ಪ್ರಯಜ್ಞೇ ಚ ತತಃ ಕಾಲೇ ರಾಜನ್ರಾಜೀವಲೋಚನಾ। ಕುಮಾರಂ ದೇವಗರ್ಭಾಭಂ ರಾಜೀವನಿಭಲೋಚನಮ್
ಅನಂತರ ಯಜ್ಞ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜೀವನಯನನೇ ರಾಜ, ದೇವತೆಗಳ ಮಗನಂತೆ, ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಮಗನನ್ನು ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ಹೆತ್ತಳು.
ತಸ್ಮಿನ್ನಕ್ಷತ್ರಸಂಯೋಗೇ ಶುಕ್ಲೇ ಪುಣ್ಯರ್ಕ್ಷಗೇನ್ದುನಾ। ಸ ರಾಜಾ ಮುಮುದೇ ಸಮ್ರಾಟ್ ತಯಾ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಯಾ ಸಹ
ಆ ಶುಭ ನಕ್ಷತ್ರ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಪವಿತ್ರ ಚಂದ್ರಮಂಡಲದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ, ಆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.
ಪ್ರಜಾನಾಂ ಶ್ರೀರಿವಾಭ್ಯಾಶೇ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ಹ್ಯಭವದ್ವಧೂಃ। ಪನ್ನಗೀವೋಗ್ರರೂಪಾ ವೈ ದೇವಯಾನೀ ಮಮಾಪ್ಯಭೂತ್
ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ಶ್ರೀದೇವಿಯಂತೆ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ಅವನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು; ಆದರೆ ದೇವಯಾನಿ ನನಗೆ ಭಯಂಕರ ಸರ್ಪದಂತೆ ಅನಿಸಿತು.
ಪರ್ಜನ್ಯ ಇವ ಸಸ್ಯಾನಾಂ ದೇವಾನಾಮಮೃತಂ ಯಥಾ। ತದ್ವನ್ಮಮಾಪಿ ಸಂಭೂತಾ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ವಾರ್ಷಪರ್ವಣೀ। ಇತ್ಯೇವಂ ಮನಸಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದೇವಯಾನೀಮವರ್ಜಯತ್
ಮಳೆ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಹೇಗೋ, ಅಮೃತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆ ವೃಷಪರ್ವನ ಪುತ್ರಿ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ನನಗೆ ಆದಳು. ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು, ಅವನು ದೇವಯಾನಿಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದನು.
ಶ್ರುತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಜಾತಂ ತು ದೇವಯಾನೀ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಾ। ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ದುಃಖಾರ್ತಾ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾಂ ಪ್ರತಿ ಭಾರತ
ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ, ಪವಿತ್ರ ನಗುವಿನ ದೇವಯಾನಿ ದುಃಖದಿಂದ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚನೆಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು, ಭರತಕುಲದವರೇ.
ಅಭಿಗಮ್ಯ ಚ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾಂ ದೇವಯಾನ್ಯಬ್ರವೀದಿದಮ್
ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದ ದೇವಯಾನಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಋಷಿರಭ್ಯಾಗತಃ ಕಶ್ಚಿದ್ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವೇದಪಾರಗಃ। ಸ ಮಯಾ ವರದಃ ಕಾಮಂ ಯಾಚಿತೋ ಧರ್ಮಸಂಹಿತಮ್
ಒಬ್ಬ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ಋಷಿ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು; ನಾನು ಅವರಿಂದ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದೆ.
ಅಪತ್ಯಾರ್ಥೇ ಸ ತು ಮಯಾ ವೃತೋ ವೈ ಚಾರುಹಾಸಿನಿ'। ನಾಹಮನ್ಯಾಯತಃ ಕಾಮಮಾಚರಾಮಿ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ। ತಸ್ಮಾದೃಷೇರ್ಮಮಾಪತ್ಯಮಿತಿ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ
ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನಾನು ಆ ಋಷಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡೆ, ಸುಂದರ ನಗುವಿನವಳೆ; ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತೇನೆ, ಪವಿತ್ರ ನಗುವಿನವಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮಗನು ಆ ಋಷಿಯಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ, ನಿಜವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಶೋಭನಂ ಭೀರು ಯದ್ಯೇವಮಥ ಸ ಜ್ಞಾಯತೇ ದ್ವಿಜಃ। ಗೋತ್ರನಾಮಾಭಿಜನತೋ ವೇತ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ದ್ವಿಜಮ್
ಇದು ನಿಜವಾದರೆ, ಭಯಭೀತೆಯೆ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಯಾರು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಲಿ; ಅವನ ಕುಲ, ಹೆಸರು, ವಂಶವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ತಪಸಾ ತೇಜಸಾ ಚೈವ ದೀಪ್ಯಮಾನಂ ಯಥಾ ರವಿಮ್। ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಮ ಸಂಪ್ರಷ್ಟುಂ ಶಕ್ತಿರ್ನಾಸೀಚ್ಛುಚಿಸ್ಮಿತೇ
ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪವಿತ್ರ ನಗುವಿನವಳೆ, ನಾನು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಧೈರ್ಯವನ್ನೇ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.
ಯದ್ಯೇತದೇವಂ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೇ ನ ಮನ್ಯುರ್ವಿದ್ಯತೇ ಮಮ। ಅಪತ್ಯಂ ಯದಿ ತೇ ಲಬ್ಧಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಾಚ್ಚ ವೈ ದ್ವಿಜಾತ್
ಇದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ, ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ, ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೋಪವಿಲ್ಲ; ನೀನು ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ.
ಅನ್ಯೋನ್ಯಮೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಸಂಪ್ರಹಸ್ಯ ಚ ತೇ ಮಿಥಃ। ಜಗಾಮ ಭಾರ್ಗವೀ ವೇಶ್ಮ ತಥ್ಯಮಿತ್ಯವಜಗ್ಮುಷೀ
ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ, ನಗುತ್ತಾ, ಭಾರ್ಗವಿ ದೇವಯಾನಿ ಅದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮನೆಯತ್ತ ಹೋದಳು.
ಯಯಾತಿರ್ದೇವಯಾನ್ಯಾಂ ತು ಪುತ್ರಾವಜನಯನ್ನೃಪಃ। ಯದುಂ ಚ ತುರ್ವಸುಂ ಚೈವ ಶಕ್ರವಿಷ್ಣೂ ಇವಾಪರೌ
ರಾಜ ಯಯಾತಿ ದೇವಯಾನಿಯಿಂದ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳಾದ ಯದು ಮತ್ತು ತುವರುಸುವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅವರು ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ ಇದ್ದರು.
ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ತು ರಾಜರ್ಷಿರ್ಯಯಾತಿಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ। ಮಾಧ್ವೀಕರಸಸಂಯುಕ್ತಾಂ ಮದಿರಾಂ ಮದವರ್ಧನೀಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನಾದ ಯಯಾತಿ, ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಪುತ್ರಿ ದೇವಯಾನಿಗೆ ಮಾದಕವಾದ, ಮಾಧ್ವೀ ಮದ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಪಾಯಯಾಮಾಸ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ತನಯಾಂ ರಕ್ತಪಿಙ್ಗಲಾಮ್। ಪೀತ್ವಾ ಪೀತ್ವಾ ಚ ಮದಿರಾಂ ದೇವಯಾನೀ ಮುಮೋಹ ಸಾ
ಅವನು ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ ವರ್ಣದ ದೇವಯಾನಿಗೆ ಆ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿಯಿಸಿದನು; ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕುಡಿದು, ಅಚೇತನಳಾದಳು.
ರುದತೀ ಗಾಯಮಾನಾ ಚ ನೃತ್ಯನ್ತೀ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ। ಬಹು ಪ್ರಲಪತೀ ದೇವೀ ರಾಜಾನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಅವಳು ಅತ್ತಳು, ಹಾಡಿದಳು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದಳು; ಅನೇಕ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಆ ದೇವಿ ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ರಾಜವದ್ರೂಪವೇಷೌ ತೇ ಕಿಮರ್ಥಂ ತ್ವಮಿಹಾಗತಃ। ಕೇನ ಕಾರ್ಯೇಣ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೋ ನಿರ್ಜನಂ ಗಹನಂ ವನಮ್
ನೀನು ರಾಜನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ, ರಾಜವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದೀಯೆ. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ? ಈ ಗಹನವಾದ, ಜನರಿಲ್ಲದ ಕಾಡಿಗೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೀಯೆ?
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಯಯಾತಿಶ್ಚೋಗ್ರದರ್ಶನಃ। ತಸ್ಮಾದಿತಃ ಪಲಾಯಸ್ವ ಹಿತಮಿಚ್ಛಸಿ ಚೇದ್ದ್ವಿಜ
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರವಾದ ಮಹಾರಾಜ ಯಯಾತಿ ಇದ್ದಾನೆ. ನಿನಗೆ ಹಿತವಾಗಬೇಕೆಂದರೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗು.
ಇತ್ಯೇವಂ ಪ್ರಲಪನ್ತೀಂ ತಾಂ ದೇವಯಾನೀಂ ತು ನಾಹುಷಃ। ಭರ್ತ್ಸಯಾಮಾಸ ವಚನೈರನರ್ಹಾಂ ಪಾಪವರ್ಧನೀಮ್
ದೇವಯಾನಿ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಾಹುಷನು ಅವಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವಂತೆ, ಅವಳು ಅರ್ಹಳಲ್ಲ ಎಂದು, ಪಾಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವಳೆಂದು, ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
ತತೋ ವರ್ಷವರಾನ್ಮೂಕಾನ್ವ್ಯಙ್ಗಾನ್ವೃದ್ಧಾಂಶ್ಚ ಪಙ್ಗುಕಾನ್। ರಕ್ಷಣೇ ದೇವಯಾನ್ಯಾಃ ಸ ಪೋಷಣೇ ಚ ಶಶಾಸ ತಾನ್
ನಂತರ, ನಾಹುಷನು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂಕ, ಅಂಗವಿಕಲ, ವೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಲಂಗಡಾದವರನ್ನು ದೇವಯಾನಿಯನ್ನು ಕಾಯಲು ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ಬೇಕಾದನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು.
