ಮೂರ್ಧಾನಮಾಶ್ರಿತೋ ವಹ್ನಿಃ ಶರೀರಂ ಪರಿಪಾಲಯನ್। ಪ್ರಾಣೋ ಮೂರ್ಧನಿ ಚಾಗ್ನೌ ಚ ವರ್ತಮಾನೋ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ
ಅಗ್ನಿ ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಣವೂ ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಭೂಂ ಭವ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್। ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತದೇವ ಭೂತಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿರುಪಾಸ್ಮಹೇ
ಹಿಂದಿನದು, ಇಂದಿನದು, ಮುಂದಿನದು—ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಣದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಅದು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು; ನಾವು ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಸ ಜನ್ತುಃ ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮಾ ಪುರುಷಃ ಸ ಸನಾತನಃ। ಮನೋಬುದ್ಧಿರಹಂಕಾರೋ ಭೂತಾನಾಂ ವಿಷಯಶ್ಚ ಸಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮ, ಶಾಶ್ವತ ಪುರುಷನು. ಅವನೇ ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಗಳು.
ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಸಸ್ವಸಂಜ್ಞಂ ಚ ಜೀವಃ ಕಾಲಃ ಸ ಚೈವ ಹಿ। ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುರುಷಶ್ಚೈವ ಪ್ರಾಣ ಏವ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ
ಅವನು ಕಾಣದ, ಸ್ವಯಂ ಅರಿವಿರುವ, ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಲವೂ ಹೌದು. ಅವನೇ ಪ್ರಕೃತಿ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಜಾಗರ್ತಿ ಸ್ವಪ್ನಕಾಲೇ ಚ ಸ್ವಪ್ನೇ ಸ್ವಪ್ನಾಯತೇ ಚ ಸಃ। ಜಾಗ್ರತ್ಸು ಬಲಮಾಧತ್ತೇ ಚೇಷ್ಟತ್ಸು ಚೇಷ್ಟಯತ್ಯಪಿ
ಅವನು ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಜಾಗೃತರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಗೈಯುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಮಿನ್ನಿರುದ್ದೇ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರ ಮೃತ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಶರೀರಂ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಪುನರನ್ಯತ್ಪ್ರಪದ್ಯತೇ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠ, ಆತನನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಮರಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಏಷ ತ್ವಗ್ನಿರಪಾನನ ಪ್ರಾಣೇನ ಪರಿಪಾಲ್ಯತೇ। ಪೃಷ್ಠತಸ್ತು ಸಮಾನನ ಸ್ವಾಂಸ್ವಾಂ ಗತಿಮುಪಾಶ್ರಿತಃ
ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಅಪಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಸಮಾನ ಪ್ರಾಣವೂ ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ವಸ್ತುಮೂಲೇ ಗುದೇ ಚೈವ ಪಾವಕಂ ಸಮುಪಾಶ್ರಿತಃ। ವಹನ್ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂವಾಽಪ್ಯಪಾನಃ ಪರಿವರ್ತತೇ
ಮೂತ್ರದ ಮೂಲದಲ್ಲೂ ಗುದದಲ್ಲೂ ಅಪಾನ ಪ್ರಾಣ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಪಾನ ಪ್ರಾಣವು ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಲವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಾ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯತ್ನೇ ಕರ್ಮಣಿ ಬಲೇ ಯ ಏಕಸ್ತ್ರಿಷು ವರ್ತತೇ। ಉದಾನ ಇತಿ ತಂ ಪ್ರಾಹುರಧ್ಯಾತ್ಮವಿದುಷೋ ಜನಾಃ
ಯತ್ನ, ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಬಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಆತ್ಮಜ್ಞರು ಉದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸನ್ಧೌಸನ್ಧೌ ಸಂನಿವಿಷ್ಟಃ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ತಥಾಽನಿಲಃ। ಶರೀರೇಷು ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ವ್ಯಾನ ಇತ್ಯುಪದಿಶ್ತೇ
ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ವಾಯು, ಮಾನವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಧಾತುಷ್ವಗ್ನಿಸ್ತು ವಿತತಃ ಸ ತು ವಾಯುಸಮೀರಿತಃ। ರಸಾನ್ಧಾತೂಂಶ್ಚ ದೋಷಾಂಶ್ಚ ವರ್ತಯನ್ಪರಿಧಾವತಿ
ಅಗ್ನಿಯು ದೇಹದ ಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ವಾಯುವಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ರಸ, ಧಾತು ಮತ್ತು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಸಂನಿಪಾತಾತ್ತು ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ। ಸೋಷ್ಮಾ ಸೋಗ್ನಿರಿತಿಜ್ಞೇಯೋ ಯೋಽನ್ನಂ ಪಚತಿದೇಹಿನಾಂ
ಪ್ರಾಣಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸಂನಿಪಾತ ಎಂಬುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಉಷ್ಣವೇ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಜೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಪಾನೋದಾನಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಣನ್ಯಾನೌ ಸಮಾಹಿತೌ। ಸಮನ್ವಿತಸ್ತ್ವಧಿಷ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಯಕ್ಪಚತಿ ಪಾವಕಃ
ಅಪಾನ ಮತ್ತು ಉದಾನ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿವೆ. ಅವು ಒಂದಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯು ಅಲ್ಲೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಜೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಸ್ಯಾಪಿ ಪಾಯುಪರ್ಯನ್ತಸ್ತಥಾ ಸ್ಯಾದ್ಗುದಸಂಜ್ಞಿತಃ। ಸ್ರೋತಾಂಶಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯನ್ತೇ ಸರ್ವಪ್ರಾಣೇಷು ದೇಹಿನಾಮ್
ಇದನ್ನು ಪಾಯುವರೆಗೆ, ಗುದ ಎಂದು ಕರೆಯುವವರೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾಡಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಅಗ್ನಿವೇಗವಹಃ ಪ್ರಾಣೋ ಗುದಾನ್ತೇ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ। ಸ ಊರ್ಧ್ವಮಾಗಮ್ಯ ಪುನಃ ಸಮುತ್ಕ್ಷಿಪತಿ ಪಾವಕಮ್
ಅಗ್ನಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪ್ರಾಣವು ಗುದಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ.
ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ತ್ವಧೋನಾಭ್ಯಾ ಊರ್ಧ್ವಮಾಮಾಶಯಃ ಸ್ಥಿತಃ। ನಾಭಿಮಧ್ಯೇ ಶರೀರಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ
ಪಕ್ವಾಶಯವು ನಾಭಿಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ, ಅಮಾಶಯವು ಮೇಲಿರುವುದು. ನಾಭಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.
ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಹೃದಯಾತ್ಸರ್ವೇ ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಥಾ। ವಹನ್ತ್ಯನ್ನರಸಾನ್ನಾಡ್ಯೋ ದಶಪ್ರಾಣಪ್ರಚೋದಿತಾಃ
ಎಲ್ಲ ನಾಡಿಗಳು ಹೃದಯದಿಂದ ಹೊರಟು, ಹತ್ತಿರ, ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಹೋದಂತೆ, ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ಚಲನೆಯುಂಟುಮಾಡಿ, ಅನ್ನರಸವನ್ನು ಹೊರುತ್ತವೆ.
ಯೋಗಿನಾಮೇಷ ಮಾರ್ಗಸ್ತು ಯೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತತ್ಪರಮ್। ಜಿತಕ್ಲಮಾಸನೋ ಧೀರೋ ಮೂರ್ಧನ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾದತ್
ಯೋಗಿಗಳ ಮಾರ್ಗವಿದು, ಇದರಿಂದ ಅವರು ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಶ್ರಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಏವಂ ಸರ್ವೇಷು ವಿತತೌ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಹಿ ದೇಹಿಷು। `ತೌ ತಾವದಗ್ನಿಸಹಿತೌ ವಿದ್ಧಿ ವೈ ಪ್ರಾಣಮಾತ್ಮನಿ
ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ ಎಲ್ಲ ದೇಹಿಗಳಲ್ಲೂ ಹರಡಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಅಗ್ನಿಯೊಡನೆ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಮೂಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಏಕಾದಶವಿಕಾರಾತ್ಮಾ ಕಲಾಸಂಭಾರಸಂಭೃತಃ। ಮೂರ್ತಿಮನ್ತಂ ಹಿ ತಂ ವಿದ್ಧಿ ನಿತ್ಯಂ ಯೋಗಜಿತಾತ್ಮಕಮ್। ತಸ್ಮಿನ್ಯಃ ಸಂಸ್ಥಿತೋ ಹ್ಯಗ್ನಿರ್ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮಿವಾಹಿತಃ
ಹನ್ನೊಂದು ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿವಿಧ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅವನನ್ನು ರೂಪವಂತನೆಂದು, ಯೋಗದಿಂದ ಜಯಗೊಂಡ ಆತ್ಮವಂತನೆಂದು ತಿಳಿ. ಅವನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ಅಗ್ನಿಯು ಸದಾ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಆತ್ಮಾನಂ ತಂ ವಿಜಾನೀಹಿ ನಿತ್ಯಂ ತ್ಯಾಗಜಿತಾತ್ಮಕಂ
ಯಾವ ಆತ್ಮನು ಸದಾ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಸ್ವವನ್ನು ಜಯಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನೋ, ಅವನನ್ನು ಶಾಶ್ವತನೆಂದು ಅರಿಯು.
ದೇವೋ ಯಃ ಸಂಸ್ಥಿತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನಬ್ಬಿನ್ದುರಿವ ಪುಷ್ಕರೇ। ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ತಂ ವಿಜಾನೀಹಿ ನಿತ್ಯಂ ತ್ಯಾಗಜಿತಾತ್ಮಕಂ
ಆ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ದೇವರು, ಹೂವಿನ ಮೇಲಿನ ಹನಿಯಂತೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನನ್ನು, ಅಂದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅರಿಯುವವನನ್ನು, ಸದಾ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಸ್ವವನ್ನು ಜಯಿಸಿಕೊಂಡವನಾಗಿಯೇ ತಿಳಿ.
ಜೀವಾತ್ಮಕಂ ವಿಜಾನೀಹಿ ರಜಃ ಸತ್ವಂ ತಮಸ್ತಥಾ। ಜೀವಮಾತ್ಮಗುಣಂ ವಿದ್ಧಿ ತಥಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಪರಾತ್ಮಕಂ
ಜೀವಾತ್ಮನು ರಜಸ್ಸು, ಸತ್ವ, ತಮಸ್ಸುಗಳಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿ. ಜೀವನು ಆತ್ಮದ ಗುಣ, ಆತ್ಮನು ಪರಮಾತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅಚೇತನಂ ಜೀವಗುಣಂ ವದನ್ತಿ ಸಚೇಷ್ಟತೇ ಚೇಷ್ಟಯತೇ ಚ ಸರ್ವಮ್। ತತಃ ಪರಂ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೋ ವದನ್ತಿ ಪ್ರಾಕಲ್ಪಯದ್ಯೋ ಭುವನಾನಿ ಸಪ್ತ
ಜೀವನ ಗುಣವನ್ನು ಜಡವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅದು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರಾಚೆಗೆ, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅರಿಯುವವರು, ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಏಷ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಭೂತಾತ್ಮಾ ನ ಪ್ರಕಾಶತೇ। ದೃಶ್ಯತೇ ತ್ವಗ್ರ್ಯಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಯಾ ಜ್ಞಾನವೇದಿಭಿಃ
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬುದ್ಧಿಯವರು ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಪ್ರಸಾದೇನ ಹನತಿ ಕರ್ಮ ಶುಭಾಶುಭಮ್। ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಸುಖಮನನ್ತ್ಯಮಶ್ನುತೇ
ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತಿಯಾದಾಗ, ಒಳ್ಳೆಯದು ಕೆಟ್ಟದು ಎಂಬ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಹುದು. ಆತ್ಮವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಅನಂತವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಲಕ್ಷಣಂ ತು ಪ್ರಸಾದಸ್ಯ ಯಥಾ ತೃಪ್ತಃ ಸುಖಂ ಸ್ವಪೇತ್। `ಸುಖದುಃಖೇ ಹಿ ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೋ ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಃ'। ನಿವಾತೇ ವಾ ಯಥಾ ದೀಪೋ ದೀಪ್ಯೇತ್ಕುಶಲದೀಪಿತಃ
ಶಾಂತಿಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುವಂತೆ. ಸುಖ ದುಃಖ ಎರಡನ್ನೂ ತೊರೆದು, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಆಸೆಪಾಶವಿಲ್ಲದೆ, ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದೀಪವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿರುವಂತೆ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದು.
ಪೂರ್ವರಾತ್ರೇಽಪರೇ ಚೈವ ಯುಞ್ಜಾನಃ ಸತತಂ ಮನಃ। ಲಧ್ವಾಹಾರೋ ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ
ಹಗಲಿರುಳು ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಅಲ್ಪ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದವನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರದೀಪ್ತೇನೇವ ದೀಪೇನ ಮನೋದೀಪೇನ ಪಶ್ಯತಿ। ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಽತ್ಮಾನಂ ನಿರಾತ್ಮಾನಂ ಸ ತದಾ ವಿಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ
ಹತ್ತಿದ ದೀಪದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿದಂತೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ದೀಪದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿರಾತ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಸರ್ವೋಪಾಯೈಸ್ತು ಲೋಭಸ್ ಕ್ರೋಧಸ್ಯ ಚ ವಿನಿಗ್ರಹಃ। ಏತತ್ಪವಿತ್ರಂ ಯಞ್ಜ್ಞಾನಂ ತಪೋ ವೈ ಸಂಕ್ರಮೋ ಮತಃ
ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಲೋಭ ಹಾಗೂ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಇದನ್ನು ಶುದ್ಧವಾದ ಜ್ಞಾನ, ಸತ್ಯವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ನಿಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.