ಕಥಂ ಹಿ ಪುರುಷೋ ಜಾತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಷು ಧನುರ್ಧರಃ । ಸಮಾಹೂತೋ ನಿವರ್ತೇತ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗೇಽಪ್ಯುಪಸ್ಥಿತೇ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಧನುರ್ಧಾರಿ ಪುರುಷನು, ಜೀವದ ಅಪಾಯ ಬಂದರೂ, ಸವಾಲು ಮಾಡಿದಾಗ ಹಿಂತಿರುಗುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಅಧರ್ಮೇಣ ಜಿತಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವನೇ ಪ್ರವೃಜಿತಾಂಸ್ತಥಾ। ವಧ್ಯತಾಂ ಮಮ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ನಿರ್ಗತೋಽಸೌ ಸುಯೋಧನಃ
ಅವರು ಅಕ್ರಮದಿಂದ ಸೋತು, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾರ್ಷ್ಣೇಯಾ, ಆ ದುಶ್ಯಾಸನನು ನನ್ನಿಂದ ಸಾಯಲಿ ಎಂದು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
ನ ಚೈತದದ್ಭುತಂ ಕೃಷ್ಣ ಮಿತ್ರಾರ್ಥೇ ಯಚ್ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ। ಕ್ರಿಯಾ ಕಥಂಚ ಮುಖ್ಯಾ ಸ್ಯಾನ್ಮೃದುನಾ ಚೇತರೇಣ ವಾ
ಕೃಷ್ಣಾ, ನೀನು ಸ್ನೇಹಿತರಿಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀಯೋ ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಹುದು?
ಅಥವಾ ಮನ್ಯಸೇ ಜ್ಯಾಯಾನ್ವಧಸ್ತೇಷಾಮನನ್ತರಮ್ । ತದೇವ ಕ್ರಿಯತಾಮಾಶು ನ ವಿಚಾರ್ಯಮತಸ್ತ್ವಯಾ
ಅಥವಾ, ಅವರ ಸಾವು ಉತ್ತಮವೆಂದು ನೀನು ಯೋಚಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನೇ ತಕ್ಷಣ ಮಾಡು, ಇನ್ನೂ ಯೋಚನೆ ಬೇಡ.
ಜಾನಾಸಿ ಹಿ ಯಥೈತೇನ ದ್ರೌಪದೀ ಪಾಪಬುದ್ಧಿನಾ । ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಾ ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ತಚ್ಚ ತಸ್ಯೋಪಮರ್ಷಿತಮ್
ನೀನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿರುವೆ, ಆ ದುಷ್ಟನು ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯೆ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಡಿದನು, ಆಕೆಯೂ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಳು.
ಸ ನಾಮ ಸಮ್ಯಗ್ವರ್ತೇತ ಪಾಣ್ಡವೇಷ್ವಿತಿ ಮಾಧವ। ನ ಮೇ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಬೀಜಮುಪ್ತಮಿವೋಷರೇ
ಮಾಧವಾ, ಅವನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವನು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನನಗೆ ಬರದು, ಅದು ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದ ಹಾಗೆ.
ತಸ್ಮಾದ್ಯನ್ಮನ್ಯಸೇ ಯುಕ್ತಂ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಹಿತಂ ಚ ಯತ್। ತಥಾಽಽಶು ಕುರು ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ಯನ್ನಃ ಕಾರ್ಯಮನನ್ತರಮ್
ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಪಾಂಡವರ ಹಿತಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಯೋಚಿಸುವುದನ್ನು, ವಾರ್ಷ್ಣೇಯಾ, ತಕ್ಷಣ ಮಾಡು, ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ನೆರವೇರಿಸು.
ಏವಮೇತನ್ಮಹಾಬಾಹೋ ಯಥಾ ವದಸಿ ಪಾಣ್ಡವ। ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಕುರೂಣಾಂ ಚ ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯೇ ನಿರಾಮಯಮ್। ಸರ್ವಂ ತ್ವಿದಂ ಮಮಾಯತ್ತಂ ಬೀಭತ್ಸೋ ಕರ್ಮಣೋರ್ದ್ವಯೋಃ
ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದೆ. ಪಾಂಡವರಿಗೂ ಕುರುವರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಾನು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಮತ್ತು ಭೀಮನ ಕಾರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಹಿ ರಸವಚ್ಛುದ್ಧಂ ಕರ್ಮಣೈವೋಪಪಾದಿತಮ್। ಋತೇ ವರ್ಷಾನ್ನ ಕೌನ್ತೇಯ ಜಾತು ನಿರ್ವರ್ತಯೇತ್ಫಲಮ್
ಕ್ಷೇತ್ರವು ಎಷ್ಟು ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದೆ ಫಲ ಕೊಡದು. ಕುಂತೀಪುತ್ರಾ, ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಫಲವನ್ನೂ ಕೊಡದು.
