ಪನ್ಥಾನಂ ಹಿ ಮಮಾಭೀಕ್ಷ್ಣಮಾಖ್ಯಾಸಿ ಚ ನರೋತ್ತಮ। ಅತೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ಶೋಕಂ ಮೇ ವರ್ಧಯಸ್ಯಮರೋಪಮ
ನೀನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನನಗೆ ದಾರಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಇದ್ದೀಯೆ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇದರಿಂದ ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
ಯದಿ ಚಾಯಮಭಿಪ್ರಾಯಸ್ತವ ರಾಜನ್ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಸಹಿತಾವೇವ ಗಚ್ಛಾವೋ ವಿದರ್ಭಾನ್ಯದಿ ಮನ್ಯಸೇ
ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಇದು ಎಂದಾದರೆ, ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಿದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ, ನಿನಗೆ ಹೀಗೇ ಅನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ.
ವಿದರ್ಭರಾಜಸ್ತತ್ರ ತ್ವಾಂ ಪೂಜಯಿಷ್ಯತಿ ಮಾನದ। ತೇನ ತ್ವಂ ಪೂಜಿತೋ ರಾಜನ್ಸುಖಂ ವತ್ಸ್ಯಸಿ ನೋ ಗೃಹೇ
ಅಲ್ಲಿ ವಿದರ್ಭದ ರಾಜನು ನಿನ್ನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಗೌರವಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನೇ, ನೀನು ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಬಹುದು.
ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ತದಾ ದೇವ್ಯಾ ನಲೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್।' ಯಥಾ ರಾಜ್ಯಂತವ ಪಿತುಸ್ತಥಾ ಮಮ ನಸಂಶಯಃ। ನ ತು ತತ್ರ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ವಿಷಮಸ್ಥಃ ಕಥಂಚನ
ಅಂತ ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ರಾಣಿ ಮಾತಿಗೆ ನಳನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ರಾಜ್ಯ ನಿನಗೆ ಹೇಗೋ, ನನ್ನ ರಾಜ್ಯ ನನಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಿಯ. ಆದರೆ ನಾನು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಥಂ ಸಮೃದ್ಧೋ ಗತ್ವಾಽಹಂ ತವ ಹರ್ಷವಿವರ್ಧನಃ। ಪರಿದ್ಯೂನೋ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತವ ಶೋಕವಿವರ್ಧನಃ
ನಾನು ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಬಂದಾಗ ನಿನ್ನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದೆನು; ಈಗ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ನಿನ್ನ ದುಃಖವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇತಿ ಬ್ರುವನ್ನಲೋ ರಾಜಾ ದಮಯನ್ತೀಂ ಪುನಃ ಪುನಃ। ಸಾನ್ಖಯಾಮಾಸ ಕಲ್ಯಾಣೀಂ ವಾಸಸೋರ್ಧೇನ ಸಂವೃತಾಮ್
ಇಂತಿ ಅನಲನು ಪುನಃ ಪುನಃ ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಆ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ಅರ್ಧವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಎಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
ತಾವೇಕವಸ್ತ್ರಸಂವೀತಾವಟಮಾನಾವಿತಸ್ತತಃ। ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಪರಿಶ್ರಾನ್ತೌ ಸಭಾಂ ಕಾಂಚಿದುಪೇಯತುಃ
ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ನಡುಕುತ್ತಾ, ಹಸಿವೂ ದಾಹವೂ ತಾಳಲಾರದೆ, ಒಂದು ಸಭೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದರು.
ತಾಂ ಸಭಾಮುಪಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ತದಾ ಸ ನಿಷಧಾಧಿಪಃ। ವೈದರ್ಭ್ಯಾ ಸಹಿತೋ ರಾಜಾ ನಿಷಸಾದ ಮಹೀತಲೇ
ಆ ಸಭೆಗೆ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ, ನಿಷಧರಾಜನು ವೈದರ್ಭಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತನು.
ಸ ವೈ ವಿವಸ್ತ್ರೋ ಮಲಿನೋ ವಿವರ್ಣಃ ಪಾಂಸುಗುಣ್ಠಿತಃ। ದಮಯನ್ತ್ಯಾ ಸಹ ಶ್ರಾನ್ತಃ ಸುಷ್ವಾಪ ಧರಣೀತಲೇ
ಅವನಿಗೆ ವಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲ, ಮೈ ಮೇಲೆ ಮಣ್ಣು, ಬಣ್ಣ ಹೋದವನು, ದಮಯಂತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ದಣಿದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದನು.
ತತಃ ಸ್ವವಸನಸ್ಯಾನ್ತಂ ದಮಯನ್ತೀ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಭೂಮಾವಾಸ್ತೀರ್ಯ ಸುಷ್ವಾಪ ಪತಿಮಾಲಿಙ್ಗ್ಯ ಶೋಭನಾ
ಆಗ ದಮಯಂತಿ ತನ್ನ ವಸ್ತ್ರದ ಕೊನೆಯನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಬ್ಬಿ, ಪತಿಯನ್ನಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿದಳು.
ದಮಯನತ್ಯಪಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ನಿದ್ರಯಾಽಪಹೃತಾ ತತಃ। ಸಹಸಾ ದುಃಖಮಾಸಾದ್ಯ ಸುಕುಮಾರೀ ತಪಸ್ವಿನೀ
ಆ ಸುಂದರಿ ದಮಯಂತಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಹಿಡಿದಿತು; ಆ ಸೌಮ್ಯಳಾದ ತಪಸ್ವಿನಿಗೆ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ದುಃಖವು ಎದುರಾಯಿತು.
ಸುಪ್ತಾಯಾಂ ದಮಯನ್ತ್ಯಾಂ ತು ನಲೋ ರಾಜಾ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಶೋಕೋನ್ಮಥಿತಚಿತ್ತಃ ಸನ್ನ ಸ್ಮ ಶೇತೇ ಯಥಾ ಪುರಾ
ದಮಯಂತಿ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ, ನಿಷಧರಾಜನು ದುಃಖದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತಲ್ಲಣಗೊಂಡವನಾಗಿ ಹಳೆಯದಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದನು.
ಸ ತದ್ರಾಜ್ಯಾಪಹರಣಂ ಸುಹೃತ್ತ್ಯಾಗಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ। ವನೇ ಚ ತಂ ಪರಿಧ್ವಂಸಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಚಿನ್ತಾಮುಪೇಯಿವಾನ್
ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡುದನ್ನೂ, ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಬಿಟ್ಟದ್ದನ್ನೂ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ವಿಪತ್ತನ್ನೂ ನೆನೆಸಿ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು.
ಕಿಂ ನು ಮೇ ಸ್ಯಾದಿದಂ ಕೃತ್ವಾ ಕಿಂನು ಮೇ ಸ್ಯಾದಕುರ್ವತಃ। ಕಿಂನು ಮೇ ಮರಣಂ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಿತ್ಯಾಗೋ ಜನಸ್ಯ ವಾ
ನಾನು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ನನಗೆ ಏನು ಆಗಬಹುದು? ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ ಏನು? ನನಗೆ ಸಾವು ಒಳ್ಳೆಯದೋ, ಜನರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿದನು.
ಮಾಮಿಯಂ ಹ್ಯನುರಕ್ತೈವಂ ದುಃಖಮಾಪ್ನೋತಿ ಮತ್ಕೃತೇ। ಮದ್ವಿಹೀನಾ ತ್ವಿಯಂ ಗಚ್ಛೇತ್ಕದಾಚಿತ್ಸ್ವಜನಂ ಪ್ರತಿ
ಈ ಹೆಂಗಸು ನನಗೆ ತುಂಬ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಿರುವಳು, ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಆದರೆ ನಾನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವಳು ತನ್ನವರ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಬಹುದು.
ಮಯಾ ನಿಃಸಂಶಯಂ ದುಖಮಿಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತ್ಯನುವ್ರತಾ। ಉತ್ಸರ್ಗೇಸಂಶಯಃ ಸ್ಯಾತ್ತು ವಿನ್ದೇತಾಪಿ ಸುಖಂ ಕ್ವಚಿತ್
ನನ್ನಿಂದ ಈ ನಿಷ್ಠಾವಂತಿಗೆ ಖಂಡಿತ ದುಃಖವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಅವಳು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸುಖವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಸ ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಬಹುಧಾ ವಿಚಾರ್ಯ ಚ ಪುನಃಪುನಃ। ಉತ್ಸರ್ಗೇಽಮನ್ಯತ ಶ್ರೇಯೋ ದಮಯನ್ತ್ಯಾ ನರಾಧಿಪ
ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಲೋಚಿಸಿ, ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅವಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ರಾಜನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ನ ಚೈಷಾ ತೇಜಸಾ ಶಕ್ಯಾ ಕೈಶ್ಚಿದ್ಧರ್ಷಯಿತುಂ ಪಥಿ। ಯಶಸ್ವಿನೀ ಮಹಾಭಾಗಾ ಮದ್ಭಕ್ತೇಯಂ ಪತಿವ್ರತಾ
ಯಾರೂ ಈ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ದಾರಿ ಮಧ್ಯೆ ತೊಂದರೆಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳೂ, ಭಾಗ್ಯವಂತಳೂ, ನನಗೆ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪತ್ನಿವ್ರತೆಯೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಏವಂ ತಸ್ ತದಾ ಬುದ್ಧಿರ್ದಮಯನ್ತ್ಯಾಂ ನ್ಯವರ್ತತ। ಕಲಿನಾ ದುಷ್ಟಭಾವೇನ ದಮಯನ್ತ್ಯಾ ವಿಸರ್ಜನೇ
ಅಂತೆಯೇ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಳಿಯು ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಟಭಾವದಿಂದ, ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಅವನ ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗಿತು.
ಸೋಽವಸ್ತ್ರತಾಮಾತ್ಮನಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯೇಕವಸ್ತ್ರತಾಮ್। ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾಽಧ್ಯಗಾದ್ರಾಜಾ ವಸ್ತ್ರಾರ್ಧಸ್ಯಾವಕರ್ತನಮ್
ತಾನು ವಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದವನೂ, ಅವಳೂ ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿರುವಳೂ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ರಾಜನು ಆ ವಸ್ತ್ರದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಕಥಂ ವಾಸೋ ವಿಕರ್ತೇಯಂ ನ ಚ ಬುದ್ಧ್ಯೇತ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾ। ವಿಚಿನ್ತ್ಯೈವಂ ನಲೋ ರಾಜಾ ಸಭಾಂ ಪರ್ಯಚರತ್ತದಾ
ನಾನು ಹೇಗೆ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬೇಕು, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಸಭೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಪರಿಧಾವನ್ನಥ ನಲ ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ಭಾರತ। ಆಸಸಾದ ಸಭೋದ್ದೇಶೇ ವಿಕೋಶಂ ಸ್ವಙ್ಗಮುತ್ತಮಮ್
ನಾಲನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ಆ ಸಭೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಚೂರಿಯನ್ನು ಕಂಡನು.
ತೇನಾರ್ಧಂ ವಾಸಸಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ನಿವಸ್ ಚ ಪರಂತಪಃ। ಸುಪ್ತಾಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ವೈದರ್ಭೀಂ ಪ್ರಾದ್ರವದ್ಗತಚೇತನಾಮ್
ಅರ್ಧ ಭಾಗದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ನಳನು, ಅಚೇತನವಾಗಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವೈದರ್ಭಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿ ಹೋದನು.
ತತೋ ನಿಬದ್ಧಹೃದಯಃ ಪುನರಾಗಮ್ ತಾಂ ಸಭಾಮ್। ದಮಯನ್ತೀಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರುರೋದ ನಿಷಧಾಧಿಪಃ
ಆಮೇಲೆ, ಮನಸ್ಸು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಮತ್ತೆ ಆ ಸಭೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿಷಧರಾಜನು ಅಳಲು ತೊಡಗಿದನು.
ಯಾಂ ನ ವಾಯುರ್ನ ಚಾದಿತ್ಯಃ ಪುರಾ ಪಶ್ಯತಿ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾಮ್। ಸೇಯಮದ್ಯ ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ಶೇತೇ ಭೂಮಾವನಾಥವತ್
ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಗಾಳಿ ಕೂಡ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಇವಳು ಇಂದು ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ರಕ್ಷಕನಿಲ್ಲದವಳಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಇಯಂ ವಸ್ತ್ರಾವಕರ್ತೇನ ಸಂವೀತಾ ಚಾರುಹಾಸಿನೀ। ಉನ್ಮತ್ತೇವ ಮಯಾ ಹೀನಾ ಕಥಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ನಾನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಸುಂದರ ನಗುವಿನ ಈವಳು, ನನ್ನಿಂದ ದೂರವಾದ ಮೇಲೆ ಎಚ್ಚರವಾದಾಗ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತಾಳೆ, ಹುಚ್ಚನಂತೆ ತೋರುತ್ತಾಳೆ.
ಕಥಮೇಕಾ ಸತೀ ಭಮೀ ಮಯಾ ವಿರಹಿತಾ ಶುಭಾ। ಚರಿಷ್ಯತಿ ವನೇ ಘೋರೇ ಮೃಗವ್ಯಾಲನಿಷೇವಿತೇ
ನಾನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ ಈ ಧರ್ಮವಂತಿ, ಸುಂದರಿ, ಒಬ್ಬಳಾಗಿ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇರುವ ಆ ಭಯಾನಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾಳೆ?
ಆದಿತ್ಯಾ ವಸವೋ ರುದ್ರಾ ಅಶ್ವಿನೌ ಸಮರುದ್ಗಣೌ। ರಕ್ಷನ್ತು ತ್ವಾಂ ಮಹಾಭಾಗೇ ಧರ್ಮೇಣಾಸಿ ಸಮಾವೃತಾ
ಮಹಾಬಾಗ್ಯವತಿಯಾದೆ, ಆದುದ್ರ, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಅಶ್ವಿನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮರುತ್ಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ; ನೀನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಿಯಾಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ರೂಪೇಣಾಪ್ರತಿಮಾಂ ಭುಷಿ। ಕಲಿನಾಽಪಹೃತಜ್ಞಾನೋ ನಲಃ ಪ್ರಾತಿಪಷ್ಠದುದ್ಯತಃ
ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಅಪೂರ್ವ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರಿಯ ಭಾರ್ಯೆಗೆ ಮಾತಾಡಿ, ಕಳಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮರೆತ ನಳನು, ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಹೊರಟನು.
ಗತ್ವಾಗತ್ವಾ ನಲೋ ರಾಜಾ ಪುನರೇತಿ ಸಭಾಂ ಮುಹುಃ। ಆಕೃಷ್ಯಮಾಣಃ ಕಲಿನಾ ಸೌಹೃದೇನಾವಕೃಷ್ಯತೇ
ನಳನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸಭೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಮರಳಿ ಬಂದು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ, ಆದರೆ ಕಳಿಯು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದನು.