ತತೋಸ್ಮಿ ಪತಿತೋ ಭೂಮೌ ನ ಚ ಮಾಮಜಹಾತ್ಸ್ಮೃತಿಃ। ಸ್ಮಾರ್ತಮಸ್ತಿ ಪುರಾಣಂ ಮೇ ಯಥೈವಾಧಿಗತಂ ತಥಾ
ನಂತರ ನಾನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ನೆನಪು ನನಗೆ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ; ನಾನು ಪುರಾತನ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಕಲಿತದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಹಳೆಯದಂತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿತ್ತು.
ಯಸ್ತು ತೇ ವ್ಯಾಹೃತಾನ್ಪ್ರಶ್ನಾನ್ಪ್ರತಿಬ್ರೂಯಾದ್ವಿಭಾಗವಿತ್। ಸ ತ್ವಾಂ ಮೋಕ್ಷಯಿತಾ ಶಾಪಾದಿತಿ ಮಾಮಬ್ರವೀದೃಷಿಃ
ಆ ಋಷಿ ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ನೀನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಯಾರು ಸರಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕೊಡಬಲ್ಲರೋ, ಅವರು ನಿನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವರು.'
ಗೃಹೀತಸ್ಯ ತ್ವಯಾ ರಾಜನ್ಪ್ರಾಣಿನೋಪಿ ಬಲೀಯಸಃ। ಸತ್ವಭ್ರಂಶೋಽಧಿಕಸ್ಯಾಪಿ ಸರ್ವಸ್ಯಾಶು ಭವಿಷ್ಯತಿ
ರಾಜನೇ, ನೀನು ಎಷ್ಟೇ ಬಲಿಷ್ಠ ಜೀವಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದರೂ, ಅವನ ಶಕ್ತಿಯು ಕೂಡ ಬೇಗನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಯಾರಿಗಾದರೂ ಇದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
ಇತಿಚಾಪ್ಯಹಮಶ್ರೌಷಂ ವಚಸ್ತೇಷಾಂ ದಯಾವತಾಮ್। ಮಯಿ ಸಂಜಾತಹಾರ್ದಾನಾಮಥ ತೇಽನ್ತರ್ಹಿತಾ ದ್ವಿಜಾಃ
ಆ ದಯಾಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ; ಅವರು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿದರು, ನಂತರ ಅವರು ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಡಗಿಹೋದರು.
ಸೋಹಂ ಪರಮದುಷ್ಕರ್ಮಾ ವಸಾಮಿ ನಿರಯೇಽಶುಚೌ। ಸರ್ಪಯೋನಿಮಿಮಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಕಾಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಮಹಾದ್ಯುತೇ
ನಾನು ಭಯಾನಕ ಪಾಪ ಮಾಡಿದವನು, ಈಗ ಈ ಅಶುದ್ಧ ನರಕದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಪಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಕಾಲ ಮುಗಿಯುವದನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯವನೇ.
ತಮುವಾಚ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಭೀಮಸೇನೋ ಭುಜಙ್ಗಮಮ್। ನ ತೇ ಕುಪ್ಯೇ ಮಹಾಸರ್ಪ ನಾತ್ಮನೇ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ
ಮಹಾಬಾಹು ಭೀಮಸೇನು ಆ ಸರ್ಪನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಮಹಾಸರ್ಪನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ನಾನೂ ನಿನ್ನನ್ನು ದೋಷಾರೋಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ.'
ಯಸ್ಮಾದಭಾವೀ ಭಾವೀ ವಾ ಮನುಷ್ಯಃ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ। ಆಗಮೇ ಯದಿ ವಾಽಪಾಯೇ ನ ತತ್ರ ಗ್ಲಪಯೇನ್ಮನಃ
ಯಾವುದೇ ಸಂಭವಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಅಥವಾ ಸಂಭವಿಸದಿದ್ದರೂ, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸುಖ ಅಥವಾ ದುಃಖ ಬಂದಾಗ ಅಥವಾ ಹೋದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಅದರಿಂದ ದುಃಖಪಡಬಾರದು.
ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ಕೋ ವಞ್ಚಯಿತುಮರ್ಹತಿ। ದೈವಮೇವ ಪರಂ ಮನ್ಯೇ ಪೌರುಷಂ ತು ನಿರರ್ಥಕಮ್
ದೈವವನ್ನು ಮಾನವನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಯಾರು ಜಯಿಸಬಲ್ಲರು? ನಾನು ದೈವವನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮಾನವನ ಶ್ರಮವು ಫಲವಿಲ್ಲದದು.
ಪಶ್ಯ ದೈವೋಪಘಾತಾದ್ಧಿ ಭುಜವೀರ್ಯವ್ಯಪಾಶ್ರಯಮ್। ಇಮಾಮವಸ್ಥಾಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಮನಿಮಿತ್ತಮಿಹಾದ್ಯ ಮಾಮ್
ನೋಡು, ದೈವದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ನನ್ನ ಭುಜಬಲದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ನಾನು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.
ಕಿಂತು ನಾದ್ಯಾನುಶೋಚಾಮಿ ತಥಾಽಽತ್ಮಾನಂ ವಿನಾಶಿತಮ್। ತಥಾ ತು ವಿಪಿನೇ ನ್ಯಸ್ತಾನ್ಭ್ರಾತೄನ್ರಾಜ್ಯಪರಿಚ್ಯುತಾನ್
ಇಂದು ನಾನು ನನ್ನ ನಾಶವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖಪಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನನ್ನ ಸಹೋದರರಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಾದಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಹಿಮವಾಂಶ್ಚ ಸುದುರ್ಗೋಽಯಂ ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಸಂಕುಲಃ। ಮಾಂ ಸಮುದ್ವೀಕ್ಷಮಾಣಾಸ್ತೇ ಪ್ರಯತಿಷ್ಯನ್ತಿ ವಿಹ್ವಲಾಃ
ಈ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವಾದದು, ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ತುಂಬಿರುವದು; ನನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರು ಚಿಂತೆಪಟ್ಟು ಆತುರದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವರು.
ವಿನಷ್ಟಮಥ ಮಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ನಿರುದ್ಯಮಾಃ। ಧರ್ಮಶೀಲಾ ಮಯಾ ತೇ ಹಿ ಬಾಧ್ಯನ್ತೇ ರಾಜ್ಯಗೃದ್ಧಿನಾ
ನಾನು ನಾಶವಾದೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ನಿರಾಶರಾಗುವರು; ನನ್ನಿಗಾಗಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರಾದ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಆಸೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಅಥವಾ ನಾರ್ಜುನೋ ಧೀಮಾನ್ವಿಷಾದಮುಪಯಾಸ್ಯತಿ। ಸರ್ವಾಸ್ತ್ರವಿದನಾಧೃಷ್ಯೋ ದೇವಗನ್ಧರ್ವರಾಕ್ಷಸೈಃ
ಅಥವಾ, ಅರ್ಜುನನು ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನೂ, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಯಾರೂ ಸೋಲಿಸಲಾರದವನೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಇರಬಹುದು.
ಸಮರ್ಥಃ ಸ ಮಹಾಬಾಹುರೇಕಾಙ್ನಾ ಸುಮಹಾಬಲಃ। ದೇವರಾಜಮಪಿ ಸ್ಥಾನಾತ್ಪ್ರಚ್ಯಾವಯಿತುಮಞ್ಜಸಾ
ಆ ಮಹಾಬಾಹು ಅರ್ಜುನನು ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದರೂ, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು; ಅವನು ದೇವೇಂದ್ರನನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಬಲ್ಲನು.
ಕಿಂ ಪುನರ್ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ ಪುತ್ರಂ ದುರ್ದ್ಯೂತದೇವಿನಮ್। ವಿದ್ವಿಷ್ಟಂ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ದಮ್ಭಮೋಹಪರಾಯಣಮ್
ಹಾಗಾದರೆ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಗನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆನು? ಅವನು ಕೆಟ್ಟ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದ್ವೇಷಾರ್ಹನು, ಮೋಸ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವನು.
ಮಾತರಂ ಚೈವ ಶೋಚಾಮಿ ಕೃಪಣಾಂ ಪುತ್ರಗೃದ್ಧಿನೀಮ್। ಯಾಽಸ್ಮಾಕಂ ನಿತ್ಯಮಾಶಾಸ್ತೇ ಮಹತ್ತ್ವಮಧಿಕಂ ಪರೈಃ
ನಮ್ಮ ತಾಯಿಯನ್ನೂ ನಾನು ದುಃಖಪಡುವೆನು; ಅವಳು ಬಡವಳೂ, ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವವಳೂ, ಸದಾ ನಮ್ಮ ಮಹತ್ವವು ಇತರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸುವವಳೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.
ತಸ್ಯಾಃ ಕಥಂ ತ್ವನಾಥಾಯಾ ಮದ್ವಿನಾಶಾದ್ಭುಜಙ್ಗಮ್। ಸಫಲಾಸ್ತೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಮಯಿ ಸರ್ವೇ ಮನೋರಥಾಃ
ಓ ಸರ್ಪನೇ, ನಾನು ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ ಅವಳಿಗೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದೆ ಉಳಿದಾಗ, ಅವಳ ಎಲ್ಲಾ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಫಲಿಸಬಹುದು?
ನಕುಲಃ ಸಹದೇವಶ್ಚ ಯಮೌ ಚ ಗುರುವರ್ತಿನೌ। ಮದ್ವಾಹುಬಲಸಂಗುಪ್ತೌ ನಿತ್ಯಂ ಪುರುಷಮಾನಿನೌ
ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಗುರುಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು; ನನ್ನ ಭುಜಬಲದಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ರಕ್ಷಿತರಾಗಿರುವವರು, ತಮ್ಮ ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವವರು.
ಭವಿಷ್ಯತೋ ನಿರುತ್ಸಾಹೌ ಭ್ರಷ್ಟವೀರ್ಯಪರಾಕ್ರಮೌ। ಮದ್ವಿನಾಶಾತ್ಪರಿದ್ಯೂನಾವಿತಿ ಮೇ ವರ್ತತೇ ಮತಿಃ
ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿಗೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಶಕ್ತಿಯೂ ಧೈರ್ಯವೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ನನ್ನ ನಾಶದಿಂದ ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆ.
ಏವಂವಿಧಂ ಬಹು ತದಾ ವಿಲಲಾಪ ವೃಕೋದರಃ। ಭುಜಙ್ಗಭೋಗಸಂರುದ್ಧೋ ನಾಶಕಚ್ಚ ವಿಚೇಷ್ಟಿತುಮ್
ಅಂತಹ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೃಕೋದರನು ಅಳುತ್ತಾ, ಹಾವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಚಲಿಸುವಂತೆಯೇ ಆಗದೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು.
ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ತು ಕೌನ್ತೇಯೋ ಬಭೂವಾಸ್ವಸ್ತಚೇತನಃ। ಅನಿಷ್ಟದರ್ಶನಾನ್ಘೋರಾನುತ್ಪಾತಾನ್ಪರಿಚಿನ್ತಯನ್
ಕುಂತಿದೇವಿಯ ಮಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಭಯಾನಕವಾದ ಅಪಶಕುನಗಳು ಮತ್ತು ಭಯಂಕರ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಳವಳಗೊಂಡನು.
ದಾರುಣಂ ಹ್ಯಶಿವಂ ನಾದಂ ಶಿವಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸ್ಥಿತಾ। ದೀಪ್ತಾಯಾಂ ದಿಶಿ ವಿತ್ರಸ್ತಾ ರೌತಿ ತಸ್ಯಾಶ್ರಮಸ್ಯ ಹ
ಅವರ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಕಡೆ ಒಂದು ನರಿ ಭಯದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಶುಭಕರವಲ್ಲದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹಾಕಿತು.
ಏಕಪಕ್ಷಾಕ್ಷಿಚರಣಾ ವರ್ತಿಕಾ ಘೋರದರ್ಶನಾ। ರಕ್ತಂ ವಮನ್ತೀ ದದೃಶೇ ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಮಭಾಸುರಾ
ಒಂದು ಭಯಾನಕವಾದ, ಒಂದು ರೆಕ್ಕೆ, ಒಂದು ಕಣ್ಣು, ಒಂದು ಕಾಲು ಇರುವ ಬಟೇರಿನ ಹಕ್ಕಿ, ರಕ್ತ ಉಗುಳುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಪ್ರವವೌ ಚಾನಿಲೋ ರೂಕ್ಷಶ್ಚಣ್ಡಃ ಸರ್ಕರಕರ್ಷಣಃ। ಅಪಸವ್ಯಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಮೃಗಪಕ್ಷಿರುತಾನಿ ಚ
ಒಂದು ಬಲವಾದ, ಉಗ್ರವಾದ ಗಾಳಿ ಬಂದು, ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದಿತು; ಎಲ್ಲಾ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗುಗಳು ಎಡಬದಿಯಿಂದ ಕೇಳಿಬಂದವು.
ಪೃಷ್ಠತೋ ವಾಯಸಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಯಾಹಿಯಾಹೀತಿ ವಾಶತಿ। ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಸ್ಫುರತಿ ಚ ದಕ್ಷಿಣೋಽಸ್ಯ ಭುಜಸ್ತಥಾ
ಅವನ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕಪ್ಪು ಕಾಗೆ, 'ಹೋಗು, ಹೋಗು' ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೂಗಿ, ಅವನ ಬಲಗೈ ಕೂಡಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಡುಗಿತು.
ಹೃದಯಂ ಚರಣಶ್ಚಾಪಿ ವಾಮೋಽಸ್ಯ ಪರಿತಪ್ಯತಿ। ಸವ್ಯಸ್ಯಾಕ್ಷ್ಣಓ ವಿಕಾರಶ್ಚಾಪ್ಯನಿಷ್ಟಃ ಸಮಪದ್ಯತ
ಅವನ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎಡ ಕಾಲು ಬಿಸಿ ಆಗಿ ನೋವುಂಟಾಯಿತು; ಎಡ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅಪಶಕುನದಂತಹ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಧರ್ಮರಾಜೋಪಿ ಮೇಧಾವೀ ಶಙ್ಕಮಾನೋ ಮಹದ್ಭಯಮ್। ದ್ರೌಪದೀಂ ಪರಿಪಪ್ರಚ್ಛ ಕ್ವ ಭೀಮ ಇತಿ ಭಾರತ
ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕೂಡಾ, ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಿ, ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ಭೀಮನು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ?' ಎಂದು.
ಶಂಸ ತಸ್ಮೈ ಪಾಞ್ಚಾಲೀ ಚಿರಯಾತಂ ವೃಕೋದರಮ್। ಸ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಧೌಮ್ಯೇನ ಸಹಿತೋ ನೃಪಃ
ಪಾಂಚಾಲಿಯು ವೃಕೋದರನು ಬಹಳ ಸಮಯ ಹೋದವನು ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು; ನಂತರ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜನು ಧೌಮ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.
ದ್ರೌಪದ್ಯಾ ರಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯುವಾಚ ಧನಂಜಯಮ್। ನಕುಲಂ ಸಹದೇವಂ ಚ ವ್ಯಾದಿದೇಶ ದ್ವಿಜಾನ್ಪ್ರತಿ
ಅವನು ಧನಂಜಯನಿಗೆ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಕಾಯಲು ಹೇಳಿ, ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದನು.
ಸ ತಸ್ಯ ಪದಮುನ್ನೀಯ ತಸ್ಮಾದೇವಾಶ್ರಮಾತ್ಪ್ರಭುಃ। ಮೃಗಯಾಮಾಸ ಕೌನ್ತೇಯೋ ಭೀಮಸೇನಂ ಮಹಾವನೇ
ಆ ಆಶ್ರಮದಿಂದಲೇ ಅವನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಕುಂತಿದೇವಿಯ ಮಗನು ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟನು.