ನಾವಮನ್ಯೇ ನ ಗರ್ಹೇ ಚ ಧರ್ಮಂ ಪಾರ್ಥ ಕಥಂಚನ। ಈಶ್ವರಂ ಕುತ ಏವಾಹಮವಮಂಸ್ಯೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್
ಪಾರ್ಥ, ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು?
ಆರ್ತಾಽಹಂ ಪ್ರಲಪಾಮೀದಮಿತಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಭಾರತ। ಭೂಯಶ್ಚ ವಿಲಪಿಷ್ಯಾಮಿ ಸುಮನಾಸ್ತ್ವಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ
ಭಾರತ, ನಾನು ದುಃಖದಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಅಳುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ನಾನು ಇನ್ನೂ ಅಳುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.
ಕರ್ಮ ಖಲ್ವಿಹ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಜಾತೇನಾಮಿತ್ರಕರ್ಶನ। ಅಕರ್ಮಾಣೋ ಹಿ ಜೀವನ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಾ ನೇತರೇ ಜನಾಃ
ಅಮಿತ್ರರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವವನೇ, ಜನ್ಮ ಪಡೆದವನು ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಸ್ಥಾವರ ಜೀವಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ, ಇತರ ಜೀವಿಗಳು ಅಲ್ಲ.
ಆಮಾತೃಸ್ತನ್ಯಪಾನಾಚ್ಚ ಯಾವಚ್ಛಯ್ಯೋಪಸರ್ಪಣಮ್। ಜಙ್ಗಮಾಃ ಕರ್ಮಣಾ ವೃತ್ತಿಮಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ
ತಾಯಿಯ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವಾಗಿನಿಂದ ಹಾಸಿಗೆ ಸೇರುವವರೆಗೆ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾ, ಚಲಿಸುವ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕಾರ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಜಙ್ಗಮೇಷು ವಿಶೇಷೇಣ ಮನುಷ್ಯಾ ಭರತರ್ಷಭ। ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಕರ್ಮಣಾ ವೃತ್ತಿಮವಾಪ್ತುಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ
ಭಾರತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಚಲಿಸುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಜೀವನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
ಉತ್ಥಾನಮಭಿಜಾನನ್ತಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಭಾರತ। ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಫಲಮಶ್ನನ್ತಿ ಕರ್ಮಣಾಂ ಲೋಕಸಾಕ್ಷಿಕಮ್
ಭಾರತ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಕಾರ್ಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಲೋಕದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಶ್ಯನ್ತಃ ಸ್ವಂ ಸಮುತ್ಥಾನಮುಪಜೀವನ್ತಿ ಜನ್ತರಃ। ಅಪಿ ಧಾತಾ ವಿಧಾತಾ ಚ ಯಥಾಽಯಮುದಕೇ ಬಕಃ
ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಜೀವಿಗಳು ಬದುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ವಿಧಾತನೂ ಕೂಡ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಕದಂತೆ, ಹೀಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ.
[ಅಕರ್ಮಣಾಂ ವೈ ಭೂತಾನಾಂ ವೃತ್ತಿಃ ಸ್ವಾನ್ನ ಹಿ ಕಾಚನ। ತದೇವಾಭಿಪ್ರಪದ್ಯೇತ ನ ವಿಹನ್ಯಾತ್ಕದಾಚನ ।।]
ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಜೀವನವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು, ಯಾವಾಗಲೂ ಅದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಾರದು.
ಸ್ವಕರ್ಮ ಕುರು ಮಾಹಾಸೀಃ ಕರ್ಮಣಾ ಭವ ದಂಶಿತಃ। ಕೃತ್ಯಂ ಹಿ ಯೋಽಭಿಜಾನಾತಿ ಸಹಸ್ರೇ ಸೋಸ್ತಿ ನಾಸ್ತಿ ವಾಂ
ನಿನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡು, ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲಸ್ಯವಿರಿಸಬೇಡ. ಸಾವಿರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಯ ಚಾಪಿ ಭವೇತ್ಕಾರ್ವಂ ವಿವೃದ್ಧೌ ರಕ್ಷಣೇ ತಥಾ। ಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ದ್ಯನಾವಾಷಃ ಕ್ಷೀಯೇತ ಹಿಮವಾನಪಿ
ಅವನಿಗೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಇರಬೇಕು. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಡಿದುಕೊಂಡು ಹೋದರೆ, ಮಹಾ ಹಿಮಾಲಯವೂ ಕುಗ್ಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಸೀದೇರನ್ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾ ನ ಕುರ್ಯುಃ ಕರ್ಮ ಚೇದ್ಯದಿ। [ತಥಾ ಹ್ಯೇತಾ ನ ವರ್ಧೇರನ್ಕರ್ಮ ಚೇದಫಲಂ ಭವೇತ್ ।।]
ಜನರು ಕಾರ್ಯಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆಯೇ, ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಫಲವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇವುಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಪಿಚ ಫಲಂ ಕರ್ಮ ಪಶ್ಯಾಮಃ ಕುರ್ವತೋ ಜನಾನ್। ನಾನ್ಯಥಾ ಹ್ಯಪಿ ಜಾನನ್ತಿ ವೃತ್ತಿಂ ಲೋಕಾಃ ಕಥಂಚನ
ಕಾರ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ನೋಡಿ, ನಾವು ಜನರು ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಲೋಕವು ಜೀವನೋಪಾಯ ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯದು.
ಯಶ್ಚ ದಿಷ್ಟಪರೋ ಲೋಕೇ ಯಶ್ಚಾಪಿ ಹಠವಾದಕಃ। ಉಭಾವಪಿ ಶಠಾವೇತೌ ಕರ್ಮಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವವನೂ, ಹಠದಿಂದ ನಿಲ್ಲುವವನೂ ಇಬ್ಬರೂ ಮೋಸಗಾರರು. ಕಾರ್ಯಮೂಲಕ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಶ್ಲಾಘನೀಯ.
ಯೋ ಹಿ ದಿಷ್ಟಮುಪಾಸೀತ ನಿರ್ವಿಚೇಷ್ಟಃ ಸುಖಂ ಸ್ವಪನ್। ಅವಸೀದೇತ್ಸುದುರ್ಬುದ್ಧಿರಾಮೋ ಘಟ ಇವೋದಕೇ
ಯಾರು ವಿಧಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಏನೂ ಮಾಡದೆ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಜಡರಾಗಿಯೂ, ಅಸಹಾಯರಾಗಿಯೂ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಡಕೆ ಮುಳುಗುವಂತೆ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ತಥೈವ ಹಠಬುದ್ಧಿರ್ಯಃ ಶಕ್ತಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮಕೃತ್। ಆಸೀತ ನ ಚಿರಂ ಜೀವೇದನಾಥ ಇವ ದುರ್ಬಲಃ
ಹಠದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಏನೂ ಮಾಡದೆ ಕುಳಿತವನೂ, ದುರ್ಬಲನು ಹೇಗೆ ಚಿರಕಾಲ ಜೀವಿಸದೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಕಸ್ಮಾದಿಹ ಯಃ ಕಶ್ಚಿದರ್ಥಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪೂರುಷಃ। ತಂ ಹಠೇನೇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಸ ಹಿ ಯತ್ನೋ ನ ಕಸ್ಯಚಿತ್
ಯಾರಾದರೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಏನನ್ನಾದರೂ ಅಚಾನಕ್ ಪಡೆದರೆ, ಜನರು ಅದನ್ನು ಹಠದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಂಥ ಫಲಕ್ಕೆ ಯಾರ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಕಾರಣವಲ್ಲ.
ವಶ್ಚಾಪಿ ಕಶ್ರಿತ್ಪುರುಷೋ ದಿಷ್ಟಂ ನಾಮ ಭಜತ್ಯುತ। ದೈವೇನ ವಿಧಿನಾ ಪಾರ್ಥ ತದ್ದೈವಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತಮ್
ಯಾರಿಗಾದರೂ ಅವನಿಗೆ ಲಭಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಸಿಕ್ಕಿದರೆ, ಅದನ್ನು ವಿಧಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಪಾರ್ಥಾ, ದೇವರ ನಿಯಮದಿಂದ ಅದು ಖಚಿತವಾದ ವಿಧಿ.
ಯತ್ತಾವಸ್ಕರ್ಮಣಾ ಕಿಂಚಿತ್ಫಲಮಾಪ್ನೋತಿ ಪೂರುಷಃ। ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಚಕ್ಷುಷಾ ದೃಷ್ಟಂ ತತ್ಪೌರುಷಮಿತಿ ಶ್ರುತಮ್
ಯಾವುದೇ ಫಲವನ್ನು ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಶ್ರಮದಿಂದ, ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಂತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನು ಮಾನವನ ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯರ್ಥಂ ನ ಕಾರಣಾತ್। ತತ್ಸ್ವಭಾವಾತ್ಪ್ರಕಂ ವಿದ್ಧಿ ಫಲಂ ಪುರುಷಸತ್ತಮ
ಯಾರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ನಡೆದು, ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ, ಅದನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಬಂದ ಫಲವೆಂದು ತಿಳಿ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ.
ಏವಂ ಹಠಾಚ್ಚ ದೈವಾಚ್ಚ ಸ್ವಭಾವಾತ್ಕರ್ಮಣಸ್ತಥಾ। ಯಾನಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪುರುಷಸ್ತತ್ಫಲಂ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಣಾಮ್
ಹೀಗಾಗಿ, ಹಠದಿಂದಾಗಲಿ, ವಿಧಿಯಿಂದಾಗಲಿ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಕರ್ಮದಿಂದಾಗಲಿ, ಮಾನವನು ಏನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅದು ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲ.
ಧಾತಾಪಿ ಹಿ ಸ್ವಕರ್ಮೈವ ತೈಸ್ತೈರ್ಹೇತುಭಿರೀಶ್ವರಃ। ವಿದಧಾತಿ ವಿಭಜ್ಯೇಹ ಫಲಂ ಪೂರ್ವಕತಂ ನೃಣಾಮ್
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಜನರ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ.
ಯದ್ಧಿ ಯಃ ಪುರುಷಃ ಕಿಂಚಿತ್ಕುರುತೇ ವೈ ಶುಭಾಶುಭಮ್। ತದ್ಧಾತೃವಿಹಿತಂ ವಿದ್ಧಿ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಫಲೋದಯಮ್
ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬನು ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲಿ ಕೆಟ್ಟದಾಗಲಿ ಏನು ಮಾಡಿದರೂ, ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ನಿಯಮದಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ಕಾರಣಂ ತಸ್ಯ ದೇಹೋಽಯಂ ಧಾತುಃ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ಮಣಿ। ಸ ಯಥಾ ಪ್ರೇರಯತ್ಯೇನಂ ತಥಾಽಯಂ ಕುರುತೇಽವಶಃ
ಈ ದೇಹವೇ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾಧನ; ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಈ ದೇಹವು ಅವಶವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ತೇಷುತೇಷು ಹಿ ಕೃತ್ಯೇಷು ವಿನಿಯೋಕ್ತಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ। ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಕೌನ್ತೇಯ ಕಾರಯತ್ಯವಶಾನ್ಯಪಿ
ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಿಯೋಜಕನು; ಕೌಂತೇಯಾ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು, ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಿರದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಕಾರ್ಯಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮನಸಾಽರ್ಥಾನ್ವಿನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕರ್ಮಣಾ। ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ಸ್ವಯಂ ವೀರ ಪುರುಷಸ್ತತ್ರ ಕಾರಣಮ್
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ನಂತರ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮೊದಲು ಬುದ್ಧಿಯು ಬರುತ್ತದೆ, ವೀರನೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಕಾರಣ.
ಸಂಖ್ಯಾತುಂ ನೈವ ಶಕ್ಯಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪುರುಷರ್ಷಭ। ಅಗಾರನಗರಾಣಾಂ ಹಿ ಸಿದ್ಧಿಃ ಪುರುಷಹೈತುಕೀ
ಮಾನವರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ; ಮನೆಗಳೂ ನಗರಗಳೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮಾನವನ ಶ್ರಮವೇ ಕಾರಣ.
ತಿಲೇ ತೈಲಂ ಗವಿ ಕ್ಷೀರಂ ಕಾಷ್ಠೇ ಪಾವಕಮನ್ತತಃ। ಏವಂ ಧೀರೋ ವಿಜಾನೀಯಾದುಪಾಯಂ ಚಾಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಯೇ
ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಎಣ್ಣೆ ತಿಲದಲ್ಲಿ, ಹಾಲು ಹಸುವಿನಲ್ಲಿ, ಬೆಂಕಿ ಮರದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನಿಯು ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ತತಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಪಶ್ಚಾತ್ಕಾರಣೇಷ್ವಸ್ವ ಸಿದ್ಧಯೇ। ತಾಂ ಸಿದ್ಧಿಮುಪಜೀವನ್ತಿ ಕರ್ಮಣಾಮಿಹ ಜನ್ತವಃ
ಆಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆದು, ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಕರ್ಮದಿಂದ ಆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕುಶಲೇನ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತ್ರಾ ಸಾಧು ಸ್ವನುಷ್ಠಿತಮ್। ಇದಂ ತ್ವಕುಶಲೇನೇತಿ ವಿಶೇಷಾದುಪಲಭ್ಯತೇ
ನಿಪುಣನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಬೇರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.
ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ್ತಫಲಂ ನ ಸ್ಯಾನ್ನ ಶಿಷ್ಯೋ ನ ಗುರುರ್ಭವೇತ್। ಪುರುಷಃ ಕರ್ಮಸಾಧ್ಯೇಷು ಸ್ವಾಚ್ಚೇದಯಮಕಾರಣಮ್
ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾನದ ಫಲವೂ ಇರದು, ಶಿಷ್ಯನೂ ಗುರುವನೂ ಇರಲಾರರು; ಮಾನವನು ಕರ್ಮ ಸಾಧನೆಗೆ ಕಾರಣನಾಗದಿದ್ದರೆ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.