ವನಂ ಪರ್ಯಚರನ್ಸಮ್ಯಕ್ಛುಶ್ರೂಷುರನುಸೂಯಕಃ। ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಙ್ಕಾರೋ ದೀರ್ಘಕಾಲಮತೋಷಯತ್
ಅರ್ಜುನನು ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು.
ಆರಾಧ್ಯ ದತ್ತಾತ್ರೇಯಂ ಹಿ ಅಗೃಙ್ಣಾತ್ಸ ವರಾನಿಮಾನ್। ಆಪ್ತಾದಾಪ್ತತರಾನ್ವಿಪ್ರಾದ್ವಿದ್ವಾನ್ವಿದ್ವನ್ನಿಷೇವಿತಾತ್
ಅವನು ದತ್ತಾತ್ರೇಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಋಷಿಯಿಂದ ಈ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಋತೇಽಮರತ್ವಂ ವಿಪ್ರೇಣ ದತ್ತಾತ್ರೇಯೇಣ ಧೀಮತಾ। ವರೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪ್ರವೃತ ಇಮಾನ್ವವ್ರೇ ವರಾನ್ನೃಪಃ
ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನು ನಾಲ್ಕು ವರಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.
ಶ್ರೀಮಾನ್ಮನಸ್ವೀ ಬಲವಾನ್ಸತ್ಯವಾಗನಸೂಯಕಃ। ಸಹಸ್ರಬಾಹುರ್ಭೂಯಾಸಮೇಷು ಮೇ ಪ್ರಥಮೋ ವರಃ
ನಾನು ಶ್ರೀಮಂತ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಬಲಶಾಲಿ, ಸತ್ಯವಂತ, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನಾಗಿರಲಿ; ನನಗೆ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು ಇರಲಿ—ಇದು ನನ್ನ ಮೊದಲ ವರ.
ಜರಾಯುಜಾಣ್ಡಜಂ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಂ ಚೈವ ಚರಾಚರಮ್। ಶಾಸ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಧರ್ಮೇಣ ದ್ವಿತೀಯಸ್ತ್ವೇಷ ಮೇ ವರಃ
ಜರಾಯು, ಅಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಚರಾಚರಗಳ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಆಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಇದು ನನ್ನ ಎರಡನೇ ವರ.
ಪಿತೃನ್ದೇವಾನೃಷೀನ್ವಿಪ್ರಾನ್ಯಜೇಯಂ ವಿಪುಲೈರ್ಮಖೈಃ। ಅಮಿತ್ರಾಂಶ್ಚ ಶಿತೈರ್ಬಾಣೈಸ್ತೃತೀಯೋ ವ್ರರ ಏಷ ಮೇ
ಪಿತೃಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಿ; ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಜಯಿಸಲಿ—ಇದು ನನ್ನ ಮೂರನೇ ವರ.
ಯಸ್ಯ ನಾಸೀನ್ನ ಭವಿತಾ ನ ಚಾಸ್ತಿ ಸದೃಶಃ ಪುಮಾನ್। ಇಹ ವಾ ದಿವಿ ವಾ ಲೋಕೇ ಸ ಮೇ ಹನ್ತಾ ಭವೇದಿತಿ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೋ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೋ, ನನ್ನ ಸಮಾನ ಯಾರೂ ಇರಬಾರದು; ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಸಮಾನನಾಗಿರಲಿ.
ಸೋಽರ್ಜುನಃ ಕೃತವೀರ್ಯಸ್ಯ ವರಃ ಪುತ್ರೋಽಭವದ್ಯುಧಿ। ಸ ಸಹಸ್ರಂ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಮಾಹಿಷ್ಮತ್ಯಾಮವರ್ಧತ
ಹೀಗೆ ಅರ್ಜುನನು, ಕೃತವೀರ್ಯನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರನಂತೆ ಬೆಳೆದನು.
ಸ ಭೂಮಿಮಖಿಲಾಂ ಜಿತ್ವಾ ದ್ವೀಪಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಸಮುದ್ರಿಣಃ। ನಭಸೀವಾಜ್ವಲತ್ಸೂರ್ಯಃ ಪುಣ್ಯೈಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ಜುನಃ
ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಪುಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
ಇನ್ದ್ರದ್ವೀಪಂ ಕಶೇರುಂ ಚ ಕಾಮದ್ವೀಪಂ ಗಭಸ್ತಿತಮ್। ಗನ್ಧರ್ವವರುಣದ್ವೀಪಂ ಸೌಹೃಷ್ಟಮಮಿತಪ್ರಭಃ
ಅವನು ಇಂದ್ರದ್ವೀಪ, ಕಶೇರು, ಕಾಮದ್ವೀಪ, ಗಭಸ್ತಿಮತ್, ಗಂಧರ್ವ, ವರुणದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಪೂರ್ಣ, ಅಪಾರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.
ಪೂರ್ವೈರಜಿತಪೂರ್ವಾಂಶ್ಚ ದ್ವೀಪನಜಯದರ್ಜುನಃ। ಇದಂ ತು ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಸ್ಯ ಬಭೂವಾಸದೃಶಂ ಜನೈಃ
ಅರ್ಜುನನು ಪುರಾತನರು ಕೂಡ ಜಯಿಸದ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.
ನ ಪೂರ್ವೇ ನಾಪರೇ ತಸ್ಯ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಗತಿಂ ನೃಪಾಃ। ಯದರ್ಣವೇ ಪ್ರಯಾತಸ್ಯ ವಸ್ತ್ರಂ ನ ಪರಿಷಿಚ್ಯತೇ
ಅವನ ಹಿಂದಿನವರೂ, ಮುಂದಿನವರೂ ಅವನು ಹೋದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಲಾರರು; ಅವನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅವನ ಬಟ್ಟೆಗೂ ನೀರು ತಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಸೌವರ್ಣಂ ಸರ್ವಮಪ್ಯಾಸೀದ್ವಿಮಾನವರಮುತ್ತಮಮ್। ಚತುರ್ಧಾ ವ್ಯಭಜದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ತದ್ವಿಭಜ್ಯಾನ್ವಪಾಲಯತ್
ಆ ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಂಗಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿ, ಪ್ರತಿ ಭಾಗವನ್ನೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ.
ಏಕಾಂಶೇನಾಹರತ್ಸೇನಾಮೇಕಾಂಶೇನಾವಸದ್ಗೃಹಾನ್। ಯಸ್ತು ತಸ್ಯ ತೃತೀಯಾಂಶೋ ರಾಜ್ಞೋಽಭೂಜ್ಜನಸಙ್ಗ್ರಹೇ
ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದನು, ಇನ್ನೊಂದರಿಂದ ತನ್ನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದನು; ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದನು.
ಆಪ್ತಃ ಪರಮಕಲ್ಯಾಣಸ್ತೇನ ಯಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಯತ್। ಯೇ ದಸ್ಯವೋ ಗ್ರಾಮಚರಾ ಅರಮ್ಯೇ ಚ ವಸನ್ತಿ ಯೇ
ಅವನು ಅಪಾರ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದನು. ಹಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದರೋಡೆಗಾರರನ್ನು—
ಚತುರ್ಥೇನ ತು ಸೋಂಽಶೇನ ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪ್ರತ್ಯಷೇಧಯತ್। ದ್ವಾರಾಣಿ ನಾಪಿಧೀಯನ್ತೇ ಪುರೇಷು ನಗರೇಷು ಚ
ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಿಂದ ಅವನು ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡನು. ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಊರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಸ ಏವ ರಾಷ್ಟ್ರಪಾಲೋಽಭೂತ್ಸ್ರೀಪಾಲೋಽಭವದರ್ಜುನಃ। ಸ ಏವಾಸೀದ್ಜಾಪಾಲಃ ಸಃ ಗೋಪಾಲೋ ವಿಶಾಮ್ಪತೇ
ಅವನು ರಾಜ್ಯದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದನು, ಅರ್ಜುನನು ಧನದ ಪಾಲಕನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ಯಜ್ಞಗಳ ರಕ್ಷಕನೂ, ಹಸುಗಳ ಪಾಲಕನೂ ಆಗಿದ್ದನು, ಜನರ ಒಡೆಯನೇ.
ಶತಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಾಮನುಶಿಷ್ಯಾರ್ಜುನೋ ಮಹೀಮ್। ದತ್ತಾತ್ರೇಯಪ್ರಸಾದೇನ ಏವಂ ರಾಜ್ಯಂ ಚಕಾರ ಸಃ
ನೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅರ್ಜುನನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ದತ್ತಾತ್ರೇಯರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನು ಈ ರೀತಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.
ಏವಂ ಬಹೂನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಚಕ್ರೇ ಲೋಕಹಿತಾಯ ಸಃ।। ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಹ್ಯಯಂ ಹರೇಃ। ಕಥಿತೋ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಟ ಶೃಣು ಭೂಯೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ಈ ರೀತಿ ಅವನು ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಈ ಅವತಾರನು ಹರಿಯ ಅವತಾರವೇ, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳು.
ತಥಾ ಭೃಗುಕುಲೇ ಜನ್ಮ ಯದರ್ಥಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಶ್ಚ ವೈಷ್ಣವಃ
ಈಗ ಭೃಗು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮನ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅವನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕೇಳು. ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಈ ಅವತಾರನು ವೈಷ್ಣವ ಅವತಾರನೇ.
ಜಮದಗ್ನಿಸುತೋ ರಾಜನ್ತ್ರಾಮೋ ನಾಮ ಸ ವೀರ್ಯವಾನ್। ಹೇಹಯಾನ್ತಕರೋ ರಾಜನ್ಸ ರಾಮೋ ಬಲಿನಾಂ ವರಃ
ರಾಜನೆ, ಜಮದಗ್ನಿಯ ಮಗನಿಗೆ ರಾಮ ಎಂದು ಹೆಸರು, ಅವನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೂ ಧೈರ್ಯವಂತನೂ ಆಗಿದ್ದನು; ಅವನು ಹೇಹಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು, ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು.
ಕಾರ್ತಾವೀರ್ಯೋ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಬಲೇನಾಪ್ರತಿಮಸ್ತದಾ। ರಾಮೇಣ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯೇನ ಹತೋ ವಿಷಮಮಾಚರನ್
ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನು ಅಪಾರ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು, ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನರು ಇರಲಿಲ್ಲ; ಜಾಮದಗ್ನಿಯ ರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ತಂ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಂ ರಾಜಾನಂ ಹೇಹಯಾನಾಮರಿನ್ದಮಮ್। ರಥಸ್ಥಂ ಪಾರ್ಥಿವಂ ರಾಮಃ ಪಾತಯಿತ್ವಾಽವಧೀದ್ರಣೇ
ಹೇಹಯರ ಶತ್ರುಕಾರ್ತವೀರ್ಯನನ್ನು, ಅವನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, ರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದು ಕೊಂದನು.
ಜಮ್ಭಸ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಹತ್ವಾ ಸ ಋತ್ವಿಜಶ್ಚೈವ ಸಂಸ್ತರೇ। ಜಮ್ಭಸ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಭೇತ್ತಾ ಚ ಹನ್ತಾ ಚ ಶತದುನ್ದುಭೇಃ
ಅವನು ಜಂಭನ ಯಜ್ಞವನ್ನೂ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪುರುಹಿತರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿದನು; ಜಂಭನ ತಲೆಯನ್ನು ಒಡೆದು, ಶತದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದನು.
ಸ ಏಷ ಕೃಷ್ಣೋ ಗೋವಿನ್ದೋ ಜಾತೋ ಭೃಗುಷು ವೀರ್ಯವಾನ್। ಸಹಸ್ರಬಾಹುಮುದ್ಧರ್ತುಂ ಸಹಸ್ರಜಿತಮಾಹವೇ
ಈ ಕೃಷ್ಣನು, ಗೋವಿಂದನು, ಭೃಗು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಸಾವಿರ ಕೈಗಳವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಜಿತನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಅವನು ಬಂದನು.
ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚತುಷ್ಪಷ್ಟಿಮಯುತಾನಿ ಮಹಾಯಶಾಃ। ಸರಸ್ವತ್ಯಾಂ ಸಮೇತಾನಿ ಏಷ ವೈ ಧನುಷಾಽಜಯತ್
ಅವನ ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಬಳಿ ಸೇರಿದ್ದ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಜಯಿಸಿದನು.
ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಿಷಾಂ ಧೇ ತಸ್ಮಿನ್ಮಹಸ್ರಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ। ಪುನರ್ಜಘಾನ ಶೂರಾಣಾಮತಿಕ್ರೂರೋ ರಥರ್ಷಭಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದ್ವೇಷಿಗಳಾದವರಲ್ಲಿ, ಅವನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಮತ್ತೆ ಆ ಕ್ರೂರ ಯೋಧನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದನು.
ತತೋ ರಾಜ್ಞಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ಸ ಭಙ್ಕ್ತಾ ಪೂರ್ವಮರಿನ್ದಮಃ। ಸಹಸ್ರಂ ಮುಸಲೇನಾಹನ್ಸಹಸ್ರಮುದಕೃನ್ತತ
ನಂತರ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು ಸಾವಿರ ರಾಜರನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದನು; ಸಾವಿರ ಮಂದಿಯನ್ನು ಗದೆಯಿಂದ, ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರ ಮಂದಿಯನ್ನು ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಂದನು.
ಚತುರ್ದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕೃಣದೂಮಮಪಾಯಯತ್। ಶಿಷ್ಟಾನ್ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಿಷೋ ಜಿತ್ವಾ ತತೋಽಸ್ನಾಯತ ಭಾರ್ಗವಃ
ಅವನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರರನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ನಾಶಮಾಡಿದನು; ಉಳಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದ್ವೇಷಿಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ನಂತರ ಭಾರ್ಗವನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿದನು.
ರಾಮರಾಮೇತ್ಯಮಿಕ್ರುಷ್ಟೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾರ್ದಿತೈಃ। ನಿಘ್ನಞ್ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಾಮಃ ಪರಶುನಾಭಿಭೂಃ
ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು 'ರಾಮಾ ರಾಮಾ' ಎಂದು ಕೂಗಿದರು; ಪರಶು ಹಿಡಿದ ರಾಮನು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.