ತತ್ರ ವೈ ಪೌರುಷಂ ಬ್ರೂಯುರಾಸೇಕಂ ಯತ್ರ ಕಾರಿತಮ್। ತತ್ರ ಚಾಪಿ ಧ್ರುವಂ ಪಶ್ಯೇಚ್ಛೋಷಣಂ ದೈವಕಾರಿತಮ್
ಅಲ್ಲಿ, ಜನರು ನೀರಾವರಿಯನ್ನು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಬರವನ್ನು ದೈವದ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
ತದಿದಂ ನಿಶ್ಚಿತ್ತಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪೂರ್ವೈರಪಿ ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ । ದೈವೇ ಚ ಮಾನುಷೇ ಚೈವ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಲೋಕಕಾರಣಮ್
ಹಳೆಯ ಮಹಾತ್ಮರು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ದೈವ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನ ಎರಡೂ ಕಾರಣಗಳು.
ಅಹಂ ಹಿ ತತ್ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಪರಂ ಪುರುಷಕಾರತಃ । ದೇವಂ ತು ನ ಮಯಾ ಶಕ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತುಂ ಕಥಂಚನ
ನಾನು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಆದರೆ ದೇವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಾನು ಮಾಡಲಾಗದು.
ಸ ಹಿ ಧರ್ಮಂ ಚ ಲೋಕಂ ಚ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಚರತಿ ದುರ್ಮತಿಃ। ನ ಹಿ ಸನ್ತಪ್ಯತೇ ತೇನ ತಥಾರೂಪೇಣ ಕರ್ಮಣಾ
ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಲೋಕವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ದುರ್ಮತಿಯಾದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಂತಹ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ದುಃಖಪಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ತಥಾಪಿ ಬುದ್ಧಿಂ ಪಾಪಿಷ್ಠಾಂ ವರ್ಧಯನ್ತ್ಯಸ್ಯ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ । ಶಕುನಿಃ ಸೂತಪುತ್ರಶ್ಚ ಭ್ರಾತಾ ದುಃಶಾಸನಸ್ತಥಾ
ಆದರೂ ಅವನ ಮಂತ್ರಿಗಳು—ಶಕುನಿ, ಸೂತಪುತ್ರನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ ದುಃಶಾಸನನು—ಅವನ ಪಾಪಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸ ಹಿ ತ್ಯಾಗೇನ ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ನ ಶಮಂ ಸಮುಪೈಷ್ಯತಿ। ಅನ್ತರೇಣ ವಧಂ ಪಾರ್ಥ ಸಾನುಬನ್ಧಃ ಸುಯೋಧನಃ
ಪಾರ್ಥ, ಸುಯೋಧನನು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೂ, ಅವನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲದೆ ಶಾಂತಿ ಪಡೆಯಲಾರನು.
ನ ಚಾಪಿ ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ತ್ಯಕ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ ಧರ್ಮರಾಟ್ । ಯಾಚ್ಯಮಾನಶ್ಚ ರಾಜ್ಯಂ ಸ ನ ಪ್ರಜಾಸ್ಯತಿ ದುರ್ಮತಿಃ
ಧರ್ಮರಾಜನು ಕೂಡಾ ವಂದನೆ ಮಾಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕೇಳಿಕೊಂಡರೂ, ಆ ದುರ್ಮತಿಯಾದವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
ನ ತು ಮನ್ಯೇ ಸ ತದ್ವಾಚ್ಯೋ ಯದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಶಾತನಮ್ । ಉಕ್ತಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಯತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜೇನ ಭಾರತ
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸೋಲದಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಧರ್ಮರಾಜನು ಹೇಳಿದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಭಾರತ.
ತಥಾ ಪಾಪಸ್ತು ತತ್ಸರ್ವಂ ನ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಕೌರವಃ । ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾಕ್ರಿಯಮಾಣೇಽಸೌ ಲೋಕೇ ವಧ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಆ ಪಾಪಿ ಕೌರವನು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡುವವನಲ್ಲ; ಅವನು ಹೀಗೆ ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕಾದವನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಮಮ ಚಾಪಿ ಸ ವಧ್ಯೋ ಹಿ ಜಗತಶ್ಚಾಪಿ ಭಾರತ । ತೇನ ಕೌಮಾರಕೇ ಯೂಯಂ ಸರ್ವೇ ವಿಪ್ರಕೃತಾಃ ಸದಾ
ಅವನು ನನಗೆ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿಗೂ ಕೊಲ್ಲಬೇಕಾದವನು, ಭಾರತ; ಅವನಿಂದ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸದಾ ಅಪಮಾನಿತರಾಗಿದ್ದಿರಿ.
ವಿಪ್ರಲುಪ್ತಂ ಚ ವೋ ರಾಜ್ಯಂ ನೃಶಂಸೇನ ದುರಾತ್ಮನಾ। ನ ಚೋಪಶಾಮ್ಯತೇ ಪಾಪಃ ಶ್ರಿಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೇ
ನಿಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆ ಕ್ರೂರ, ದುಷ್ಟನು ಕಸಿದುಕೊಂಡನು; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದರೂ ಅವನು ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಅಸಕೃಚ್ಚಾಪ್ಯಹಂ ತೇನ ತ್ವತ್ಕೃತೇ ಪಾರ್ಥ ಭೇದಿತಃ । ನ ಮಯಾ ತದ್ಗೃಹೀತಂ ಚ ಪಾಪಂ ತಸ್ಯ ಚಿಕೀರ್ಷೇತಮ್
ಪಾರ್ಥ, ಅವನು ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ನನಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಭೇದ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ ಅವನು ಮಾಡುವ ಪಾಪವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.
ಜಾನಾಸಿ ಹಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ತ್ವಮಪ್ಯಸ್ಯ ಪರಂ ಮತಮ್। ಪ್ರಿಯಂ ಚಿಕೀರ್ಷಮಾಣಂ ಚ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಮಾಮಪಿ
ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ನೀನು ಅವನ ಪರಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೀಯೆ; ನಾನು ಕೂಡ ಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
ಸಂಜಾನಂಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಮಮ ಚೈವ ಪರಂ ಮತಮ್। ಅಜಾನನ್ನಿವ ಮಾಂ ಕಸ್ಮಾದರ್ಜುನಾದ್ಯಾಭಿಶಙ್ಕಸೇ
ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ನನ್ನ ಪರಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ನೀನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅರ್ಜುನ, ನನಗೆ ತಿಳಿಯದವನಂತೆ ಏಕೆ ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತೀಯೆ?
ಯಚ್ಚಾಪಿ ಪರಮಂ ದಿವ್ಯಂ ತಚ್ಚಾಪ್ಯನುಗತಂ ತ್ವಯಾ। ವಿಧಾನಂ ವಿಹಿತಂ ಪಾರ್ಥ ಕಥಂ ಶರ್ಮ ಭವೇತ್ಪರೈಃ
ಪಾರ್ಥ, ಆ ಪರಮ ದೈವಿಕ ನಿಯಮವನ್ನೂ ನೀನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ನಿಯಮ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಾಗ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಯತ್ತು ವಾಚಾ ಮಯಾ ಶಕ್ಯಂ ಕರ್ಮಣಾ ವಾಽಪಿ ಪಾಣ್ಡವ । ಕರಿಷ್ಯೇ ತದಹಂ ಪಾರ್ಥ ನ ತ್ವಾಶಂಸೇ ಶಮಂ ಪರೈಃ
ಪಾಂಡವ, ನಾನು ಮಾತಿನಿಂದಾಗಲಿ ಕಾರ್ಯದಿಂದಾಗಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಪಾರ್ಥ; ಆದರೆ ಇತರರಿಂದ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಥಂ ಗೋಹರಣೇ ಹ್ಯುಕ್ತೋ ನೈತಚ್ಛರ್ಮ ತಥಾ ಹಿತಮ್ । ಯಾಚ್ಯಮಾನೋ ಹಿ ಭೀಷ್ಮೇಣ ಸಂವತ್ಸರಗತೇಽಧ್ವನಿ
ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ ಈ ಶಾಂತಿ ಯಾಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಲಿಲ್ಲ? ಭೀಷ್ಮನು ಒಂದು ವರ್ಷವಾದರೂ ಕೇಳಿಕೊಂಡಾಗ ಕೂಡ,
ತದೈವ ತೇ ಪರಾಭೂತಾ ಯದಾ ಸಙ್ಕಲ್ಪಿತಾಸ್ತ್ವಯಾ। ಲವಶಃ ಕ್ಷಣಶಶ್ಚಾಪಿ ನ ಚ ತುಷ್ಟಃ ಸುಯೋಧನಃ
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸೋತಿದ್ದೆ, ಪಾರ್ಥ; ನೀನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗಲೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಸುಯೋಧನನು ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಸರ್ವಥಾ ತು ಮಯಾ ಕಾರ್ಯಂ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಮ್ । ವಿಭಾವ್ಯಂ ತಸ್ಯ ಭೂಯಶ್ಚ ಕರ್ಮ ಪಾಪಂ ದುರಾತ್ಮನಃ
ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಧರ್ಮರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ಆ ದುಷ್ಟನ ಪಾಪಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ಉಕ್ತಂ ಬಹುವಿಧಂ ವಾಕ್ಯಂ ಧರ್ಮರಾಜೇನ ಮಾಧವ। ಧರ್ಮಜ್ಞೇನ ವದಾನ್ಯೇನ ಶ್ರುತಂ ಚೈವ ಹಿ ತತ್ತ್ವಯಾ
ಮಾಧವ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಧರ್ಮರಾಜನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಿದ್ದಾನೆ; ನೀನು ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೀಯೆ.
ಮತಮಾಜ್ಞಾಯ ರಾಜ್ಞಶ್ಚ ಭೀಮಸೇನೇನ ಮಾಧವ । ಸಂಶಮೋ ಬಾಹುವೀರ್ಯ ಚ ಖ್ಯಾಪಿತಂ ಮಾಧವಾತ್ಮನಃ
ಮಾಧವ, ರಾಜನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಭೀಮಸೇನನು ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನೂ ಬಲವನ್ನೂ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ನೀನು ಕೂಡ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದೀಯೆ.