ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಸಗರೋ ರಾಜಾ ಪುತ್ರಜಂ ದುಃಖಮತ್ಯಜತ್। ಅಂಶುಮನ್ತಂ ಚ ಸಂಪೂಜ್ಯಸಮಾಪಯತ ತಂ ಕ್ರತುಮ್
ಇದು ಕೇಳಿದ ರಾಜ ಸಾಗರನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅಂಶುಮಾನನಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.
ಸಮಾಪ್ತಯಜ್ಞಃ ಸಗರೋ ದೇವೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸಭಾಜಿತಃ। ಪುತ್ರತ್ವೇ ಕಲ್ಪಯಾಮಾಸ ಸಮುದ್ರಂ ವರುಣಾಲಯಮ್
ಯಜ್ಞ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಗೌರವಿಸಿದ ಸಾಗರನು, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದನು.
ಪ್ರಶಾಸ್ಯ ಸುಚಿರಂ ಕಾಲಂ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ। ಪೌತ್ರೇ ಭಾರಂ ಸಮವೇಶ್ಯ ಜಗಾಮ ತ್ರಿದಿವಂ ತದಾ
ಹೂವಿನ ಕಣ್ಣುಗಳ ರಾಜನು ಬಹುಕಾಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ ಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನಿಗೆ ಹೊಣೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಅಂಶುಮಾನಪಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮಹೀಂ ಸಾಗರಮೇಖಲಾಮ್। ಪ್ರಶಶಾಸ ಮಹಾರಾಜ ಯಥೈವಾಸ್ ಪಿತಾಮಹಃ
ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಅಂಶುಮಾನನು ಕೂಡ, ಸಾಗರದಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತಾತನಂತೆ ಆಳಿದನು.
ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಸಮಭವದ್ದಿಲೀಪೋ ನಾಮ ಧರ್ಮವಿತ್। ತಸ್ಮಿನ್ರಾಜ್ಯಂ ಸಮಾಧಾಯ ಅಂಶುಮಾನಪಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ
ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ದಿಲೀಪ ಎಂಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ಮಗನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿ, ಅಂಶುಮಾನನು ಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದನು.
ದಿಲೀಪಸ್ತು ತತಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪಿತೄಣಾಂ ನಿಧನಂ ಮಹತ್। ಪರ್ಯತಪ್ಯತ ದುಃಖೇನ ತೇಷಾಂ ಗತಿಮಚಿನ್ತಯತ್
ಆಮೇಲೆ ದಿಲೀಪನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಮಹಾ ನಾಶವನ್ನು ಕೇಳಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲಿದನು ಮತ್ತು ಅವರ ಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು.
ಗಙ್ಗಾವತರಣಏ ಯತ್ನಂ ಸುಮಹಚ್ಚಾಕರೋನ್ನೃಪಃ। ನ ಚಾವತಾರಯಾಮಾಸ ಚೇಷ್ಟಮಾನೋ ಯಥಾಬಲಮ್
ಅವನು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಇಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದನು; ಆದರೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಷ್ಟು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಅವಳನ್ನು ಇಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ತಸ್ ಪುತ್ರ ಸಮಭವಚ್ಛ್ರೀಮಾನ್ಧರ್ಮಪರಾಣಃ। ಭಗೀರಥ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ ಸತ್ಯವಾಗನಸೂಯಕಃ
ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮಪರ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಭಗೀರಥ ಎಂಬ ಸತ್ಯವಂತ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು.
ಅಭಿಷಿಚ್ಯ ತು ತಂ ರಾಜ್ಯೇದಿಲೀಪೋ ವನಮಾಶ್ರಿತಃ
ದಿಲೀಪನು ಆ ಮಗನನ್ನು ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ತಾನೇ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು.
ತಪಃ ಸಿದ್ಧಿಸಮಾಯೋಗಾತ್ಸ ರಾಜಾ ಭರತರ್ಷಭ। ವನಾಜ್ಜಗಾಮ ತ್ರಿದಿವಂ ಕಾಲಯೋಗೇನ ಭಾರತ
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಆ ರಾಜನು, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಸ ತು ರಾಜಾ ಮಹೇಷ್ವಾಸಶ್ಚಕ್ರವರ್ತೀ ಮಹಾರಥಃ। ಬಭೂವ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ ಮನೋನಯನನನ್ದನಃ
ಆ ಮಹಾಬಾಹು, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜನು ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಆನಂದದಾಯಕನಾದನು.
ಸ ಶುಶ್ರಾವ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕಪಿಲೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಪಿತೄಣಆಂ ನಿಧನಂ ಘೋರಮಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ತ್ರಿದಿವಸ್ಯ ಚ
ಆ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಜನು ಮಹಾತ್ಮ ಕಪಿಲನಿಂದ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಭಯಾನಕ ನಾಶವನ್ನೂ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದಿರುವುದನ್ನೂ ಕೇಳಿದನು.
ಸ ರಾಜ್ಯಂ ಸಚಿವೇ ನ್ಯಸ್ಯ ಹೃದಯೇನ ವಿದೂಯತಾ। ಜಗಾಮ ಹಿಮವತ್ಪಾರ್ಶ್ವಂ ತಪಸ್ತಪ್ತುಂ ನರೇಶ್ವರಃ
ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ, ಹಿಮಾಲಯದ ಪರ್ವತದ ಬಳಿಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಹೊರಟನು.
ಆರಿರಾಧಯಿಷುರ್ಗಙ್ಗಾಂ ತಪಸಾ ದಗ್ಧಕಿಲ್ವಿಷಃ। ಸೋಽಪಶ್ಯತ ನರ್ರೇಷ್ಠ ಹಿಮವನ್ತಂ ನಗೋತ್ತಮಮ್
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನ ಪಾಪಗಳು ಕರಗಿದ ಆ ಮಹಾಪುರುಷನು, ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಹಿಮಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಶೃಙ್ಗೈರ್ಬಹುವಿಧಾಕಾರೈರ್ಧಾತುಮದ್ಭಿರಲಂಕೃತಮ್। ಪವನಾಲಮ್ಬಿಭಿರ್ಮೇಘೈಃ ಪರಿಪಿಕ್ತಂ ಸಮನ್ತತಃ
ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿರುವ ಶೃಂಗಗಳಿಂದ, ಬೆಳ್ಳಿಯಂಥ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೂ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೂ ಆ ಪರ್ವತವು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ನದೀಕುಞ್ಜನಿತಮ್ಬೈಶ್ಚ ಸೋದಕೈರುಪಶೋಭಿತಮ್। ಗುಹಾಕನ್ದರಸಂಲೀನಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರನಿಷೇವಿತಮ್
ನದಿಗಳ ತೀರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದೂ, ನೀರಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೂ, ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳು ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೂ ಆ ಪರ್ವತವು ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು.
ಶಕುನೈಶ್ಚ ವಿಚಿತ್ರಾಙ್ಗೈಃ ಕೂಜದ್ಭಿರ್ವಿವಿಧಾ ಗಿರಃ। ಭೃಙ್ಗರಾಜೈಸ್ತಥಾ ಹಂಸೈರ್ದಾತ್ಯೂಹೈರ್ಜಲಕುಕ್ಕುಟೈಃ
ವಿವಿಧ ಆಕಾರದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಬಗೆಯ ಬಗೆಯ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಗಿ, ಭೃಂಗರಾಜ, ಹಂಸ, ದಾತ್ಯೂಹ, ಜಲಕೋಳಿಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದವು.
ಮಯೂರೈಃ ಶತಪತ್ರೈಶ್ಚ ಜೀವಂಜೀವಕಕೋಕಿಲೈಃ। ಚಕೋರೈರಸಿತಾಪಾಙ್ಗೈಸ್ತಥಾ ಪುತ್ರಪ್ರಿಯೈರಪಿ
ನೂರಾರು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ನವಿಲುಗಳು, ಜೀವಂಜೀವಕ ಕೋಯಿಲಗಳು, ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಚಕೋರಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು.
ಜಲಸ್ಥಾನೇಷು ರಮ್ಯೇಷು ಪದ್ಮಿನೀಭಿಶ್ಚ ಸಂಕುಲಮ್। ಸಾರಸಾನಾಂ ಚ ಮಧುರೈರ್ವ್ಯಾಹೃತೈಃ ಸಮಲಂಕೃತಮ್
ಆ ಸುಂದರ ಜಲಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳು ತುಂಬಿದ್ದವು, ಸಾರಸ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮಧುರ ಕೂಗುಗಳಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
ಕಿನ್ನರೈರಪ್ಸರೋಭಿಶ್ಚ ನಿಷೇವಿತಶಿಲಾತಲಮ್। ದಿಗ್ವಾರಣವಿಷಾಣಾಗ್ರೈಃ ಸಮನ್ತಾದ್ಧೃಷ್ಟಪಾದಪಮ್
ಕಿನ್ನರರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಸರು ಆ ಪರ್ವತದ ಶಿಲಾತಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರಾದ ಆನೆಗಳ ದಂತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಮರಗಳು ತಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
ವಿದ್ಯಾಧರಾನುಚರಿತಂ ನಾನಾರತ್ನಸಮಾಕುಲಮ್। ವಿಷೋಲ್ವಣೈರ್ಭುಜಙ್ಗೈಶ್ಚ ದೀಪ್ತಾಜಿಹ್ವೈರ್ನಿಷೇವಿತಮ್
ವಿದ್ಯಾಧರರು ಸಂಚರಿಸುವ, ನಾನಾ ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ವಿಷದ ಜ್ವಾಲೆಯಿರುವ ನಾಗಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಆ ಪರ್ವತವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು.
ಕ್ವಚಿತ್ಕನಕಸಂಕಾಶಂ ಕ್ವಚಿದ್ರಜತಸಂನಿಭಮ್। ಕ್ವಚಿದಞ್ಜನಪುಞ್ಜಾಭಂ ಹಿಮವನತಮುಪಾಗಮತ್
ಕೆಲವಡೆ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೂ, ಕೆಲವಡೆ ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೂ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವಡೆ ಕಪ್ಪು ಅಂಜನದಂತೆ ಇದ್ದ ಹಿಮಪರ್ವತವನ್ನು ಅವನು ಹತ್ತಿದನು.
ಸ ತು ತತ್ರನರಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತಪೋ ಘೋರಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಃ। ಫಲಮೂಲಾಮ್ಬುಸಂಭಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪರಿವತ್ಸರಾನ್
ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾಪುರುಷನು ಭಯಾನಕ ತಪಸ್ಸು ಕೈಗೊಂಡು, ಹಣ್ಣು, ಬೇರು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿದನು.
ಸಂವತ್ಸರಸಹಸ್ರೇ ತು ಗತೇ ದಿವ್ಯೇ ಮಹಾನದೀ। ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ತಂ ಗಙ್ಗಾ ತದಾ ಮೂರ್ತಿಮತೀ ಸ್ವಯಮ್
ಆ ದಿವ್ಯವಾದ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಾಗ, ಮಹಾ ನದಿ ಗಂಗೆಯು ಸ್ವಯಂ ಅವನಿಗೆ ರೂಪಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು.
ಕಿಮಿಚ್ಛಸಿ ಮಹಾರಾಜ ಮ್ತಃ ಕಿಂಚ ದದಾನಿ ತೇ। ತದ್ಬ್ರವೀಹಿ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ವಚಸ್ತವ
"ಮಹಾರಾಜನೇ, ನೀನು ಏನು ಬಯಸುತ್ತೀಯ? ನಾನೇನು ಕೊಡಲಿ? ಹೇಳು, ಮಹಾಪುರುಷನೇ, ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇನೆ," ಎಂದು ಗಂಗೆಯು ಕೇಳಿದಳು.
ಏವಮುಕ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ರಾಜಾ ಹೈಮವತೀಂ ನದೀಮ್। `ತದಾ ಭಗೀರಥೋ ರಾಜನ್ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ'। ಪಿತಾಮಹಾ ಮೇ ವರದೇ ಕಪಿಲೇನ ಮಹಾನದಿ
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ರಾಜನು ಆ ಹಿಮದ ನದಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ, ಭಗೀರಥನು ಕೈಮುಗಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: "ಮಹಾ ನದಿಯೇ, ನನ್ನ ಪಿತಾಮಹರಾದ ಸಾಗರಪುತ್ರರನ್ನು ಕಪಿಲನು ನಾಶಮಾಡಿದನು."
ಅನ್ವೇಷಮಾಣಾಸ್ತುರಗಂ ನೀತಾ ವೈವಸ್ವತಕ್ಷಯಮ್। ಷಷ್ಟಿಸ್ತಾನಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಾಗರಾಣಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್
ಅವರು ಅಶ್ವವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ, ವೈವಸ್ವತನು ಅವರನ್ನು ನಾಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು; ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಸಾಗರಪುತ್ರರು ಅರುವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಹಾಳಾದರು.
ಕಪಿಲಂ ದೇವಮಾಸಾದ್ಯ ಕ್ಷಣೇನ ನಿಧನಂ ಗತಾಃ। ತೇಷಾಮೇವಂ ವಿನಷ್ಟಾನಾಂ ಸ್ವರ್ಗೇ ವಾಸೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಅವರು ಕಪಿಲ ದೇವರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದರು; ಹೀಗೆ ನಾಶವಾದವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
ಯಾವತ್ತಾನಿ ಶರೀರಾಣಿ ತ್ವಂ ಜಲೈರ್ನಾಭಿಷಿಞ್ಚಸಿ। ತಾವತ್ತೇಷಾಂ ಗತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಸಾಗರಾಣಾಂ ಮಹಾನದಿ
ಮಹಾ ನದಿಯೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ನೀರಿನಿಂದ ಅವರ ದೇಹಗಳನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸುವ ತನಕ, ಸಾಗರಪುತ್ರರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ.
ಸ್ವರ್ಗಂ ನಯ ಮಹಾಭಾಗೇ ಮತ್ಪಿತೄನ್ಸಗರಾತ್ಮಜಾನ್। ತೇಷಾಮರ್ಥೇಽಭಿಯಾಚಾಮಿ ತ್ವಾಮಹಂ ವೈ ಮಹಾನದಿ
ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತೆಯೇ, ನನ್ನ ಪಿತೃಗಳಾದ ಸಾಗರಪುತ್ರರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು; ಅವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ, ಮಹಾ ನದಿಯೇ.