ನಾಧರ್ಮೇ ತೇ ಧೀಯತೇ ಪಾರ್ಥ ಬುದ್ಧಿ- ರ್ನ ಸಂರಮ್ಭಾತ್ಕರ್ಮ ಚಕರ್ಥ ಪಾಪಮ್ । ಆತ್ಥ ಕಿಂ ತತ್ಕಾರಣಂ ಯಸ್ಯ ಹೇತೋಃ ಪ್ರಜ್ಞಾವಿರುದ್ಧಂ ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷಸೀದಮ್
ಪಾರ್ಥಾ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅಧರ್ಮದ ಕಡೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕೋಪದಿಂದ ನೀನು ಕೆಡುಕನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ, ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಯಾಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೆ ಎಂದು ಹೇಳು.
ಅವ್ಯಾಧಿಜಂ ಕಟುಕಂ ಶೀರ್ಷರೋಗಿ ಯಶೋಮುಷಂ ಪಾಪಫಲೋದಯಂ ವಾ। ಸತಾಂ ಪೇಯಂ ಯನ್ನ ಪಿಬನ್ತ್ಯಸನ್ತೋ ಮನ್ಯುಂ ಮಹಾರಾಜ ಪಿಬ ಪ್ರಶಾಮ್ಯ
ಕಹಿ, ರೋಗ ಉಂಟುಮಾಡುವ, ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ತರುವ, ಪಾಪದ ಫಲ ಕೊಡುವದು—ಮಹಾನಭಾವರು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಟ್ಟವರು ಮಾತ್ರ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾರಾಜ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ನುಂಗಿ ಶಾಂತನಾಗು.
ಪಾಪಾನುಬನ್ಧಂ ಕೋ ನು ತಂ ಕಾಮಯೇತ ಕ್ಷಮೈವ ತೇ ಜ್ಯಾಯಸೀ ನೋತ ಭೋಗಾಃ । ಯತ್ರ ಭೀಷ್ಮಃ ಶಾನ್ತನವೋ ಹತಃ ಸ್ಯಾ- ದ್ಯತ್ರ ದ್ರೋಣಃ ಸಹಪುತ್ರೋ ಹತಃ ಸ್ಯಾತ್
ಪಾಪದೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಧವ್ಯವಿರುವುದನ್ನು ಯಾರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ? ಕ್ಷಮೆ ನಿನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವಾದುದು, ಭೋಗವಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮನು, ಶಾಂತನುವಿನ ಮಗನು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹತರಾಗಬಹುದು; ದ್ರೋಣನು ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಯಬಹುದು.
ಕೃಪಃ ಶಲ್ಯಃ ಸೌಮದತ್ತಿರ್ವಿಕರ್ಣೋ ವಿವಿಂಶತಿಃ ಕರ್ಣದುರ್ಯೋಧನೌ ಚ। ಏತಾನ್ಹತ್ವಾ ಕೀದೃಶಂ ತತ್ಸುಖಂ ಸ್ಯಾ- ದ್ಯದ್ವಿನ್ದೇಥಾಸ್ತದನುಬ್ರೂಹಿ ಪಾರ್ಥ
ಕೃಪ, ಶಲ್ಯ, ಸೌಮದತ್ತಿ, ವಿಕರ್ಣ, ವಿವಿಂಶತಿ, ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನ—ಇವರನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದ ಮೇಲೆ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಪಾರ್ಥಾ, ಅದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಆನಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳು.
ಲಬ್ಧ್ವಾಽಪೀಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಸಾಗರಾನ್ತಾಂ ಜರಾಮೃತ್ಯೂ ನೈವ ಹಿ ತ್ವಂ ಪ್ರಜಹ್ಯಾಃ। ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ ಸುಖದುಃಖೇ ಚ ರಾಜ- ನ್ನೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ನೈವ ಯುದ್ಧಂ ಕುರು ತ್ವಮ್
ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡರೂ, ನೀನು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟ, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜಾ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೀಗೆ ನಡೆವುದಿಲ್ಲ; ನೀನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಡ.
ಅಮಾತ್ಯಾನಾಂ ಯದಿ ಕಾಮಸ್ಯ ಹೇತೋ- ರೇವಂ ಯುಕ್ತಂ ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ ತ್ವಮ್। ಅಪಕ್ರಮೇಃ ಸ್ವಂ ಪ್ರದಾಯೈವ ತೇಷಾಂ ಮಾಗಾಸ್ತ್ವಂ ವೈ ದೇವಯಾನಾತ್ಪಥೋಽದ್ಯ
ನಿನ್ನ ಸಚಿವರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೀನು ಹೀಗೆ ನಡೆಯಲು ಬಯಸಿದರೆ, ನಿನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವರಿಗೇ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಇಂದು ನೀನು ದೇವರ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತೀಯೆ.
ಅಸಂಶಯಂ ಸಞ್ಜಯ ಸತ್ಯಮೇತ- ದ್ಧರ್ಮೋ ವರಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ಯತ್ತ್ವಮಾತ್ಥ । ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತು ಮಾಂ ಸಞ್ಜಯ ಗರ್ಹಯೇಸ್ತ್ವಂ ಯದಿ ಧರ್ಮಂ ಯದ್ಯಧರ್ಮಂ ಚರಾಮಿ
ಸಂಜಯ, ನೀನು ಹೇಳಿದದು ನಿಜ—ಧರ್ಮವೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಆದರೆ, ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನಾಗಲಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನಾಗಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ, ನೀನು ನನಗೆ ತಪ್ಪು ಹೇಳಬಹುದು.
ಯತ್ರಾಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮರೂಪಾಣಿ ಧತ್ತೇ ಧರ್ಮಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ದೃಶ್ಯತೋಽಧರ್ಮರೂಪಃ। ಬಿಭ್ರದ್ಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮರೂಪಂ ತಥಾ ಚ ವಿದ್ವಾಂಸಸ್ತಂ ಸಂಪ್ರಪಶ್ಯನ್ತಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾ
ಯಾವಾಗ ಅಧರ್ಮವು ಧರ್ಮದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ, ಧರ್ಮವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧರ್ಮದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಧರ್ಮವು ಧರ್ಮದ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಏವಂ ತಥೈವಾಪದಿ ಲಿಙ್ಗಮೇತ- ದ್ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ನಿತ್ಯವೃತ್ತೀ ಭಜೇತಾಮ್। ಆದ್ಯಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ- ಮಾಪದ್ಧರ್ಮಂ ಸಞ್ಜಯ ತಂ ನಿಬೋಧ
ಇಂತಹ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದು ಗುರುತು: ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ ಯಾವಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಗುರುತು ಯಾವದೋ ಅದು ಪ್ರಮಾಣ. ಸಂಕಷ್ಟದ ಧರ್ಮವನ್ನು ನನಗಿಂದ ಕಲಿತುಕೋ, ಸಂಜಯ.
ಲುಪ್ತಾಯಾಂ ತು ಪ್ರಕೃತೌ ಯೇನ ಕರ್ಮ ನಿಷ್ಪಾದಯೇತ್ತತ್ಪರೀಪ್ಸೇದ್ವಿಹೀನಃ। ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಶ್ಚಾಪದಿ ವರ್ತಮಾನ ಉಭೌ ಗರ್ಹ್ಯೌ ಭವತಃ ಸಞ್ಜಯೈತೌ
ಸ್ವಭಾವ ನಾಶವಾದಾಗ, ಯಾವ ಕಾರ್ಯ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡಬೇಕು, ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದರೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ಉಳಿದರೂ, ಇಬ್ಬರೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತಾರೆ, ಸಂಜಯ.
ಅವಿನಾಶಮಿಚ್ಛತಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ವಿಹಿತಂ ಯದ್ವಿಧಾತ್ರಾ। ಸಂಪಶ್ಯೇಥಾಃ ಕರ್ಮಸು ವರ್ತಮಾನಾನ್ ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಾನ್ಸಞ್ಜಯ ಗರ್ಹಯೇಸ್ತ್ವಮ್
ಅವಿನಾಶವನ್ನು ಬಯಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು, ತಪ್ಪಾಗಿ ನಡೆಯುವವರನ್ನು ಗದರಿಸಬೇಕು, ಸಂಜಯ.
