ಸ ವೇದಾಧ್ಯಯನೇ ಯುಕ್ತೋ ಜಮದಗ್ನಿರ್ಮಹಾತಪಾಃ। ತಪಸ್ತೇಪೇ ತತೋ ದೇವಾನ್ನಿಯಮಾದ್ವಶಮಾನಯತ್
ಜಮದಗ್ನಿ ವೇದಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ನಿಯಮದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದನು.
ಸ ಪ್ರಸೇನಜಿತಂ ರಾಜನ್ನಧಿಗಮ್ಯ ನರಾಧಿಪಮ್। ರೇಣುಕಾಂ ವರಯಾಮಾಸ ಸ ಚ ತಸ್ಮೈ ದದೌ ನೃಪಃ
ಅವನು ರಾಜ ಪ್ರಸೆನಜಿತನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ರೇಣುಕೆಯನ್ನು ವರವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು. ಆ ರಾಜನು ಅವಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.
ರೇಣುಕಾಂ ತ್ವಥ ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ಭಾರ್ಯಾಂ ಭಾರ್ಗವನನ್ದನಃ। ಆಶ್ರಮಸ್ಥಸ್ತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ತಪಸ್ತೇಪೇಽನುಕೂಲಯಾ
ರೇಣುಕೆಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಭಾರ್ಗವಕುಲದ ಆನಂದ ಜಮದಗ್ನಿ, ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಆಕೆ ಸದಾ ಅವನಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದಳು.
ತಸ್ಯಾಃ ಕುಮಾರಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಜಜ್ಞಿರೇ ರಾಮಪಞ್ಚಮಾಃ। ಸರ್ವೇಷಾಮಜಘನ್ಯಸ್ತು ರಾಮ ಆಸೀಞ್ಜಘನ್ಯಜಃ
ಆಕೆ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು, ಐದನೇ ಮಗನಾಗಿ ರಾಮನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವರಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಚಿಕ್ಕವನಾಗಿದ್ದನು.
ಫಲಾಹಾರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಗತೇಷ್ವಥ ಸುತೇಷು ವೈ। ರೇಣುಕಾ ಸ್ನಾತುಮಗಮತ್ಕದಾಚಿನ್ನಿಯತವ್ರತಾ
ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಹಣ್ಣುಹಂಪಲು ತರಲು ಹೋದಾಗ, ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೇಣುಕಾ ಒಂದು ದಿನ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.
ಸಾ ತು ಚಿತ್ರರಥಂ ನಾಮ ಮಾರ್ತಿಕಾವತಕಂ ನೃಪಮ್। ದದರ್ಶ ರೇಣುಕಾ ರಾಜನ್ನಾಗಚ್ಛನ್ತೀ ಯದೃಚ್ಛಯಾ
ಅವಳು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಯಾದೃಚ್ಛಯಾ ಮಾರ್ತಿಕಾವತ ಎಂಬ ಚಿತ್ತರಥನಾಮಕ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿದಳು.
ಕ್ರೀಡನ್ತಂ ಸಲಿಲೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಭಾರ್ಯಂ ಪದ್ಮಮಾಲಿನಮ್। ಋದ್ಧಿಮನ್ತಂ ತತಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಪೃಹಯಾಮಾಸ ರೇಣುಕಾ
ಅವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಕಮಲ ಹಾರ ಧರಿಸಿದ್ದನು, ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು. ಆತನನ್ನು ನೋಡಿ ರೇಣುಕೆಗೆ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟಿತು.
ವ್ಯಭಿಚಾರಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾ ಕ್ಲಿನ್ನಾಮ್ಭಸಿ ವಿಚೇತನಾ। `ಅನ್ತರಿಕ್ಷಾನ್ನಿಪತಿತಾ ನರ್ಮದಾಯಾಂ ಮಹಾಹ್ರದೇ
ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಭಿಚಾರದಿಂದ ಅಲಕ್ಷ್ಯಗೊಂಡಿತು, ಆಕೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಯ್ದಳು, ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಯಿತು. ಆಕೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ನರ್ಮದೆಯ ಮಹಾ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು.
ಉತೀರ್ಯ ಚಾಪಿ ಸಾ ಯತ್ನಾಜ್ಜಗಾಮ ಭರತರ್ಷಭ'। ಪ್ರವಿವೇಶಾಶ್ರಮಂ ತ್ರಸ್ತಾ ತಾಂ ವೈ ಭರ್ತಾನ್ವಬುಧ್ಯತ
ಅವಳು ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಆ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಭಯದಿಂದ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಳಗೆ ಹೋದಳು; ಅವಳ ಪತಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು.
ಸ ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಚ್ಯುತಾಂಧೈರ್ಯಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ವಿವರ್ಜಿತಾಮ್। ಶ್ರಿಕ್ಶಬ್ದೇನ ಮಹಾತೇಜಾ ಗರ್ಹಯಾಮಾಸ ವೀರ್ಯವಾನ್
ಆಕೆಯ ಧೈರ್ಯ ಕುಸಿದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೆರೆಯು ಕಳೆದುಹೋದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಅವನು 'ಶ್ರೀ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಗದರಿಸಿದನು.
ತತೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯೋ ರುಮಣ್ವಾನ್ನಾಮ ನಾಮತಃ। ಆಜಗಾಮ ಸುಷೇಣಶ್ಚ ವಸುರ್ವಿಶ್ವಾವಸುಸ್ತಥಾ
ಆಮೇಲೆ ಹಿರಿಯನು ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನು, ರುಮಣ್ವಾನ್, ಸುಷೇಣ, ವಸು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾವಸು ಎಂಬವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು.
ತಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾದ್ಭಗವಾನ್ವಧೇ ಮಾತುರಚೋದಯತ್। ನ ಚ ತೇ ಜಾತಸಂಮೋಹಾಃ ಕಿಂಚಿದೂಚುರ್ವಿಚೇತಸಃ
ಆ ಭಗವಂತನು ಅವರನ್ನೊಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅವರು ಮನಸ್ಸು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಏನೂ ಹೇಳದೆ ನಿಂತರು.
ತತಃ ಶಶಾಪ ತಾನ್ಕ್ರೋಧಾತ್ತೇ ಶಪ್ತಾಶ್ಚೈತನಾಂ ಜಹುಃ। ಮೃಗಪಕ್ಷಿಸಧರ್ಮಾಣಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಸಞ್ಜಡೋಪಮಾಃ
ಆಗ ಅವನು ಕೋಪದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು; ಶಾಪದಿಂದ ಅವರು ಕೂಡಲೇ ಜ್ಞಾನಹೀನರಾಗಿದ್ದು, ಮೃಗ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ಮೂರ್ಖರಾಗಿದರು.
ತತೋ ರಾಮೋಽಭ್ಯಯಾತ್ಪಶ್ಚಾದಾಶ್ರಮಂ ಪರವೀರಹಾ। ತಮುವಾಚ ಮಹಾಮನ್ಯುರ್ಜಮದಗ್ನಿರ್ಮಹಾತಪಾಃ
ಆ ನಂತರ ಪರಶುರಾಮನು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು, ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಜಮದಗ್ನಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಜಹೀಮಾಂ ಮಾತರಂ ಪಾಪಾಂ ಮಾ ಚ ಪುತ್ರ ವ್ಯಥಾಂ ಕೃಥಾಃ। ತತ ಆದಾಯ ಪರಶುಂ ರಾಮೋ ಮಾತು ಶಿರೋಽಹರತ್
'ಈ ಪಾಪಿಯಾದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲು ಮಗನೆ, ದುಃಖಪಡಬೇಡ' ಎಂದನು. ಆಗ ರಾಮನು ಪರಶು ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿದನು.
ತತಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾರಾಜ ಜಮದಗ್ನೇರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಕೋಪೋಽಭ್ಯಗಚ್ಛತ್ಸಹಸಾ ಪ್ರಸನ್ನಶ್ಚಾಬ್ರವೀದಿದಮ್
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ಜಮದಗ್ನಿಗೆ ತೀವ್ರ ಕೋಪ ಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಕೂಡಲೇ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು:
ಮಮೇದಂ ವಚನಾತ್ತಾತ ಕೃತಂ ತೇ ಕರ್ಮ ದುಷ್ಕರಮ್। ವೃಣೀಷ್ವ ಕಾಮಾನ್ಧರ್ಮಜ್ಞ ಯಾವತೋ ವಾಞ್ಛಸೇ ಹೃದಾ
'ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಈ ಕಷ್ಟಕರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದೆಯೆ, ಮಗನೇ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವನೇ.'
ಸ ವವ್ರೇ ಮಾತುರುತ್ಥಾನಮಸ್ಮೃತಿಂ ಚ ವಧಸ್ಯ ವೈ। ಪಾಪೇನ ತೇನ ಚಾಸ್ಪರ್ಶಂ ಭ್ರಾತೄಣಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ತಥಾ
ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡುವುದು, ಕೊಲೆಯ ಸ್ಮರಣೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಆ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಮರಳುವುದು ಎಂಬ ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
ಅಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವತಾಂ ಯುದ್ಧೇ ದೀರ್ಘಮಾಯುಶ್ಚ ಭಾರತ। ದದೌ ಚ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾಂಸ್ತಾಞ್ಜಮದಗ್ನಿರ್ಮಹಾತಪಾಃ
ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ಕೇಳಿದನು; ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಜಮದಗ್ನಿ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಕದಾಚಿತ್ತು ತಥೈವಾಸ್ಯ ವಿನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಸುತಾಃ ಪ್ರಭೋ। ಅಥಾನೂಪಪತಿರ್ವೀರಃ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯೋಽಭ್ಯವರ್ತತ
ಒಂದು ಬಾರಿ ಅವನ ಪುತ್ರರು ಹೊರಗೆ ಹೋದಾಗ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು.
ತಮಾಶ್ರಮಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮೃಷಿರರ್ಧ್ಯಾತ್ಸಮಾರ್ಚಯತ್। ಸ ಯುದ್ಧಮದಸಂಮತ್ತೋ ನಾಭ್ಯನನ್ದತ್ತಥಾಽರ್ಚನಮ್
ಅವನನ್ನು ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಋಷಿಯು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಯುದ್ಧದ ಗರ್ವದಿಂದ ಅವನು ಆ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಮಥ್ಯ ಚಾಶ್ರಮಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಧೋಮಧೇನೋಸ್ತತೋಬಲಾತ್। ಜಹಾರ ವತ್ಸಂ ಕ್ರೋಶನ್ತ್ಯಾ ಬಭಞ್ಜ ಚ ಮಹಾದ್ರುಮಾನ್
ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಹೋಮದ ಹಸುವನ್ನು ಆಕೆ ಅಳುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳನ್ನು ಒಡೆದನು.
ಆಗತಾಯ ಚ ರಾಮಾಯ ತದಾಚಷ್ಟ ಪಿತಾ ಸ್ವಯಮ್। ಗಾಂ ಚ ರೋರುದತೀಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೋಪೋ ರಾಮಂ ಸಮಾವಿಶತ್। ಸ ಮನ್ಯುವಶಮಾಪನ್ನಃ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಮುಪಾದ್ರವತ್
ರಾಮನು ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ತಂದೆಯೇ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದನು; ಹಸುವನ್ನು ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನಿಗೆ ಭಾರೀ ಕೋಪವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಕೋಪದಿಂದ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.
ತಸ್ಯಾಥ ಯುಧಿ ವಿಕ್ರಮ್ಯ ಭಾರ್ಗವಃ ಪರವೀರಹಾ। ಚಿಚ್ಛೇದ ನಿಶಿತೈರ್ಭಲ್ಲೈರ್ಬಾಹೂನ್ಪರಿಘಸಂನಿಭಾನ್
ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರ್ಗವನು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಗದೆಯಂತೆ ಬಲವಾದ ಕೈಗಳನ್ನು ಕಡಿದನು.
ಸಹಸ್ರಸಂಮಿತಾನ್ರಾಜನ್ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ರುಚಿರಂ ಧನುಃ। ಅಭಿಭೂತಃ ಸ ರಾಮೇಣ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಕಾಲಧರ್ಮಣಾ
ಸಹಸ್ರ ಕೈಗಳಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ರಾಜನೇ, ರಾಮನ ಬಲಕ್ಕೆ ಅವನು ಸೋತುಹೋದನು, ಯಾಕಂದರೆ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಶಕ್ತಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಅರ್ಜುನಸ್ಯಾಥ ದಾಯಾದಾ ರಾಮೇಣ ಕೃತಮನ್ಯವಃ। ಆಶ್ರಮಸ್ಥಂ ವಿನಾ ರಾಮಂ ಜಮದಗ್ನಿಮುಪಾದ್ರವನ್
ಆಮೇಲೆ ಅರ್ಜುನನ ವಂಶಸ್ಥರು, ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು, ರಾಮನು ಇಲ್ಲದಾಗ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು.
ತೇ ತಂ ಜಘ್ನುರ್ಮಹಾವೀರ್ಯಮಯುಧ್ಯನ್ತಂ ತಪಸ್ವಿನಮ್। ಅಸಕೃದ್ರಾಮರಾಮೇತಿ ವಿಕ್ರೋಶನ್ತಮನಾಥವತ್
ಅವರು ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವನನ್ನು, ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ 'ರಾಮಾ! ರಾಮಾ!' ಎಂದು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದವನಂತೆ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಬಡಿದರು.
ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಸ್ತು ಜಮದಗ್ನಿಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ। ಘಾತಯಿತ್ವಾ ಶರೈರ್ಜಗ್ಮುರ್ಯಥಾಗತಮರಿಂದಮಾಃ
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಪುತ್ರರು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವವರು, ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೊಂದು, ಬಂದ ದಾರಿಯಿಂದಲೇ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
ಅಪಕ್ರಾನ್ತೇಷು ವೈ ತೇಷು ಜಮದಗ್ನೌ ತಥಾ ಗತೇ। ಸಮಿತ್ಪಾಣಿರುಪಾಗಚ್ಛದಾಶ್ರಮಂ ಭೃಗುನನ್ದನಃ
ಅವರು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಜಮದಗ್ನಿಯೂ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾಗ, ಭೃಗುಮುನಿಯ ಪುತ್ರನು ಸಮಿತ್ಕಟ್ಟು ಹಿಡಿದು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
ಸ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಿತರಂ ವೀರಸ್ತದಾ ಮೃತ್ಯುವಶಂ ಗತಮ್। ಅನರ್ಹಂ ತಂ ತಥಾಭೂತಂ ವಿಲಲಾಪ ಸುದುಃಖಿತಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆ ವೀರನು ತಂದೆಯನ್ನು ಮೃತ್ಯುವಿನ ವಶವಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲದ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಂಡನು.