ನ ಹ್ಯಮೃಷ್ಯತ ತಾಂ ವಾಚಮಾರ್ತೈರ್ಭೃಶಮುದೀರಿತಾಮ್। ಭೃಗೋ ರಾಮಾಭಿಧಾವೇತಿ ಯದಾಽಕ್ರನ್ದನ್ದ್ವಿಜಾತಯಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಆ ಮಾತು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು 'ಭೃಗು! ರಾಮ!' ಎಂದು ಕೂಗಿದರು.
ಕಾಶ್ಮೀರಾನ್ದರದಾನ್ಕುನ್ತೀನ್ಕ್ಷುದ್ರಕಾನ್ಮಾಲವಾಞ್ಛವಾನ್। ಚೇದಿಕಾಶಿಕರೂಶಾಂಶ್ಚ ಋಷಿಕಾನ್ಕ್ರಥಕೈಶಿಕಾನ್
ಕಾಶ್ಮೀರ, ದರದ, ಕುಂತಿ, ಕ್ಷುದ್ರಕ, ಮಾಲವ, ಶವ, ಚೇದಿ, ಕಾಶಿ, ಕರೂಷ, ಋಷಿಕ, ಕ್ರಥಕೈಶಿಕ—
ಅಙ್ಗಾನ್ವಙ್ಗಾನ್ಕಲಿಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ಮಾಗಧಾನ್ಕಾಶಿಕೋಸಲಾನ್। ರಾತ್ರಾಯಣಾನ್ವೀತಿಹೋತ್ರಾನ್ಕಿರಾತಾನ್ಕಾರ್ತಿಕಾವತಾನ್
ಅಂಗ, ವಂಗ, ಕಲಿಂಗ, ಮಾಗಧ, ಕಾಶಿ, ಕೋಸಲ, ರಾತ್ರಿ, ವೀತಿಹೋತ್ರ, ಕಿರಾತ, ಕಾರ್ತಿಕಾವತ—
ಏತಾನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ರಾಜನ್ಯಾನ್ದೇಶೇದೇಶೇ ಸಹಸ್ರಶಃ। ನಿಕೃತ್ಯ ನಿಶಿತೈರ್ಬಾಣೈಃ ಸಮ್ಪ್ರದಾಯ ವಿವಸ್ವತೇ
ಈ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು, ಪ್ರತಿ ದೇಶದಲ್ಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ, ಅವನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಅವರನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
ಕೀರ್ಣಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯಕೋಟೀಭಿರ್ಮೇರುಮನ್ದರಭೂಷಣಾ। ತ್ರಿಃ ಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಪೃಥಿವೀ ತೇನ ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಕೃತಾ
ಮೇರು ಮತ್ತು ಮಂದರ ಪರ್ವತಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಂದ ತುಂಬಿದವು. ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೂವರು ಏಳು ಬಾರಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದನು.
ಕೃತ್ವಾ ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ ಚೈವ ಭಾರ್ಗವಃ ಸ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಇನ್ದ್ರಗೋಪಕವರ್ಣಸ್ಯ ಜೀವಞ್ಜೀವನಿಭಸ್ಯ ಚ
ಭೃಗು ವಂಶದ ಮಹಾಶೂರನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಇಂದ್ರಗೋಪ ಕೀಟದ ಬಣ್ಣದ ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದನು.
ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಚ ಸರಿತಃ ಕ್ಷತಜಸ್ಯ ಸರಾಂಸಿ ಚ। ಚಕಾರ ತರ್ಪಣಂ ವೀರಃ ಪಿತೄಣಾಂ ತಾಸು ತೇಷು ಚ
ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದ ನಂತರ, ಆ ವೀರನು ಅದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಅರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ಸರ್ವಾನಷ್ಟಾದಶ ದ್ವೀಪಾನ್ವಶಮಾನೀಯ ಭಾರ್ಗವಃ। ಸೋಽಶ್ವಮೇಧಸಹಸ್ರಾಣಿ ನರಮೇಧಶತಾನಿ ಚ
ಎಲ್ಲ ಹದಿನೆಂಟು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದ ಭೃಗು ಪುತ್ರನು ಸಾವಿರಾರು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ನರಮೇಧ ಯಾಗಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
ಇಷ್ಟ್ವಾ ಸಾಗರಪರ್ಯನ್ತಾಂ ಕಾಶ್ಯಪಾಯ ಮಹೀಂ ದದೌ। ತಸ್ಯಾಗ್ರೇಣಾನುಪರ್ಯೇತಿ ಭೂಮಿಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಪಾಂಸುಲಾಮ್
ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಗಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅವನು ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧೂಳಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿ ಕಾಶ್ಯಪನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.
ತತಃ ಕಾಲಕೃತಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ಭಾರ್ಗವಾಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ। ಗಾಧಾಮಪ್ಯತ್ರ ಗಾಯನ್ತಿ ಯೇ ಪುರಾಣವಿದೋ ಜನಾಃ
ಆ ಬಳಿಕ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭೃಗು ಕುರಿತ ಕಾಲಕೃತ ಕಥೆಯನ್ನು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಗಾಧಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
ವೇದಿಮಷ್ಟಾದಶೋತ್ಸೇಧಾಂ ಹಿರಣ್ಯಸ್ಯಾತಿಪೌರುಷೀಮ್। ರಾಮೇಣ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯೇನ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಕಾಶ್ಯಪಃ
ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನಾದ ರಾಮನಿಂದ, ಎಂಟು ಹದಿನೆಂಟು ಎತ್ತರದ, ಅಪಾರವಾದ ಚಿನ್ನದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಶ್ಯಪನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
ಏವಮಿಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕ್ರತುಭಿರ್ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣೈಃ। ಅನ್ಯದ್ವರ್ಷಶತಂ ರಾಮಃ ಸೌಭೇ ಸಾಲ್ವಮಯೋಧಯತ್
ಹೀಗೆ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಮನು ಬಹಳ ದಾನಗಳಿರುವ ಯಾಗಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಇನ್ನೂ ನೂರು ವರ್ಷ ಸೌಭದಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ವನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ತತಃ ಸ ಭೃಗುಶಾರ್ದೂಲಸ್ತಂ ಸೌಭಂ ಯೋಧಯನ್ಪ್ರಭುಃ। ಸುಬನ್ಧುರಂ ರಥಂ ರಾಜನ್ನಾಸ್ಥಾಯ ಭರತರ್ಷಭ
ಆ ಭೃಗು ವಂಶದ ಶೂರನು, ರಾಜನಾದ ನೀನು ಕೇಳು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ರಥವನ್ನು ಏರಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಸೌಭನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ನಗ್ನಿಕಾನಾಂ ಕುಮಾರೀಣಾಂ ಗಾಯನ್ತೀನಾಮುಪಾಶೃಣೋತ್। ರಾಮರಾಮ ಮಹಾಬಾಹೋ ಭೃಗೂಣಾಂ ಕೀರ್ತಿವರ್ಧನ
ನಗ್ನಿಕರ ಯುವತಿಯರು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, 'ರಾಮ, ರಾಮ, ಮಹಾಬಾಹು, ಭೃಗುಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು' ಎಂದು ಅವನು ಆ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
ತ್ಯಜ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ನ ತ್ವಂ ಸೌಭಂ ವಧಿಷ್ಯಸಿ। ಶಙ್ಖಚಕ್ರಗದಾಪಾಣಿರ್ದೇವಾನಾಮಭಯಙ್ಗರಃ
'ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ನೀನು ಸೌಭನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾರೆ. ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವವನು—'
ಯುಧಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಸಾಮ್ಬಾಭ್ಯಾಂ ಕೃಷ್ಣಃ ಸೌಭಂ ವಧಿಷ್ಯತಿ। ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಸ್ತತ ಏವ ವನಂ ಯಯೌ
'ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸೌಭನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವನು.' ಈ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನು ತಕ್ಷಣ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ನ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಕಾಲಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಮಹಾಯಶಾಃ। ರಥಂ ಸರ್ವಾಯುಧಂ ಚೈವ ಶರಾನ್ಪರಶುಮೇವ ಚ
ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಮಹಾಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ತನ್ನ ರಥ, ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳು, ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಶುವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದನು.
ಧನೂಂಷ್ಯಪ್ಸು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ರಾಮಸ್ತೇಪೇ ಪರಂ ತಪಃ। ಹ್ರಿಯಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಕೀರ್ತಿಂ ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಚಾಮಿತ್ರಕರ್ಶನಃ
ರಾಮನು ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಅವನು ಲಜ್ಜೆ, ಜ್ಞಾನ, ಶ್ರೀ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವವನೆ.
ಪಞ್ಚಾಧಿಷ್ಠಾಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತಂ ರಥಂ ವಿಸಸರ್ಜ ಹ। ಆದಿಕಾಲೇ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತು ವ್ಯಭಜತ್ಕರಮೀಶ್ವರಃ
ಧರ್ಮಮಯನಾದವರು ಐದು ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಆ ರಥವನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು; ಕಾರ್ಯಗಳ ಒಡೆಯನು ಅದು ಆರಂಭವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದನು.
ನಾಘ್ನತಂ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಸೌಭಂ ನ ಹ್ಯಶಕ್ತೋ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ಯಸ್ತ್ವಯಂ ಭಗವಾನುಪಿಃ
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸೌಭವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯುಳ್ಳ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಈ ಮಹಾನ್ ಋಷಿಯು ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
ಸೋಽಸ್ಯ ಭಾಗಸ್ತಪಸ್ತೇಪೇ ಭಾರ್ಗವೋ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಃ
ಭಾರ್ಗವನು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು, ತನ್ನ ಪಾಲಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
ಶೃಣು ರಾಜಂಸ್ತತೋ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಅಷ್ಟಾವಿಂಶೇ ಯುಗೇ ಚಾಪಿ ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಪುರಃ ಸರಃ
ರಾಜನೇ, ನಂತರ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವನ್ನು ಕೇಳು; ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಸರೋವರದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಭವಿಸಿತು.
ತಿಥೌ ನಾವಮಿಕೇ ಜಜ್ಞೇ ತಥಾ ದಶರಥಾದಪಿ। ಕೃತ್ವಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಮಹಾಬಾಹುಶ್ಚತುರ್ಧಾ ವಿಷ್ಣುರವ್ಯಯಃ
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು, ದಶರಥನಿಂದ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಅವಿನಾಶಿಯ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.
ಲೋಕೇ ರಾಮ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಸ್ತೇಜಸಾ ಭಾಸ್ಕರೋಪಮಃ। ಪ್ರಸಾದನಾರ್ಥಂ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿಷ್ಣುಸ್ತತ್ರ ಸನಾತನಃ
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾಮನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು; ಜನರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಶ್ವತನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಅಲ್ಲಿದ್ದನು.
ಧರ್ಮಾರ್ಥಮೇವ ಕೌನ್ತೇಯ ಜಜ್ಞೇ ತತ್ರ ಮಹಾಯಶಾಃ। ತಮಪ್ಯಾಹುರ್ಮನುಷ್ಯೇನ್ದ್ರಂ ಸರ್ವಭೂತಪತೇಸ್ತನುಮ್
ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ, ಕುಂತೀಪುತ್ರನೇ, ಆ ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಒಡೆಯನ ರೂಪವೆಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮಾನವರಾಜನೇ.
ಯಜ್ಞವಿಘ್ನಕರಸ್ತತ್ರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ಯ ಭಾರತ। ಸುಬಾಹುರ್ನಿಹತಸ್ತೇನ ಮಾರೀಚಸ್ತಾಡಿತೋ ಭೃಶಮ್
ಅಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಲು ಬಂದ ಸುಬಾಹುವನ್ನು ಅವನು ಕೊಂದನು, ಮಾರೀಚನನ್ನು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆದನು, ಭಾರತ.
ತಸ್ಮೈ ದತ್ತಾನಿ ಚಾಸ್ರಾಣಿ ವಿಶ್ವಮಿತ್ರೇಣ ಧೀಮತಾ। ವಧಾರ್ಥಂ ಸರ್ವಶತ್ರೂಣಾಂ ದುರ್ವಾರಾಣಿ ಸುರೈರಪಿ
ಅವನಿಗೆ, ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತಡೆಯಲಾಗದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು.
ವರ್ತಮಾನೇ ಮಹಾಯಜ್ಞೇ ಜನಕಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಭಗ್ನಂ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಚಾಪಂ ಕ್ರೀಡತಾ ಲೀಲಯಾ ಭೃಶಮ್
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಜನಕನ ಮಹಾಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆಟದಂತೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಬಿಗಿದು ಮುರಿದನು.
ತತಸ್ತು ಸೀತಾಂ ಜಗ್ರಾಹ ಭಾರ್ಯಾರ್ಥೇ ಜಾನಕೀಂ ವಿಭುಃ। ನಗರೀಂ ಪುನರಾಸಾದ್ಯ ಮುಮುದೇ ತತ್ರ ಸೀತಯಾ
ನಂತರ, ಭಾರ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೀತೆಯನ್ನು, ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇದ್ದನು.
ಕಸ್ಯಚಿತ್ತ್ವಥ ಕಾಲಸ್ಯ ಪಿತ್ರಾ ತತ್ರಾಭಿಚೋದಿತಃ। ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ ಪ್ರಿಯಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ವನಮಭ್ಯವಪದ್ಯತ
ಕೆಲವು ಕಾಲದ ನಂತರ, ತಂದೆಯ ಆದೇಶದಿಂದ, ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡಲು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.