ಮನೀಷಿಣಾಂ ಸತ್ತ್ವಿಚ್ಛೇದನಾಯ ವಿಧಿಯತೇ ಸತ್ಸು ವೃತ್ತಿಃ ಸದೈವ। ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸನ್ತಿ ತು ಯೇ ನ ವೈದ್ಯಾಃ ಸರ್ವೋತ್ಸಙ್ಗಂ ಸಾಧು ಮನ್ಯೇತ ತೇಭ್ಯಃ
ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಾಯಲು ಸದಾ ಸಜ್ಜನರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ವರ್ತನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಅಲ್ಲ, ವೈದ್ಯರೂ ಅಲ್ಲದವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನರ್ಹರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ತದಧ್ವಾನಃ ಪಿತರೋ ಯೇ ಚ ಪೂರ್ವೇ ಪಿತಾಮಹಾ ಯೇ ಚ ತೇಭ್ಯಃ ಪರೇಽನ್ಯೇ। ಯಜ್ಞೈಷಿಣೋ ಯೇ ಚ ಹಿ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಯು- ರ್ನಾನ್ಯಂ ತತೋ ನಾಸ್ತಿಕೋಽಸ್ಮೀತಿ ಮನ್ಯೇ
ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಪಿತೃಗಳು, ಅವರ ತಂದೆ-ತಾತಂದಿರು, ಮತ್ತವರಿಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚಿನವರು, ಯಜ್ಞವನ್ನು ಬಯಸಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವವರು—ಇದರ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ, ನಾನು ನಾಸ್ತಿಕನಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಯತ್ಕಿಂಚನೇದಂ ವಿತ್ತಮಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಯದ್ದೇವಾನಾಂ ತ್ರಿದಶಾನಾಂ ಪರಂ ಯತ್। ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ತ್ರಿದಿವಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ನಾಧರ್ಮತಃ ಸಞ್ಜಯ ಕಾಮಯೇಯಮ್
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಧನ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸೇರಿದದು, ಸ್ವರ್ಗ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕ—ಇವುಗಳನ್ನು ನಾನು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಂಜಯ.
ಧರ್ಮೇಶ್ವರಃ ಕುಶಲೋ ನೀತಿಮಾಂಶ್ಚಾ- ಪ್ಯುಪಾಸಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಮನೀಷೀ। ನಾನಾವಿಧಾಂಶ್ಚೈವ ಮಹಾಬಲಾಂಶ್ಚ ರಾಜನ್ಯಭೋಜಾನನುಶಾಸ್ತಿ ಕೃಷ್ಣಃ
ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ, ನೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಆದ ಕೃಷ್ಣನು, ಅನೇಕ ಬಲಶಾಲಿ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೆ.
ಯದಿ ಹ್ಯಹಂ ವಿಸೃಜತ್ಸಾಮ ಗರ್ಹ್ಯೋ ನಿಯುಧ್ಯಮಾನೋ ಯದಿ ಜಹ್ಯಾಂ ಸ್ವಧರ್ಮಮ್ । ಮಹಾಯಶಾಃ ಕೇಶವಸ್ತದ್ಬ್ರವೀತು ವಾಸುದೇವಸ್ತೂಭಯೋರರ್ಥಕಾಮಃ
ನಾನು ಸಮಾಧಾನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರೆ, ಅದನ್ನು ಮಹಾಶಯನಾದ ಕೇಶವನು ಹೇಳಲಿ; ಯಾಕಂದರೆ ವಾಸುದೇವನು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.
ಶೈನೇಯೋಽಯಂ ಚೇದಯಶ್ಚಾನ್ಧಕಾಶ್ಚ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯಭೋಜಾಃ ಕುಕುರಾಃ ಸೃಞ್ಜಯಾಶ್ಚ । ಉಪಾಸೀನಾ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಬುದ್ಧಿಂ ನಿಗೃಹ್ಯ ಶತ್ರೂನ್ಸುಹೃದೋ ನನ್ದಯನ್ತಿ
ಸಾತ್ಯಕಿ, ಕೃತವರ್ಮ, ಅಂಧಕರು, ವೃಷ್ಣಿಗಳು, ಭೋಜರು, ಕುಕುರುಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಂಜಯರು—allರೂ ವಾಸುದೇವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಕುಳಿತರೆ, ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವೃಷ್ಣ್ಯನ್ಧಕಾ ಹ್ಯುಗ್ರಸೇನಾದಯೋ ವೈ ಕೃಷ್ಣಪ್ರಣೀತಾಃ ಸರ್ವ ಏವೇನ್ದ್ರಕಲ್ಪಾಃ । ಮನಸ್ವಿನಃ ಸತ್ಯಪರಾಯಣಾಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಾ ಯಾದವಾ ಭೋಗವನ್ತಃ
ವೃಷ್ಣಿಗಳು, ಅಂಧಕರು, ಉಗ್ರಸೇನ ಮತ್ತು ಇತರರು—allರೂ ಕೃಷ್ಣನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರನಂತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿ, ಯೋಚನೆ ಮಾಡುವವರು, ಸತ್ಯಪ್ರಿಯರು, ಬಲವಂತರು ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವಂತರಾದ ಯಾದವರು.
ಕಾಶ್ಯೋ ಬಭ್ರುಃ ಶ್ರಿಯಮುತ್ತಮಾಂ ಗತೋ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಂ ಭ್ರಾತರಮೀಶಿತಾರಮ್ । ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾನ್ವರ್ಷತಿ ವಾಸುದೇವೋ ಗ್ರೀಷ್ಮಾತ್ಯಯೇ ಮೇಘ ಇವ ಪ್ರಜಾಽಭ್ಯಃ
ಕಾಶಿಯ ರಾಜ ಬಭ್ರು, ತನ್ನ ಸಹೋದರನೂ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಆದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು; ವಾಸುದೇವನು ಜನರ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವ ಮೇಘದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದವರ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಈದೃಶೋಽಯಂ ಕೇಶವಸ್ತಾತ ವಿದ್ವಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ಹ್ಯೇನಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ನಿಶ್ಚಯಜ್ಞಮ್। ಪ್ರಿಯಶ್ಚ ನಃ ಸಾಧುತಮಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣೋ ನಾತಿಕ್ರಾಮೇ ವಚನಂ ಕೇಶವಸ್ಯ
ಈ ಕೇಶವನು ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಯೂ, ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿ ತಂದೆ; ಕೃಷ್ಣನು ನಮಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳವನೂ ಹೌದು; ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಕೇಶವನ ಮಾತನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಅವಿನಾಶಂ ಸಞ್ಜಯ ಪಾಣ್ಡವಾನಾ- ಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಭೂತಿಮೇಷಾಂ ಪ್ರಿಯಂ ಚ। ತಥಾ ರಾಜ್ಞೋ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಸೂತ ಸಮಾಶಂಸೇ ಬಹುಪುತ್ರಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಮ್
ಸಂಜಯ, ನಾನು ಪಾಂಡವರ ಅವಿನಾಶ, ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ.
ಕಾಮೋ ಹಿ ಮೇ ಸಞ್ಜಯ ನಿತ್ಯಮೇವ ನಾನ್ಯದ್ಬ್ರೂಯಾಂ ತಾನ್ಪ್ರತಿ ಶಾಮ್ಯತೇತಿ। ರಾಜ್ಞಶ್ಚ ಹಿ ಪ್ರಿಯಮೇತಚ್ಛೃಣೋಮಿ ಮನ್ಯೇ ಚೈತತ್ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಸಮಕ್ಷಮ್
ಸಂಜಯ, ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅವರ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಇರಲಿ ಎಂಬುದೇ ಆಸೆ; ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜನಿಗೂ ಇದು ಇಷ್ಟವೆಂದು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ, ಪಾಂಡವರಿಗೂ ಇದೇ ಹಿತವೆಂದು ನಂಬುತ್ತೇನೆ.
ಸುದುಷ್ಕರಸ್ತತ್ರ ಶಮೋ ಹಿ ನೂನಂ ಪ್ರದರ್ಶಿತಃ ಸಞ್ಜಯ ಪಾಣ್ಡವೇನ। ಯಸ್ಮಿನ್ಗೃದ್ಧೋ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಃ ಸಪುತ್ರಃ ಕಸ್ಮಾದೇಷಾಂ ಕಲಹೋ ನಾವಮೂರ್ಚ್ಛೇತ್
ಸಂಜಯ, ಪಾಂಡವನು ತೋರಿಸಿದ ಶಾಂತಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತಿ ಕಷ್ಟದದ್ದು; ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಲೋಭಿಗಳಾಗಿರುವಾಗ, ಈ ಕಲಹವು ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಾರದು?
ನ ತ್ವಂ ಧರ್ಮಂ ವಿಚರಂ ಸಞ್ಜಯೇಹ ಮತ್ತಶ್ಚ ಜಾನಾಮಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾಚ್ಚ ಅಥೋ ಕಸ್ಮಾತ್ಸಜ್ಜಯ ಪಾಣ್ಡವಸ್ಯ ಉತ್ಸಾಹಿನಃ ಪೂರಯತಃ ಸ್ವಕರ್ಮ
ಸಂಜಯ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ನಾನು ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಂದ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾಂಡವನನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ತಡೆಯುತ್ತೀಯೆ?
ಯಥಾಖ್ಯಾತಮಾವಮತಃ ಕುಟುಮ್ಬೇ ಪುರಾ ಕಸ್ಮಾನ್ಸಾಧುವಿಲೋಪಮಾತ್ಥ। ಅಸ್ಮಿನ್ವಿಧೌ ವರ್ತಮಾನೇ ಯಥಾವ- ದುಚ್ಚಾವಚಾ ಮತಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮ್
ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸದ್ಗುಣಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವರ ನಾಶವನ್ನು ಏಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೆ? ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವಿವಿಧವಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ಉನ್ನತ, ಕೆಲವು ಕಡಿಮೆ.
ಕರ್ಮಣಾಽಽಹುಃ ಸಿದ್ಧಿಮೇಕೇ ಪರತ್ರ ಹಿನ್ವಾ ಕರ್ಮ ವಿದ್ಯಯಾ ಸಿದ್ಧಿಮೇಕೇ। ನಾಭುಞ್ಜಾನೋ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಸ್ಯ ತೃಪ್ಯೇ- ದ್ವಿದ್ವಾನಪೀಹ ವಿಹಿತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮ್
ಕೆಲವರು ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಿದ್ಧಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾವಂತನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವಿಧಿಸಿರುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸದೆ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಯಾ ವೈ ವಿದ್ಯಾಃ ಸಾಧಯನ್ತೀಹ ಕರ್ಮ ತಾಸಾಂ ಫಲಂ ವಿದ್ಯತೇ ನೇತರಾಸಾಮ್। ತತ್ರೇಹ ವೈ ದೃಷ್ಟಫಲಂ ತು ಕರ್ಮ ಪೀತ್ವೋದಕಂ ಶಾಮ್ಯತಿ ತೃಷ್ಣಯಾಽಽರ್ತಃ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಫಲವಿದೆ, ಉಳಿದವುಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಫಲ ಇದೆ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವನು ನೀರು ಕುಡಿದು ತೃಪ್ತನಾಗುವಂತೆ.
ಸೋಽಯಂ ವಿಧಿರ್ವಿಹಿತಃ ಕರ್ಮಣೈವ ಸಂವರ್ತತೇ ಸಞ್ಜಯ ತತ್ರ ಕರ್ಮ। ತತ್ರ ಯೋಽನ್ಯತ್ಕರ್ಮಣಃ ಸಾಧು ಮನ್ಯೇ- ನ್ಮೋಘಂ ತಸ್ಯಾಲಪಿತಂ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವೇ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ, ಸಂಜಯ; ಅಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವೇ ಮುಖ್ಯ. ಯಾರಾದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಮಾತು ದುರ್ಬಲರ ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಮಾತಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕರ್ಮಣಾಽಮೀ ಭಾನ್ತಿ ದೇವಾಃ ಪರತ್ರ ಕರ್ಮಣೈವೇಹ ಪ್ಲವತೇ ಮಾತರಿಶ್ವಾ। ಅಹೋರಾತ್ರೇ ವಿದಧತ್ಕರ್ಮಣೈವ ಅತನ್ದ್ರಿತೋ ನಿತ್ಯಮುದೇತಿ ಸೂರ್ಯಃ
ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಕರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ವಾಯು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅಲಸದೆ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮಾಸಾರ್ಧಮಾಸಾನಥ ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗಾ- ನತನ್ದ್ರಿತಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚಾಭ್ಯುಪೈತಿ। ಅತನ್ದ್ರಿತೋ ದಹತೇ ಜಾತವೇದಾಃ ಸಮಿದ್ಧ್ಯಮಾನಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ
ಚಂದ್ರನು ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಯೋಗವನ್ನು ಅಲಸದೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ; ಜಾತವೇದನು ಎಂದಿಗೂ ದಣಿಯದೆ, ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಾನೆ.