ಏಷಾ ಮಧುವಿಲಾ ನಾಮ ಸಮಙ್ಗಾ ಸಂಪ್ರಕಾಶತೇ। ಏತತ್ಕರ್ದಮಿಲಂ ನಾಮ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್
ಈ ನದಿಗೆ ಮಧುವಿಲಾ ಎನ್ನುವುದು ಹೆಸರು, ಸಮಂಗಾ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ; ಇದು ಕರ್ಧಮಿಲ, ಭರತನ ಅಭಿಷೇಕ ಸ್ಥಳ.
ಅಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಕಿಲ ಸಂಯುಕ್ತೋ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಶಚೀಪತಿಃ। ಆಪ್ಲುತಃ ಸರ್ವಪಾಪೇಭ್ಯಃ ಸಮಙ್ಗಾಯಾಂ ವ್ಯಮುಚ್ಯತ
ಅಲಕ್ಷ್ಮಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಸಮಂಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು.
ಏತದ್ವಿನಶನಂ ಕುಕ್ಷೌ ಮೈನಾಕಸ್ಯ ನರರ್ಷಭ। ಅದಿತಿರ್ಯತ್ರಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ತದನ್ನಮಪಚತ್ಪುರಾ
ಈದು ಮೈನಾಕನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ವಿನಾಶ ಸ್ಥಳ, ಮನುಷ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠನೇ; ಇಲ್ಲಿ ಆದಿತಿ ತನ್ನ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೇಯಿದ್ದಳು.
ಏನಂ ಪರ್ವತರಾಜಾನಮಾರುಹ್ಯ ಭರತರ್ಷಭಾಃ। ಅಯಶಸ್ಯಾಮಸಂಶಬ್ದ್ಯಾಮಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ವ್ಯಪನೋತ್ಸ್ಯಥ
ಭರತನ ವಂಶಜನೇ, ಈ ಪರ್ವತರಾಜನ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದರೆ, ಅಪಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗದ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೀನು ದೂರಮಾಡಬಹುದು.
ಏತೇ ಕನಖಲಾ ರಾಜನ್ನೃಷೀಣಾಂ ದಯಿತಾ ನಗಾಃ। ಏಷಾ ಪ್ರಕಾಶತೇ ಗಙ್ಗಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಯಶಸ್ವಿನೀ
ರಾಜನೇ, ಈ ಕನಖಲ ಪರ್ವತಗಳು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದವು; ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಂಗೆಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ.
ಸನತ್ಕುಮಾರೋ ಭಗವಾನತ್ರ ಸಿದ್ಧಿಮಗಾತ್ಪುರಾ। ಆಜಮೀಢಾವಗಾಹ್ಯೈನಾಂ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ
ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹಿಂದೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ನೀನು ಈ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಜಮೀಢ, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತೀಯೆ.
ಅಪಾಂ ಹ್ರದಂ ಚ ಪುಣ್ಯಾಖ್ಯಂ ಭೃಗುತುನ್ದಂ ಚ ಪರ್ವತಮ್। ತೂಷ್ಣೀಂ ಗಙ್ಗಾಂ ಚ ಕೌನ್ತೇಯ ಸಾನುಜಃ ಸಮುಪಸ್ಪೃಶ
ಕೌಂತೇಯ, ನೀನು ತಮ್ಮಂದಿರ ಜೊತೆಗೆ ಪುಣ್ಯವಾದ ಕೆರೆಯನ್ನು, ಭೃಗುತುಂಡ ಪರ್ವತವನ್ನು ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದೆ.
ಆಶ್ರಮಃ ಸ್ಥೂಲಶಿರಸೋ ರಮಣೀಯಃ ಪ್ರಕಾಶತೇ। ಅತ್ರ ಮಾನಂ ಚ ಕೌನ್ತೇಯ ಕ್ರೋಧಂ ಚೈವ ವಿವರ್ಜಯ
ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಶಿರಸ ಎಂಬ ಋಷಿಯ ಸುಂದರ ಆಶ್ರಮವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೌಂತೇಯ, ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ಅಹಂಕಾರವನ್ನೂ ಕೋಪವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು.
ಏಷ ರೈಭ್ಯಾಶ್ರಮಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಪಾಣ್ಡವೇಯ ಪ್ರಕಾಶತೇ। ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಯತ್ರಕವಿರ್ಯವಕ್ರೀತೋ ವ್ಯನಶ್ಯತ
ಪಾಂಡವ, ಇಲ್ಲಿ ರೈಭ್ಯರ ಆಶ್ರಮವು ಭವ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯವಕೃತನಿಂದ ಮೋಸಹೊಂದಿದ ಭಾರದ್ವಾಜ ಋಷಿ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟರು.
ಕಥಂ ಯುಕ್ತೋಽಭವದೃಷಿರ್ಭರದ್ವಾಜಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ಕಿಮರ್ಥಂ ಚ ಯವಕ್ರೀತಃ ಪುತ್ರೋಽನಶ್ಯತ ವೈ ಮುನೇಃ
ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ಭಾರದ್ವಾಜ ಋಷಿಗೆ ಹೇಗೆ ದುಃಖವು ಬಂದಿತು? ಯಾಕೆ ಅವನ ಮಗ ಯವಕೃತನು ನಾಶವಾದನು, ಮಹರ್ಷೇ?
ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತತ್ತ್ವತಃ। ಕರ್ಮಭಿರ್ದೇವಕಲ್ಪಾನಾಂ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನೈರ್ಭೃಶಂ ರಮೇ
ಈ ಎಲ್ಲವು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗೆ ನಡೆದಿತೆಂದು ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಆಸೆ ಇದೆ. ದೇವತೆಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದವರ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಭರದ್ವಾಜಶ್ಚ ರೈಭ್ಯಶ್ಚ ಸಖಾಯೌ ಸಂಬಭೂವತುಃ। ತಾವೂಷತುರಿಹಾತ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರೀಯಮಾಣೌ ವನಾನ್ತರೇ
ಭಾರದ್ವಾಜ ಮತ್ತು ರೈಭ್ಯ ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ರೈಭ್ಯಸ್ಯ ತು ಸುತಾವಾಸ್ತಾಮರ್ವಾವಸುಪರಾವಸೂ। ಆಸೀದ್ಯವಕ್ರೀಃ ಪುತ್ರಸ್ತು ಭರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಭಾರತ
ರೈಭ್ಯನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು—ಅರ್ವಾವಾ ಮತ್ತು ಪರಾವಸು. ಭಾರದ್ವಾಜನಿಗೆ ಯವಕೃತ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು, ಭರತ ವಂಶಜ.
ರೈಭ್ಯೋ ವಿದ್ವಾನ್ಸಹಾಪತ್ಯಸ್ತಪಸ್ವೀ ಚೇತರೋಽಭವತ್। ತಯೋಶ್ಚಾಪ್ಯತುಲಾ ಪ್ರೀತಿರಭವದ್ಭರತರ್ಷಭ
ಅವರಲ್ಲಿ, ರೈಭ್ಯನ ಮಗ ಅರ್ವಾವಾ ವಿದ್ಯಾವಂತನೂ ತಪಸ್ವಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು, ಭರತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಯವಕ್ರೀಃ ಪಿತರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಪಸ್ವಿನಮಸತ್ಕೃತಮ್। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಸತ್ಕೃತಂ ವಿಪ್ರೈ ರೈಭ್ಯಂ ಪುತ್ರೈಃ ಸಹಾನಘಃ
ಯವಕೃತನು ತನ್ನ ತಪಸ್ವಿ ತಂದೆ ಗೌರವ ಪಡೆಯದೆ ಇರುವುದನ್ನು, ಮತ್ತು ರೈಭ್ಯನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ,
ಪರ್ಯತಪ್ಯತ ತೇಜಸ್ವೀ ಮನ್ಯುನಾಽಭಿಪರಿಪ್ಲುತಃ। ತಪಸ್ತೇಪೇ ತತೋ ಘೋರಂ ವೇದಜ್ಞಾನಾಯ ಪಾಣ್ಡವ
ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆತನು ಬಹಳ ದುಃಖಪಟ್ಟು ವೇದಜ್ಞಾನ ಪಡೆಯಲು ಭಯಾನಕವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು, ಪಾಂಡವ.
ಸುಸಮಿದ್ಧೇ ಮಹತ್ಯಗ್ನೌ ಶರೀರಮುಪತಾಪಯನ್। ಜನಯಾಮಾಸ ಸಂತಾಪಮಿನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸುಮಹಾತಪಾಃ
ಮಹಾ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಹುರಿಯುತ್ತಾ, ಯವಕೃತನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂದ್ರನಿಗೂ ಸಂಕಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದನು.
ತತ ಇನ್ದ್ರೋ ಯವಕ್ರೀತಮುಪಗಮ್ಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಅಬ್ರವೀತ್ಕಸ್ಯ ಹೇತೋಸ್ತ್ವಮಾಸ್ಥಿತಸ್ತಪ ಉತ್ತಮಮ್
ಅನಂತರ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಇಂದ್ರನು ಯವಕೃತನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, 'ನೀನು ಈ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ದ್ವಿಜಾನಾಮನಧೀತಾ ವೈ ವೇದಾಃ ಸುರಗಣಾರ್ಚಿತ। ಪ್ರತಿಭಾನ್ತ್ವಿತಿ ತಪ್ಯೇಹಮಿದಂ ಪರಮಕಂ ತಪಃ
'ದೇವತೆಗಳೂ ಪೂಜಿಸುವ ವೇದಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಈ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.'
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಂ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ಮಮಾಯಂ ಪಾಕಶಾಸನ। ತಪಸಾ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಸರ್ವಜ್ಞಾನಾನಿ ಕೌಶಿಕ
'ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಾನು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ವಜ್ರಧಾರಿ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಕೌಶಿಕ.'
ಕಾಲೇನ ಮಹತಾ ವೇದಾಃ ಶಕ್ಯಾ ಗುರುಮುಖಾದ್ವಿಭೋ। ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ತಸ್ಮಾದಯಂ ಯತ್ನಃ ಪರಮೋ ಮೇ ಸಮಾಸ್ಥಿತಃ
'ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ, ವೇದಗಳು ಗುರುನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಈ ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.'
ಅಮಾರ್ಗ ಏಷ ವಿಪ್ರರ್ಷೇ ಯೇನ ತ್ವಂ ಯಾತುಮಿಚ್ಛಸಿ। ಕಿಂ ವಿಘಾತೇನ ತೇ ವಿಪ್ರ ಗಚ್ಛಾಧೀಹಿ ಗುರೋರ್ಮುಖಾತ್
'ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಈ ಮಾರ್ಗ ಸರಿಯಲ್ಲ. ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಯಾಕೆ ದುಃಖಪಡುತ್ತೀ? ಹೋಗಿ ಗುರುನಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡು.'
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಗತಃ ಶಕ್ರೋ ಯವಕ್ರೀರಪಿ ಭಾರತ। ಭೂಯ ಏವಾಕರೋದ್ಯತ್ನಂ ತಪಸ್ಯಮಿತವಿಕ್ರಮಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಕ್ರನು ಹೋದನು. ಆದರೆ ಯವಕೃತನು ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು.
ಘೋರೇಣ ತಪಸಾ ರಾಜಂಸ್ತಪ್ಯಮಾನೋ ಮಹತ್ತಪಃ। ಸಂತಾಪಯಾಮಾಸ ಭೃಶಂ ದೇವೇನ್ದ್ರಮಿತಿ ನಃ ಶ್ರುತಮ್
ರಾಜನೇ, ಯವಕೃತನು ಭಯಾನಕವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೂ ಬಹಳ ಸಂಕಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದನು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
ತಂ ತಥಾ ತಪ್ಯಮಾನಂ ತು ತಪಸ್ತೀವ್ರಂ ಮಹಾಮುನಿಮ್। ಉಪೇತ್ಯ ಬಲಭಿದ್ದೇವೋ ವಾರಯಾಮಾಸ ವೈ ಪುನಃ
ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ಬಲವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ದೇವರು ಮತ್ತೆ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.
ಅಶಕ್ಯೋಽರ್ಥಃ ಸಮಾರಬ್ಧೋ ನೈತದ್ಬುದ್ಧಿಕೃತಂ ತವ। ಪ್ರತಿಭಾಸ್ಯನ್ತಿ ವೈ ವೇದಾಸ್ತವ ಚೈವ ಪಿತುಶ್ಚ ತೇ
ನೀನು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದೀಯೆ; ಇದು ನಿನ್ನ ವಿವೇಕದಿಂದ ಆಗಿರುವುದಲ್ಲ. ವೇದಗಳು ನಿನಗೂ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಿಗೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆ.
ನ ಚೈತದೇವಂ ಕ್ರಿಯತೇ ದೇವರಾಜಸಮೀಪ್ಸಿತಮ್। ಮಹತಾ ನಿಯಮೇನಾಹಂ ತಪ್ಸ್ಯೇ ಘೋರತರಂ ತಪಃ
ದೇವೇಂದ್ರನು ಬಯಸಿದಂತೆ ಈ ಕೆಲಸ ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಇನ್ನೂ ಭಾರೀ ನಿಯಮದಿಂದ ಭಯಾನಕವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಸಮಿದ್ಧೇಽಗ್ನಾವುಪಕೃತ್ಯಾಙ್ಗಮಙ್ಗಂ ಹೋಷ್ಯಾಮಿ ವಾ ಮಘವಂಸ್ತನ್ನಿಬೋಧ। ಯದ್ಯೇತದೇವಂ ನ ಕರೋಷಿ ಕಾಮಂ ಮಮೇಪ್ಸಿತಂ ದೇವರಾಜೇಹ ಸರ್ವಮ್
ಮಗವಂತ, ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ನಾನು ನನ್ನ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೋ. ದೇವೇಂದ್ರ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ನಿಶ್ಚಯಂ ತಮಭಿಜ್ಞಾಯ ಮುನೇಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಪ್ರತಿವಾರಣಹೇತ್ವರ್ಥಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಂಚಿನ್ತ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್
ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಮುನಿಯ ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅರಿತು, ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯಾವ ಉಪಾಯ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು.
ತತ ಇನ್ದ್ರೋಽಕರೋದ್ರೂಪಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ತಪಸ್ವಿನಃ। ಅನೇಕಶತವರ್ಷಸ್ಯ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಸಯಕ್ಷ್ಮಣಃ
ಅನಂತರ ಇಂದ್ರನು ನೂರಾರು ವರ್ಷ ಹಳೆಯವನಾಗಿ, ದುರ್ಬಲನಾಗಿ, ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತಪಸ್ವಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು.