ಅಥೋಪವಿಶ್ಯ ಭಗವಾನ್ಕಾಞ್ಚನೇ ಪರಮಾಸನೇ। ಆಸ್ಯತಾಮಿತಿ ಚೋವಾಚ ಧರ್ಮರಾಜಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಮ್
ಆಗ ಭಗವಂತನು ಚಿನ್ನದ ಅದ್ಭುತ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ 'ಕುಳಿತುಕೋ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ಅಥೋಪವಿಷ್ಟಂ ರಾಜಾನಂ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತಮ್। ಉವಾಚ ಭಗವಾನ್ವ್ಯಾಸಸ್ತತ್ತದ್ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ
ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ರಾಜನು ತಮ್ಮಂದಿರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದಾಗ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಭಗವಂತ ವ್ಯಾಸನು ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ವರ್ಧಸಿ ಕೌನ್ತೇಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದುರ್ಲಭಮ್। ವರ್ಧಿತಾಃ ಕುರವಃ ಸರ್ವೇ ತ್ವಯಾ ಕುರುಕುಲೋದ್ವಹ
ಕುಂತೀಪುತ್ರನೇ, ಅದೃಷ್ಟದಿಂದ ನೀನು ಅಪರೂಪದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಸುಖದಿಂದಿರುವೆ. ನಿನ್ನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕೌರವರು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಕುರುಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
ಆಪೃಚ್ಛೇ ತ್ವಾಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಪೂಜಿತೋಽಸ್ಮಿ ವಿಶಾಮ್ಪತೇ। ಏವಮುಕ್ತಃ ಸ ಕೃಷ್ಣೇನ ಧರ್ಮರಾಜೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ
ರಾಜಾಧಿರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ನಾನು ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ನನಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಿರುವೆ. ಹೀಗೆ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು...
ಅಭಿವಾದ್ಯೋಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಪಿತಾಮಹಮಥಾಬ್ರವೀತ್
ಅವನು ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಆಲಿಂಗನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಸಂಶಯೋ ದ್ವಿಪದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಮೋತ್ಪನ್ನಃ ಸುದುರ್ಲಭಃ। ತಸ್ಯ ನಾನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ವಕ್ತಾ ವೈ ತ್ವಾಮೃತೇ ದ್ವಿಜಪುಙ್ಗವ
ನನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸಂಶಯವು ಉದಯವಾಗಿದೆ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. ಅದನ್ನು ನಿನಗೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ವಿವರಿಸಲಾರರು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
ಉತ್ಪಾತಾಂಸ್ತ್ರಿವಿಧಾನ್ಪ್ರಾಹ ನಾರದೋ ಭಗವಾನೃಷಿಃ। ದಿವ್ಯಾಂಶ್ಚೈವಾನ್ತರಿಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾಂಶ್ಚ ಪಿತಾಮಹ
ದಿವ್ಯ ಋಷಿ ನಾರದನು ಮೂರು ವಿಧದ ಅಪಶಕುನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನು—ಆಕಾಶದ, ಮಧ್ಯಾಕಾಶದ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯದ್ದೆಂದು, ಪಿತಾಮಹನೇ.
ಸುಮಹಚ್ಚ ಫಲಂ ತೇಷಾಂ ಭವಿತೇತಿ ನ ಸಂಶಯಃ'। ಅಪಿ ಚೈದ್ಯಸ್ಯ ಪತನಾಚ್ಛಾನ್ತಮೌತ್ಪಾತಿಕಂ ಮಹತ್
ಅವುಗಳ ಫಲ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬುದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಚೇದಿ ರಾಜನ ಪತನದಿಂದ ಆ ಮಹಾ ಅಪಶಕುನವೂ ಶಾಂತವಾಗಿದೆ.
ರಾಜ್ಞಸ್ತು ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪರಾಶರಸುತಃ ಪ್ರಭುಃ। ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನೋ ವ್ಯಾಸ ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ರಾಜನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪರಾಶರನ ಪುತ್ರನಾದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ತ್ರಯೋದಶ ಸಮಾ ರಾಜನ್ನುತ್ಪಾತಾನಾಂ ಫಲಂ ಮಹತ್। ಸರ್ವಕ್ಷತ್ರವಿನಾಶಾಯ ಭವಿಷ್ಯತಿ ವಿಶಾಮ್ಪತೇ
ರಾಜನೇ, ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆ ಅಪಶಕುನಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಭಾರೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಹಾರಾಜನೇ.
ತ್ವಾಮೇಕಂ ಕಾರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಕಾಲೇನ ಭರತರ್ಷಭ। ಸಮೇತಂ ಪಾರ್ಥಿವಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ಷಯಂ ಯಾಸ್ಯತಿ ಭಾರತ। ದುರ್ಯೋಧನಾಪರಾಧೇನ ಭೀಮಾರ್ಜುನಬಲೇನ ಚ
ಭಾರತಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾರಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸೇರಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ; ದುಶ್ಯಾಸನನ ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ.
ಸ್ವಪ್ನಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲ ಉಪಸ್ಥಿತೇ। ತತ್ತೇಽಹಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತನ್ನಿಬೋಧ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ
ರಾಜೇಂದ್ರ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಒಂದು ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಕಾಣುವೆ; ಅದನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ನೀನು ಕೇಳು.
ಯಾನ್ತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಕ್ಷಪಾನ್ತೇ ತ್ವಂ ವೃಷಧ್ವಜಮ್। ನೀಲಕಣ್ಠಂ ಭವಂ ಸ್ಥಾಣುಂ ಕಪಾಲಿಂ ತ್ರಿಪುರಾನ್ತಕಮ್
ರಾಜೇಂದ್ರ, ರಾತ್ರಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ವೃಷಧ್ವಜನಾದ ಶಿವನು ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುವೆ—ನೀಲಕಂಠ, ಭವ, ಸ್ಥಾಣು, ಕಪಾಲಿ, ತ್ರಿಪುರವಿನಾಶಕನನ್ನು.
ಉಗ್ರಂ ರುದ್ರಂ ಪಶುಪತಿಂ ಮಹಾದೇವಮುಮಾಪತಿಮ್। ಹರಂ ಶರ್ವಂ ವೃಷಂ ಶೂಲಂ ಪಿನಾಕಿಂ ಕೃತ್ತಿವಾಸಸಮ್
ಭಯಾನಕನಾದ ರುದ್ರ, ಪಶುಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಮಹಾದೇವ, ಉಮಾದೇವಿಯ ಪತಿ; ಹರ, ಶರ್ವ, ವೃಷ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ಪಿನಾಕಿ, ಚರ್ಮ ಧರಿಸಿದವನನ್ನು.
ಕೈಲಾಸಕೂಡಪ್ರತಿಮೇ ವೃಷಭೇಽವಸ್ಥಿತಂ ಶಿವಮ್। ನಿರೀಕ್ಷಮಾಣಂ ಸತತಂ ಪಿತೃರಾಜಾಶ್ರಿತಾಂ ದಿಶಮ್
ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ವೃಷಭದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಶಿವನು, ಸದಾ ಪಿತೃರಾಜನಿರುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ಕಾಣುವೆ.
ಏವಮೀದೃಶಕಂ ಸ್ವಪ್ನಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ತ್ವಂ ವಿಶಾಮ್ಪತೇ। ಮಾ ತತ್ಕೃತೇ ಹ್ಯನುಧ್ಯಾಹಿ ಕಾಲೋ ಹಿ ದುರತಿಕ್ರಮಃ
ಹೀಗೆ ಒಂದು ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ನೀನು ಕಾಣುವೆ, ಮಹಾರಾಜನೇ; ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಂತಿಸಬೇಡ, ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇಽಸ್ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಕೈಲಾಸಂ ಪರ್ವತಂ ಪ್ರತಿ। ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ಥಿತೋ ದಾನ್ತಃ ಪೃಥಿವೀಂ ಪರಿಪಾಲಯ
ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ; ನಾನು ಈಗ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೋ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ ಭಗವಾನ್ಕೈಲಾಸಂ ಪರ್ವತಂ ಯಯೌ। ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನೋ ವ್ಯಾಸಃ ಸಹ ಶಿಷ್ಯೈಃ ಸಹಾನುಗೈಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಮಹಾನ್ ವ್ಯಾಸರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
ಗತೇ ಪಿತಾಮಹೇ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತಾಶೋಕಸಮನ್ವಿತಃ। ನಿಃ ಶ್ವಸನ್ನುಷ್ಣಮಸಕೃತ್ತಮೇವಾರ್ಥಂ ವಿಚಿನ್ತಯನ್
ಪಿತಾಮಹರು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನು ಚಿಂತೆಯೂ ದುಃಖವೂ ತುಂಬಿ, ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಬಾಯಿಂದ ಬಿಸಿ ಉಸಿರೆಳೆದನು.
ಕಥಂ ತು ದೈವಂ ಶಕ್ಯೇತ ಪೌರುಷೇಣ ಪ್ರಬಾಧಿತುಮ್। ಅವಶ್ಯಮೇವ ಭವಿತಾ ಯದುಕ್ತಂ ಪರಮರ್ಷಿಣಾ
ಮಾನವನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ದೈವವನ್ನು ಹೇಗೆ ಗೆಲ್ಲಬಹುದು? ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಹೇಳಿದದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನಡೆಯಲೇಬೇಕು.
ತತೋಽಬ್ರವೀನ್ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸರ್ವಾನ್ಭ್ರಾತೄನ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಶ್ರುತಂ ವೈ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಾ ಯನ್ಮಾಂ ದ್ವೈಪಾಯನೋಽಬ್ರವೀತ್
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ತಮ್ಮಂದಿರನ್ನು ನೋಡಿ, 'ದ್ವೈಪಾಯನರು ನನಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ನೀವು ಕೇಳಿದ್ದೀರಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ತದಾ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮರಣೇ ನಿಶ್ಚಿತಾ ಮತಿಃ। ಸರ್ವಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ನಿಧನೇ ಯದ್ಯಹಂ ಹೇತುರೀಪ್ಸಿತಃ
ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಈಗ ಸಾವು ಕಡೆಗೂ ತಿರುಗಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ನಾಶಕ್ಕೆ ನಾನು ಕಾರಣವಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ.
ಕಾಲೇನ ನಿರ್ಮಿತಸ್ತಾತ ಕೋ ಮಮಾರ್ಥೋಽಸ್ತಿ ಜೀವತಃ। ಏವಂ ಬ್ರುವನ್ತಂ ರಾಜಾನಂ ಫಾಲ್ಗುನಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ
ತಂದೆ, ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ಬದುಕಿದರೂ ನನಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನ ಇದೆ? ಹೀಗೆ ರಾಜನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಫಾಲ್ಗುನು ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಮಾ ರಾಜನ್ಕಶ್ಮಲಂ ಘೋರಂ ಪ್ರವಿಶೋ ಬುದ್ಧಿನಾಶನಮ್। ಸಮ್ಪ್ರಧಾರ್ಯ ಮಹಾರಾಜ ಯತ್ಕ್ಷಮಂ ತತ್ಸಮಾಚರ
ರಾಜನೇ, ಭಯಾನಕವಾದ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ನಿರಾಶೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಡ. ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಚಿಸಿ, ಸೂಕ್ತವಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡು.
ತತೋಽಬ್ರವೀತ್ಸತ್ಯಧೃತಿರ್ಭ್ರಾತೄನ್ಸರ್ವಾನ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ದ್ವೈಪಾಯನಸ್ಯ ವಚನಂ ತತ್ರೈವ ಸಮಚಿನ್ತಯತ್
ಆಮೇಲೆ ಸತ್ಯಧೃತಿಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ತಮ್ಮಂದಿರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದ್ವೈಪಾಯನರ ಮಾತನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿದನು.
ಅದ್ಯಪ್ರಭೃತಿ ಭದ್ರಂ ವಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಮೇ ನಿಬೋಧತ। ತ್ರಯೋದಶ ಸಮಾಸ್ತಾತ ಕೋ ಮಮಾರ್ಥೋ ಽಸ್ತಿ ಜೀವತಃ
ಇಂದಿನಿಂದ ಶುಭವಾಗಲಿ; ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ: ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ತಂದೆ, ಬದುಕಿದರೂ ನನಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನ ಇದೆ?
ನ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪರುಷಂ ಭ್ರಾತೄನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾನ್। ಸ್ಥಿತೋ ನಿದೇಶೇ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ಯೋಕ್ಷ್ಯೇ ತತ್ಸುಮುದಾಹರನ್
ನಾನು ನನ್ನ ತಮ್ಮಂದಿರಿಗೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರಾಜರಿಗೆ ಕಠಿಣ ಮಾತು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಬಂಧುಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಾನು ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
ಏವಂ ಮೇ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಸ್ವಸುತೇಽಷ್ವಿತರೇಷು ಚ। ಭೇದೋ ನ ಭವಿತಾ ಲೋಕೇ ಭೇದಮೂಲೋ ಹಿ ವಿಗ್ರಹಃ
ನಾನು ನನ್ನ ಮಗನಲ್ಲಿಯೂ, ಇತರರಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಜನೆಯೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಜಗಳವೆಂದರೆ ಭಿನ್ನತೆಯಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ವಿಗ್ರಹಂ ದೂರತೋ ರಕ್ಷನ್ಪ್ರಿಯಾಣ್ಯೇವ ಸಮಾಚರನ್। ವಾಚ್ಯತಾಂ ನ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಲೋಕೇಷು ಮನುಜರ್ಷಭಾಃ
ಜಗಳವನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ನಾನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರೆ.
ಭ್ರಾತೃರ್ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ಯ ವಚನಂ ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಸಂನಿಶಮ್ಯ ತತ। ತಮೇವ ಸಮವರ್ತನ್ತ ಧರ್ಮರಾಜಹಿತೇ ರತಾಃ
ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ತಮ್ಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪಾಂಡವರು ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮರಾಜನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡರು.