ರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಹಾಭೀಮಂ ಜಹಾರಾಶು ಸ ಮೇದಿನೀಮ್। ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ದಿವಮಾಕಾಶಮಾದಿತ್ಯಸದನೇ ಸ್ಥಿತಃ
ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿಕೊಂಡು, ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಸೂರ್ಯನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.
ಅತ್ಯರೋಚತ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಆದಿತ್ಯಸ್ಯೈವ ತೇಜಸಾ। ಪ್ರಕಾಶಯನ್ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರದಿಶಶ್ಚ ಮಹಾಯಶಾಃ
ಆ ಭೂತಾತ್ಮನು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಅಪಾರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸಿದ ಮಹಾಶಯನು.
ಶುಶುಭೇ ಸ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸರ್ವಲೋಕಾನ್ಪ್ರಕಾಶಯನ್। ತಸ್ಯ ವಿಕ್ರಮತೋ ಭೂಮಿಂ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯೌ ಸ್ತನಾನ್ತರೇ
ಆ ಮಹಾಬಾಹುವು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು; ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಅವನ ಎದೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು.
ನಭಸ್ತು ಕ್ರಮಮಾಣಸ್ಯ ನಾಭ್ಯಾಂ ಕಿಲ ತದಾ ಸ್ಥಿತೌ। ಪರಮಾಕ್ರಮಮಾಣಸ್ಯ ನಾನುಭ್ಯಾಂ ತೌ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ
ಅವನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವು ಅವನ ನಾಭಿಯ ಹತ್ತಿರ ಇದ್ದಿತು; ಅವನು ಪರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಎರಡು ಅವನ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದವು.
ವಿಷ್ಣೋರಮಿತವೀರ್ಯಸ್ಯ ವದನ್ತ್ಯೇವಂ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ಅಥಾಸ್ಯ ಪಾದಾಕ್ರಮಣಾತ್ಪಫಾಲಾಣ್ಡೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಪ್ರಮಿತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದ್ವಿಜರು ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾ, ಅವನ ಪಾದದ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ಒಡೆದುಹೋಯಿತು.
ತಚ್ಛಿದ್ರಾತ್ಸ್ಯನ್ದಿನೀ ತಸ್ಯ ಪಾದಭ್ರಷ್ಟಾ ತು ನಿಮ್ನಗಾ। ಸಸಾರ ಸಾಗರಂ ಸಾ ತು ಪಾವನೀ ಸಾಗರಂಗಮಾ
ಆ ರಂಧ್ರದಿಂದ, ಅವನ ಪಾದದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಗಂಗೆಯು ಹರಿದುಬಂದಳು; ಆಕೆ ಸಾಗರವನ್ನು ತಲುಕಿ, ಪಾವನಿಯಾಗಿ ಸಾಗರದತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ.
ಜಹಾರ ಮೇದಿನೀಂ ಸರ್ವಾಂ ಹತ್ವಾ ದಾನವಪುಙ್ಗವಾನ್। ಆಸುರೀ ಶ್ರಿಯಮಾಹೃತ್ಯ ತ್ರೀಲ್ಲೋಕಾನ್ಸ ಜನಾರ್ದನ
ಆ ದಾನವರ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು; ಆಸುರ ಶ್ರಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದು, ಜನಾರ್ದನನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.
ಸಪುತ್ರದಾರಾನಸುರಾನ್ಪಾತಾಲೇ ಸಂನ್ಯವೇಶಯತ್। ನಮುಚಿಃ ಶಮ್ಬರಶ್ಚೈವ ಪ್ರಹ್ಲಾದಶ್ಚ ಮಹಾಮನಾಃ
ಅವನು ಪುತ್ರರು, ಪತ್ನಿಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಆಸುರರನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದನು; ನಮುಚಿ, ಶಂಬರ ಮತ್ತು ಮಹಾಮನಸ್ಸು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಸವಿಶೇಷಾನಿ ವೈ ಹರಿಃ। ಕಾಲಂ ಚ ಸಕಲಂ ರಾಜನ್ಗಾತ್ರಭೂತಾನ್ಯದರ್ಶಯತ್
ಭೂತಾತ್ಮನಾದ ಹರಿಯು, ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನೂ, ಕಾಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ರಾಜನೇ, ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದನು.
ತಸ್ಯ ಗಾತ್ರೇ ಜಗತ್ಸರ್ವಮಾನೀತಮಧಿಪಶ್ಯತಿ। ನ ಕಿಞ್ಚಿದಸ್ತಿ ಲೋಕೇಷು ಯದನಾಪ್ತಂ ಮಹಾತ್ಮನಾ
ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿರುವದನ್ನು ನೋಡಲಾಯಿತು; ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸದದ್ದೆಂದೆನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ತದ್ಧಿ ರೂಪಮುಪೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ದೇವದಾನವಮಾನವಾಃ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಂಮುಮುಹುಃ ಸರ್ವೇ ವಿಷ್ಣುತೇಜೋಽಭಿಪೀಡಿತಾಃ
ಉಪೇಂದ್ರನ ಆ ರೂಪವನ್ನು ದೇವರು, ದಾನವರು, ಮಾನವರು ನೋಡಿದಾಗ, ಎಲ್ಲರೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೆದರಿಹೋಗಿದರು.
ಬಲಿರ್ಬದ್ಧೋಽಭಿಮಾನೀ ಚ ಯಜ್ಞವಾಟೇ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ವಿರೋಚನಕುಲಂ ಸರ್ವಂ ಪಾತಾಲೇ ವಿನಿವೇಶಿತಮ್
ಅಭಿಮಾನಿಯಿಂದಿರುವ ಬಲಿಯನ್ನು ಮಹಾತ್ಮನು ಯಜ್ಞಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಬಂಧಿಸಿದನು; ವಿರೋಚನನ ವಂಶವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
ಏವಂವಿಧಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕೃತ್ವಾ ಗರುಡಾವಾಹನಃ। ನ ವಿಸ್ಮಯಮುಪಾಗಚ್ಛತ್ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯೇನ ತೇಜಸಾ
ಈ ರೀತಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಗರುಡಾರೂಢನಾದ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಪರಮ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಲಿಲ್ಲ.
ಸ ಸರ್ವಮಸುರೈಶ್ವರ್ಯಂ ಸಮ್ಪ್ರದಾಯ ಶಚೀಪತೇಃ। ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಚ ದದೌ ಶಕ್ರೇ ವಿಷ್ಣುರ್ದಾನವಸೂದನಃ
ಅವನು ಆಸುರ ಶ್ರಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಶಚೀಪತಿಯ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಶಕ್ರನಿಗೆ ನೀಡಿದನು, ದಾನವನಾಶಕನಾದ ವಿಷ್ಣು.
ಏಷ ತೇ ವಾಮನೋ ನಾಮ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ವೇದವಿದ್ಭಿರ್ದ್ವಿಜೈರೇತಚ್ಛ್ರೂಯತೇ ವೈಷ್ಣವಂ ಯಶಃ। ಮಾನುಷೇಷು ತತೋ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಾಂಸ್ತಥಾ ಶೃಣು
ಇದು ಮಹಾತ್ಮ ವಾಮನನ ಅವತಾರ. ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ದ್ವಿಜರು ಈ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಿಮೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವತಾರಗಳ ಕಥೆ ಕೇಳು.
ವಿಷ್ಣೋಃ ಪುನರ್ಮಹಾಭಾಗಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಇತಿ ಖ್ಯಾತ ಋಷಿರಾಸೀನ್ಮಹಾಯಶಾಃ
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಹಾತ್ಮ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಿಮಯುಕ್ತ ಅವತಾರ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದನು.
ತೇನ ನಷ್ಟೇಷು ವೇದೇಷು ಕ್ರಿಯಾಸು ಚ ಮಖೇಷು ಚ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯೇ ಚ ಸಙ್ಕೀರ್ಣೇ ಧರ್ಮೇ ಶಿಥಿಲತಾಂ ಗತೇ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವು, ಯಜ್ಞಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳು ನಿಂತವು, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿತು, ಧರ್ಮ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು.
ಅಭವರ್ಧತಿ ಚಾಧರ್ಮೇ ಸತ್ಯೇ ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಿತೇಽನೃತೇ। ಪ್ರಜಾಸು ಕ್ಷೀಯಮಾಣಾಸು ಧರ್ಮೇ ಚಾಮೂಲತಾಂ ಪತೇ
ಅಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಸತ್ಯ ನಾಶವಾಯಿತು, ಅಸತ್ಯವೇ ಉಳಿದುಬಂದಿತು; ಜನರು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಧರ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು.
ಸಯಜ್ಞಾಃ ಸಕ್ರಿಯಾ ವೇದಾಃ ಪ್ರತ್ಯಾನೀತಾ ಹಿ ತೇನ ವೈ। ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಕೃತಂ ತೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ
ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಮತ್ತೆ ವೇದಗಳನ್ನು, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಅವನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದನು.
ಸ ಏವ ವೈ ಯದಾ ಪ್ರಾದಾದ್ಧೈಹಯಾಧಿಪತೇರ್ವರಮ್। ತಂ ಹೈಹಯಾನಾಮಧಿಪಸ್ತ್ವರ್ಜುನೋಽಭಿಪ್ರಸಾದಯನ್
ಅವನೇ ಹೈಹಯರ ಅಧಿಪತಿ ಅರ್ಜುನನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
ವನಂ ಪರ್ಯಚರನ್ಸಮ್ಯಕ್ಛುಶ್ರೂಷುರನುಸೂಯಕಃ। ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಙ್ಕಾರೋ ದೀರ್ಘಕಾಲಮತೋಷಯತ್
ಅರ್ಜುನನು ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು.
ಆರಾಧ್ಯ ದತ್ತಾತ್ರೇಯಂ ಹಿ ಅಗೃಙ್ಣಾತ್ಸ ವರಾನಿಮಾನ್। ಆಪ್ತಾದಾಪ್ತತರಾನ್ವಿಪ್ರಾದ್ವಿದ್ವಾನ್ವಿದ್ವನ್ನಿಷೇವಿತಾತ್
ಅವನು ದತ್ತಾತ್ರೇಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಋಷಿಯಿಂದ ಈ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಋತೇಽಮರತ್ವಂ ವಿಪ್ರೇಣ ದತ್ತಾತ್ರೇಯೇಣ ಧೀಮತಾ। ವರೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪ್ರವೃತ ಇಮಾನ್ವವ್ರೇ ವರಾನ್ನೃಪಃ
ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನು ನಾಲ್ಕು ವರಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.
ಶ್ರೀಮಾನ್ಮನಸ್ವೀ ಬಲವಾನ್ಸತ್ಯವಾಗನಸೂಯಕಃ। ಸಹಸ್ರಬಾಹುರ್ಭೂಯಾಸಮೇಷು ಮೇ ಪ್ರಥಮೋ ವರಃ
ನಾನು ಶ್ರೀಮಂತ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಬಲಶಾಲಿ, ಸತ್ಯವಂತ, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನಾಗಿರಲಿ; ನನಗೆ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು ಇರಲಿ—ಇದು ನನ್ನ ಮೊದಲ ವರ.
ಜರಾಯುಜಾಣ್ಡಜಂ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಂ ಚೈವ ಚರಾಚರಮ್। ಶಾಸ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಧರ್ಮೇಣ ದ್ವಿತೀಯಸ್ತ್ವೇಷ ಮೇ ವರಃ
ಜರಾಯು, ಅಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಚರಾಚರಗಳ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಆಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಇದು ನನ್ನ ಎರಡನೇ ವರ.
ಪಿತೃನ್ದೇವಾನೃಷೀನ್ವಿಪ್ರಾನ್ಯಜೇಯಂ ವಿಪುಲೈರ್ಮಖೈಃ। ಅಮಿತ್ರಾಂಶ್ಚ ಶಿತೈರ್ಬಾಣೈಸ್ತೃತೀಯೋ ವ್ರರ ಏಷ ಮೇ
ಪಿತೃಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಿ; ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಜಯಿಸಲಿ—ಇದು ನನ್ನ ಮೂರನೇ ವರ.
ಯಸ್ಯ ನಾಸೀನ್ನ ಭವಿತಾ ನ ಚಾಸ್ತಿ ಸದೃಶಃ ಪುಮಾನ್। ಇಹ ವಾ ದಿವಿ ವಾ ಲೋಕೇ ಸ ಮೇ ಹನ್ತಾ ಭವೇದಿತಿ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೋ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೋ, ನನ್ನ ಸಮಾನ ಯಾರೂ ಇರಬಾರದು; ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಸಮಾನನಾಗಿರಲಿ.
ಸೋಽರ್ಜುನಃ ಕೃತವೀರ್ಯಸ್ಯ ವರಃ ಪುತ್ರೋಽಭವದ್ಯುಧಿ। ಸ ಸಹಸ್ರಂ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಮಾಹಿಷ್ಮತ್ಯಾಮವರ್ಧತ
ಹೀಗೆ ಅರ್ಜುನನು, ಕೃತವೀರ್ಯನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರನಂತೆ ಬೆಳೆದನು.
ಸ ಭೂಮಿಮಖಿಲಾಂ ಜಿತ್ವಾ ದ್ವೀಪಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಸಮುದ್ರಿಣಃ। ನಭಸೀವಾಜ್ವಲತ್ಸೂರ್ಯಃ ಪುಣ್ಯೈಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ಜುನಃ
ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಪುಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
ಇನ್ದ್ರದ್ವೀಪಂ ಕಶೇರುಂ ಚ ಕಾಮದ್ವೀಪಂ ಗಭಸ್ತಿತಮ್। ಗನ್ಧರ್ವವರುಣದ್ವೀಪಂ ಸೌಹೃಷ್ಟಮಮಿತಪ್ರಭಃ
ಅವನು ಇಂದ್ರದ್ವೀಪ, ಕಶೇರು, ಕಾಮದ್ವೀಪ, ಗಭಸ್ತಿಮತ್, ಗಂಧರ್ವ, ವರुणದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಪೂರ್ಣ, ಅಪಾರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.