, ಸದಾಕಾಲ ಒಡೆಯನು ಮತ್ತು ಪ್ರಭು.
ನಿಮಿತ್ತಮರಣಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ಮಹೀ ಜಲಮ್ । ವಾಯುರಗ್ನಿಸ್ತಥಾಽಽಕಾಶಂ ಗ್ರಹಾಸ್ತಾರಾಗಣಾಸ್ತಥಾ
ಇತರ ಎಲ್ಲರೂ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾರೆ: ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನು, ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ, ಅಗ್ನಿ, ಆಕಾಶ, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು.
ತೇ ಚ ಕ್ಷಯಾನ್ತೇ ಜಗತೋ ಹಿತ್ವಾ ಲೋಕತ್ರಯಂ ಸದಾ। ಕ್ಷಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ವೈ ಸರ್ವೇ ಸೃಜ್ಯನ್ತೇ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ
ಜಗತ್ತಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಮುಹೂರ್ತಮರಣಾಸ್ತ್ವನ್ಯೇ ಮಾನುಷಾ ಮೂಗಪಕ್ಷಿಣಃ। ತೈರ್ಯಗ್ಯೋನ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಜೀವಲೋಕಚರಾಸ್ತಥಾ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕ್ಷಣಿಕ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾರೆ: ಮಾನವರು, ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು.
ಭೂಯಿಷ್ಠೇನ ತು ರಾಜಾನಃ ಶ್ರಿಯಂ ಭುಕ್ತ್ವಾಽಽಯುಷಃ ಕ್ಷಯೇ। ತರುಣಾಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ ಭೋಕ್ತುಂ ಸುಕೃತದುಷ್ಕೃತೇ
ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರಾಜರು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದಾಗ, ಪುನಃ ಯುವಕರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ತಮ್ಮ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸ ಭವಾನ್ಧರ್ಮಪುತ್ರೇಣ ಶಮಂ ಕರ್ತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ । ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಕುರವಶ್ಚೈವ ಪಾಲಯನ್ತು ವಸುನ್ಧರಾನ್
ಆದುದರಿಂದ, ನೀನು ಧರ್ಮಪುತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಕೌರವರು ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ.
ಬಲವಾನಹಮಿತ್ಯೇವ ನ ಮನ್ತವ್ಯಂ ಸುಯೋಧನ । ಬಲವನ್ತೋ ಬಲಿಭ್ಯೋ ಹಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಪೂರುಷರ್ಷಭ
ನಾನು ಬಲವಂತನು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಡ, ಸುಯೋಧನ. ಬಲಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇನ್ನೂ ಬಲಿಷ್ಠರು ಇದ್ದಾರೆ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ.
ನ ಬಲಂ ಬಲಿನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಬಲಂ ಭವತಿ ಕೌರವ । ಬಲವನ್ತೋ ಹಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ಪಾಣ್ಡವಾ ದೇವವಿಕ್ರಮಾಃ
ಕೌರವ, ಬಲವಂತರ ನಡುವೆ ಬಲವಂತಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗದು. ಪಾಂಡವರು ಎಲ್ಲರೂ ದೇವಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಬಲಿಷ್ಠರು.
ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರನ್ತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಮ್ । ಮಾತಲೇರ್ದಾತುಕಾಮಸ್ಯ ಕನ್ಯಾಂ ಮೃಗಯತೋ ವರಮ್
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಮಾತಲಿ ತನ್ನ ಮಗಳಿಗಾಗಿ ವರನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಕಥೆ.
ಮತಸ್ತ್ರಿಲೋಕರಾಜಸ್ಯ ಮಾತಲಿರ್ನಾಮ ಸಾರಥಿಃ। ತಸ್ಯೈಕೈವ ಕುಲೇ ಮನ್ಯಾ ರೂಪತೋ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಾ
ತಾಯಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ರಾಜನಿಗೆ ಮಾತಲಿ ಎಂಬ ಸಾರಥಿ ಇದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಗು ಇದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.
ಗುಣಕೇಶೀತಿ ವಿಖ್ಯಾತಾ ನಾಮ್ನಾ ಸಾ ದೇವರೂಪಿಣೀ । ಶ್ರಿಯಾ ಚ ವಪುಷಾ ಚೈವ ಸ್ತ್ರಿಯೋಽನ್ಯಾಃಸಾಽತಿರಿಚ್ಯತೇ
ಅವಳ ಹೆಸರು ಗುಣಕೇಶಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಅವಳು ದೇವತೆಯಂತೆ ಕಾಣುವಳು. ಅವಳ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಹೆಂಗಸರು ಕೂಡ ಅವಳಿಗಿಂತ ಮೇಲು ಅಲ್ಲ.
ತಸ್ಯಾಃ ಪ್ರದಾನಸಮಯಂ ಮಾತಲಿಃ ಸಹ ಭಾರ್ಯಯಾ । ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಮಮೃಶೇ ರಾಜಂಸ್ತತ್ಪರಃ ಪರಿಚಿನ್ತಯನ್
ಅವಳ ವಿವಾಹದ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಮಾತಲಿ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಜೊತೆಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತ.
ಧಿಕ್ಖಲ್ವಲಘುಶೀಲಾನಾಮುಚ್ಛ್ರಿತಾನಾಂ ಯಶಸ್ವಿನಾಮ್। ನರಾಣಾಂ ಮೃದುಸತ್ವಾನಾಂ ಕುಲೇ ಕನ್ಯಾಪ್ರರೋಹಣಮ್
ಅಯ್ಯೋ, ಚಂಚಲ ಸ್ವಭಾವದವರ ಮನೆಯಲ್ಲಾದರೂ, ಉತ್ತಮ ಹೆಸರು ಪಡೆದವರ ಮನೆಯಲ್ಲಾದರೂ, ಮೃದುವಾದ ಸ್ವಭಾವದ ಹುಡುಗಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರ.
ಮಾತುಃ ಕುಲಂ ಪಿತೃಕುಲಂ ಯತ್ರ ಚೈವ ಪ್ರದೀಯತೇ। ಕುಲತ್ರಯಂ ಸಂಶಯಿತಂ ಕುರುತೇ ಕನ್ಯಕಾ ಸತಾಮ್
ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಕೊಡಲು ಬಂದಾಗ, ಅವಳ ತಾಯಿಯ ಮನೆತನ, ತಂದೆಯ ಮನೆತನ, ಮತ್ತು ಅವಳು ಹೋಗುವ ಮನೆತನ—ಈ ಮೂರು ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಗ್ಗೂಡಿಕೆಯ ವಿಷಯ ಸದಾ ಅನುಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ದೇವಮಾನುಷಲೋಕೌ ದ್ವೌ ಮಾನುಷೇಣೈವ ಚಕ್ಷುಷಾ। ಅಪಗಾಹ್ಯೈವ ವಿಚಿತೌ ನ ಚ ಮೇ ರೋಚತೇ ವರಃ
ನಾನು ದೇವರುಗಳ ಲೋಕವನ್ನೂ, ಮಾನವರ ಲೋಕವನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನನಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ವರನೊಬ್ಬನೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
ನ ದೇವಾನ್ನೈವ ದಿತಿಜಾನ್ನ ಗನ್ಧರ್ವಾನ್ನ ಮಾನುಷಾನ್। ಅರೋಚಯದ್ವರಕೃತೇ ತಥೈವ ಬಹುಲಾನೃಷೀನ್
ಹೆಂಡತಿಗೆ ವರ ಹುಡುಕಲು ದೇವತೆಗಳು, ದೈತ್ಯರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಮಾನವರು, ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವಳಿಗೆ ಒಬ್ಬರೂ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಭಾರ್ಯಯಾ ತು ಸ ಸಂಮನ್ತ್ರ್ಯ ಸಹ ರಾತ್ರೌ ಸುಧರ್ಮಯಾ । ಮಾತಲಿರ್ನಾಗಲೋಕಾಯ ಚಕಾರ ಗಮನೇ ಮತಿಮ್
ಮಾತಲಿ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಸುಧರ್ಮೆಯ ಜೊತೆ ರಾತ್ರಿ ಚರ್ಚಿಸಿ, ನಾಗರ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು.
ನ ಮೇ ದೇವಮನುಷ್ಯೇಷು ಗುಣಕೇಶ್ಯಾಃ ಸಮೋ ವರಃ। ರೂಪತೋ ದೃಶ್ಯತೇ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾಗೇಷು ಭವಿತಾ ಧ್ರುವಮ್
ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಮಾನವರಲ್ಲಿಯೂ ಗುಣಕೇಶಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ವರನೊಬ್ಬನೂ ಇಲ್ಲ. ನಾಗರೊಳಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಳಿಗೆ ತಕ್ಕವರನೊಬ್ಬನಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನನ್ನದು.
ಇತ್ಯಾಮನ್ತ್ರ್ಯ ಸುಧರ್ಮಾಂ ಸ ಕೃತ್ವಾ ಚಾಭಿಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್। ಕನ್ಯಾಂ ಶಿರಸ್ಯುಪಾಘ್ರಾಯ ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹೀತಲಮ್
ಹೀಗೆ ಸುಧರ್ಮೆಗೆ ಹೇಳಿ, ಅವಳಿಗೆ ಸುತ್ತು ಹಾಕಿ, ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತಬ್ಬಿ, ಮಾತಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಏತತ್ತು ನಾಗಲೋಕಸ್ಯ ನಾಭಿಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತಂ ಪುರಮ್। ಪಾತಾಲಮಿತಿ ವಿಖ್ಯಾತಂ ದೈತ್ಯದಾನವಸೇವಿತಮ್
ಇದು ನಾಗರ ಲೋಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಿ. ಇದನ್ನು ಪಾತಾಳ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ದಾನವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇದಮದ್ಭಿಃ ಸಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಯೇ ಕೇಚಿದ್ಭುವಿ ಜಙ್ಗಮಾಃ। ಪ್ರವಿಶನ್ತೋ ಮಹಾನಾದಂ ನದನ್ತಿ ಭಯಪೀಡಿತಾಃ
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಭಯದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಅತ್ರಾಸುರೋಽಗ್ನಿಃ ಸತತಂ ದೀಪ್ಯತೇ ವಾರಿಭೋಜನಃ। ವ್ಯಾಪಾರೇಣ ಧೃತಾತ್ಮಾನಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಸಮಬುಧ್ಯತ
ಇಲ್ಲಿ ಅಸುರರ ಅಗ್ನಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ನೀರನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಧೈರ್ಯವಂತರು ಇದನ್ನು ಬಂಧನದಂತೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅತ್ರಾಮೃತಂ ಸುರೈಃ ಪೀತ್ವಾ ನಿಹಿತಂ ನಿಹತಾರಿಭಿಃ ।। ಅತಃ ಸೋಮಸ್ಯ ಹಾನಿಶ್ಚ ವೃದ್ಧಿಶ್ಚೈವ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ
ಇಲ್ಲೇ ದೇವತೆಗಳು ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಕುಗ್ಗುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುವುದು ಕಾಣಬಹುದು.