ತತಸ್ತು ನಾಹುಷೋ ರಾಜಾ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್। ರೇಮೇ ಚ ಸುಚಿರಂ ಕಾಲಂ ತಯಾ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಯಾ ಸಹ
ಆಮೇಲೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ನಾಹುಷ ಮಹಾರಾಜನು ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ತಸ್ಮಾದೇವ ತು ರಾಜರ್ಷೇಃ ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ವಾರ್ಷಪರ್ವಣೀ। ದ್ರುಹ್ಯುಂ ಚಾನುಂ ಚ ಪೂರುಂ ಚ ತ್ರೀನ್ಕುಮಾರಾನಜೀಜನತ್
ಆ ರಾಜರ್ಷಿಯಿಂದ, ವೃಷಪರ್ವನಿನ ಮಗಳು ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ, ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಾದ ದ್ರುಹ್ಯು, ಅನು ಮತ್ತು ಪುರು ಎಂಬವರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.
ತತಃ ಕಾಲೇ ತು ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿದ್ದೇವಯಾನೀ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಾ। ಯಯಾತಿಸಹಿತಾ ರಾಜಞ್ಜಗಾಮ ರಹಿತಂ ವನಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶುಭಹಾಸವಿರುವ ದೇವಯಾನಿ, ಯಯಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಒಂದು ಏಕಾಂತವಾದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದಳು, ರಾಜನೇ.
ದದರ್ಶ ಚ ತದಾ ತತ್ರ ಕುಮಾರಾನ್ದೇವರೂಪಿಣಃ। ಕ್ರೀಡಮಾನಾನ್ಸುವಿಶ್ರಬ್ಧಾನ್ವಿಸ್ಮಿತಾ ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್
ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಕರನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಳು.
ಕಸ್ಯೈತೇ ದಾರಕಾ ರಾಜನ್ದೇವಪುತ್ರೋಪಮಾಃ ಶುಭಾಃ। ವರ್ಚಸಾ ರೂಪತಶ್ಚೈವ ಸದೃಶಾ ಮೇ ಮತಾಸ್ತವ
ಈ ಸುಂದರವಾದ, ದೇವಪುತ್ರರಂತೆ ಕಾಣುವ ಮಕ್ಕಳು ಯಾರದು, ರಾಜನೇ? ಅವರ ಹೊಳಪು, ರೂಪ ಎರಡನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಅವರು ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ರಾಜಾನಂ ಕುಮಾರಾನ್ಪರ್ಯಪೃಚ್ಛತ
ಹೀಗೆ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಅವಳು ಆ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕೇಳಿದಳು.
ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ತು ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಧಾತ್ರೀ ತೇಷಾಂ ವಚೋಽಬ್ರವೀತ್। ಕಿಂ ನ ಬ್ರೂತ ಕುಮಾರಾ ವಃ ಪಿತರಂ ವೈ ದ್ವಿಜರ್ಷಭಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಧಾತ್ರೀ ಕೇಳಿದಳು: 'ಮಕ್ಕಳೇ, ನಿಮ್ಮ ತಂದೆ ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುವುದೇಕೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀರಾ? ಅವರು ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು.'
ಋಷಿಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚೈವ ದ್ವಿಜಾತಿಶ್ಚೈವ ನಃ ಪಿತಾ। ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ನಾನೃತಂ ಬ್ರೂತೇ ದೇವಯಾನಿ ಕ್ಷಮಸ್ವ ನಃ
'ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಋಷಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ದ್ವಿಜಾತಿಯವರು. ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವಯಾನಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ನಮಗೆ ಕ್ಷಮಿಸಿ.'
ಕಿಂನಾಮಧೇಯಗೋತ್ರೋ ವಃ ಪುತ್ರಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪಿತಾ। ಪ್ರಬ್ರೂತ ತತ್ತ್ವತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಕಶ್ಚಾಸೌ ಕ್ವ ಚ ವರ್ತತೇ
'ಮಕ್ಕಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕುಲ ಯಾವುದು? ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಹೇಳಿ. ಅವರು ಯಾರು, ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ?'
ಪ್ರಬ್ರೂತ ಮೇ ಯಥಾ ತಥ್ಯಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಹ್ಯಹಮ್। ಏವಮುಕ್ತಾಃ ಕುಮಾರಸ್ತೇ ದೇವಯಾನ್ಯಾ ಸುಮಧ್ಯಯಾ
'ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿ.' ಹೀಗೆ ಸುಂದರಕಟಿದೇವಯಾನಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಆ ಮಕ್ಕಳು—