ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಶಿಶುಪಾಲಸ್ತಾನುತ್ಥಾಯ ಪರಮಾಸನಾತ್। ನಿರ್ಯಯೌ ಸದಸಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಹಿತೋ ರಾಜಭಿಸ್ತದಾ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಿಶುಪಾಲನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸಭೆಯಿಂದ ಹೊರಟನು.
ತತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ರಾಜಾ ಶಿಶುಪಾಲಮುಪಾದ್ರವತ್। ಉವಾಚ ಚೈನಂ ಮಧುರಂ ಸಾನ್ತ್ವಪೂರ್ವಮಿದಂ ವಚಃ
ಆಮೇಲೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮಹಾರಾಜನು ಶಿಶುಪಾಲನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ನೇದಂ ಯುಕ್ತಂ ಮಹೀಪಾಲ ಯಾದೃಶಂ ವೈ ತ್ವಮುಕ್ತವಾನ್। ಅಧರ್ಮಶ್ಚ ಪರೋ ರಾಜನ್ಪಾರುಷ್ಯಂ ಚ ನಿರರ್ಥಕಮ್
ನೀನು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಸರಿಯಲ್ಲ, ಭೂಪಾಲಕಾ; ಇದು ದೊಡ್ಡ ಅನ್ಯಾಯ, ರಾಜಾ, ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿವೆ.
ನ ಹಿ ಧರ್ಮಂ ಪರಂ ಜಾತು ನಾವಬುಧ್ಯೇತ ಪಾರ್ಥಿವಃ। ಭೀಷ್ಮಃ ಶಾನ್ತನವಸ್ತ್ವೇನಂ ಮಾವಮಂಸ್ಥಾಸ್ತ್ವಮನ್ಯಥಾ
ಯಾವ ರಾಜನೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಇರಲಾರನು; ಭೀಷ್ಮನು ಶಾಂತನುವಿನ ಪುತ್ರನು, ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತವನು—ನೀನು ಅವನನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಬೇಡ.
ಪಶ್ಯ ಚೈತಾನ್ಮಹೀಪಾಲಾಂಸ್ತ್ವತ್ತೋ ವೃದ್ಧತರಾನ್ಬಹೂನ್। ಮೃಷ್ಯನ್ತೇ ಚಾರ್ಹಣಾಂ ಕೃಷ್ಣೇ ತದ್ವತ್ವಂ ಕ್ಷನ್ತುಮರ್ಹಸಿ
ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯರಾದ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುವುದನ್ನು ನೋಡು; ನೀನು ಕೂಡಾ ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು.
ವೇದ ತತ್ತ್ವೇನ ಕೃಷ್ಣಂ ಹಿ ಭೀಷ್ಣಶ್ಚೇದಿಪತೇ ಭೃಶಮ್। ನ ಹ್ಯೇನಂ ತ್ವಂ ತಥಾ ಯಥೈನಂ ವೇದ ಕೌರವಃ
ಚೇದಿ ದೇಶದ ರಾಜಾ, ಭೀಷ್ಮನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದಾನೆ; ನೀನು ಅವನನ್ನು ಕೌರವನು ತಿಳಿದಂತೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ.
ನಾಸ್ಮೈ ದೇಯೋ ಹ್ಯನುನಯೋ ನಾಯಮರ್ಹತಿ ಸಾನ್ತ್ವನಮ್। ಲೋಕವೃದ್ಧತಮೇ ಕೃಷ್ಣೇ ಯೋಽರ್ಹಣಾಂ ನಾಭಿಮನ್ಯತೇ
ಯಾರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಅಥವಾ ಮನವಿಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಅವನು ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ಜಿತ್ವಾ ರಣೇ ರಣಕೃತಾಂ ವರಃ। ಯೋ ಮುಞ್ಚತಿ ವಶೇ ಕೃತ್ವಾ ಗುರುರ್ಭವತಿ ತಸ್ಯ ಸಃ
ಯಾವ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕ್ಷತ್ರಿಯನನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅವನಿಗೆ ಗುರುವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಸ್ಯಾಂ ಹಿ ಸಮಿತೌ ರಾಜ್ಞಾಮೇಕಮಪ್ಯಜಿತಂ ಯುಧಿ। ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಮಹೀಪಾಲಂ ಸಾತ್ವತೀಪುತ್ರತೇಜಸಾ
ಈ ರಾಜರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯವತಿಯ ಪುತ್ರನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಲ್ಪಡದ ಒಬ್ಬರೂ ರಾಜರನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
ನ ಹಿ ಕೇವಲಮಸ್ಮಾಕಮಯಮರ್ಚ್ಯತಮೋಽಚ್ಯುತಃ। ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಲೋಕಾನಾಮರ್ಚನೀಯೋ ಮಹಾಭುಜಃ
ಈ ಅಚ್ಯುತನು ನಮ್ಮಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪೂಜ್ಯನಲ್ಲ; ಈ ಬಲವಂತನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜ್ಯನು.
ಕೃಷ್ಣೇನ ಹಿ ಜಿತಾ ಯುದ್ಧೇ ಬಹವಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭಾಃ। ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಚ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯೇ ನಿಖಿಲೇನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಕೃಷ್ಣನು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಈ ವೃಷ್ಣಿಕುಮಾರನಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
ತಸ್ಮಾತ್ಸತ್ಸ್ವಪಿ ವೃದ್ಧೇಷು ಕೃಷ್ಣಮರ್ಚಾಮ ನೇತರಾನ್। ಏವಂ ವಕ್ತುಂ ನ ಚಾರ್ಹಸ್ತ್ವಂ ಮಾ ತೇಽಭೂದ್ಬುದ್ಧಿರೀದೃಶೀ
ಹಿರಿಯರು ಇದ್ದರೂ ನಾವು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ, ಇತರರನ್ನು ಅಲ್ಲ; ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಬಾರದು, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಯೋಚನೆ ಬರಬಾರದು.
ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧಾ ಮಯಾ ರಾಜನ್ಬಹವಃ ಪರ್ಯುಪಾಸಿತಾಃ। `ಯಸ್ಯ ರಾಜನ್ಪ್ರಭಾವಜ್ಞಾಃ ಪುರಾ ಸರ್ವೇ ಚ ರಕ್ಷಿತಾಃ'। ತೇಷಾಂ ಕಥಯತಾಂ ಶೌರೇರಹಂ ಗುಣವತೋ ಗುಣಾನ್
ರಾಜಾ, ನಾನು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದ ಅನೇಕರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ್ದೇನೆ; 'ಯಾರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರು, ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದವರು'—ಅವರು ಶೌರಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.
ಸಮಾಗತಾನಾಮಶ್ರೌಷಂ ಬಹೂನ್ಬಹುಮತಾನ್ಸತಾಮ್। ಕರ್ಮಾಣ್ಯಪಿ ಚ ಯಾನ್ಯಸ್ಯ ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ಧೀಮತಃ
ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದ ಅನೇಕ ಗೌರವನೀಯ ಸಜ್ಜನರಿಂದ, ಈ ಧೀಮಂತನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.
ಬಹೃಶಃ ಕಥ್ಯಮಾನಾನಿ ನರೈರ್ಭೂಯಃ ಶ್ರುತಾನಿ ಮೇ। ನ ಕೇವಲಂ ವಯಂ ಕಾಮಾಚ್ಚೇದಿಗಜ ಜನಾರ್ದನಮ್
ಈ ಕಥೆಗಳು ಪುನಃಪುನಃ ಜನರಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ನಾನು ಬಹಳ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ನಾವು ಚೇದಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಜರು ಕೇವಲ ಆಸೆಯಿಂದ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ನ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಕೃತಾರ್ಥಂ ವಾ ಕಥಞ್ಚನ। ಅರ್ಚಾಮಹೇಽರ್ಚಿತಂ ಸದ್ಭಿರ್ಭುವಿ ಭೂತಸುಖಾವಹಮ್
ಸಂಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುವವನು.
ಯಶಃ ಶೌರ್ಯಂ ಜಯಂ ಚಾಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾಯಾರ್ಚಾಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜ್ಮಹೇ ನ ಚ ಕಶ್ಚಿದಿಹಾಸ್ಮಾಭಿಃ ಸುವಾಲೋಪ್ಯಪರೀಕ್ಷಿತಃ
ಅವನ ಹೆಸರಿನ ಮಹಿಮೆ, ಧೈರ್ಯ, ಜಯವನ್ನು ಅರಿತು ನಾವು ಅವನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಿನೂ ಕೂಡ ಯೋಗ್ಯತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.
ಗುಣೈರ್ವೃದ್ಧಾನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಹರಿರರ್ಚ್ಯತಮೋ ಮತಃ। ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧೋ ದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಬಲಾಧಿಕಃ
ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಮೀರಿದ ಹರಿ ಪೂಜೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯನೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
ವೈಶ್ಯಾನಾಂ ಧಾನ್ಯಧನವಾಞ್ಶೂದ್ರಾಣಾಮೇವ ಜನ್ಮತಃ। ಪೂಜ್ಯತಾಯಾಂ ಚ ಗೋವಿನ್ದೇ ಹೇತೂ ದ್ವಾವಪಿ ಸಂಸ್ಥಿತೌ
ವೈಶ್ಯರಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ-ಧನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನು, ಶೂದ್ರರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು; ಈ ಎರಡೂ ಕಾರಣಗಳು ಗೋವಿಂದನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
ವೇದವೇದಾಙ್ಗವಿಜ್ಞಾನಂ ಬಲಂ ಚಾಭ್ಯಧಿಕಂ ತಥಾ। ನೃಣಾಂ ಲೋಕೇ ಹಿ ಕೋಽನ್ಯೋಸ್ತಿ ವಿಶಿಷ್ಟಃ ಕೇಶವಾದೃತೇ
ವೇದ-ವೇದಾಂಗಳ ಜ್ಞಾನವೂ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಬಲವೂ; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕೇಶವನನ್ನು ಮೀರಿ ಯಾರು ವಿಶಿಷ್ಟರು?
ದಾನಂ ದಾಕ್ಷ್ಯಂ ಶ್ರುತಂ ಶೌರ್ಯಂ ಹ್ರೀಃ ಕೀರ್ತಿರ್ಬುದ್ಧಿರುತ್ತಮಾ। ಸಂನತಿಃ ಶ್ರೀರ್ಧೃತಿಸ್ತುಷ್ಟಿಃ ಪುಷ್ಟಿಶ್ಚ ನಿಯತಾಽಚ್ಯುತೇ
ದಾನ, ಕುಶಲತೆ, ವಿದ್ಯೆ, ಧೈರ್ಯ, ಲಜ್ಜೆ, ಕೀರ್ತಿ, ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿ, ವಿನಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ತೃಪ್ತಿ, ಪೋಷಣೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಚ್ಯುತನಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
ತಮಿಮಂ ಲೋಕಸಮ್ಪನ್ನಮಾಚಾರ್ಯಂ ಪಿತರಂ ಗುರುಮ್। ಅರ್ಘ್ಯಮರ್ಚಿತಮರ್ಚಾಮಃ ಸರ್ವೇ ಸಙ್ಕ್ಷನ್ತುಮರ್ಹಥ
ಈ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ನಮ್ಮ ಆಚಾರ್ಯ, ತಂದೆ, ಗುರು; ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ—ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಋತ್ವಿಗ್ಗುರುರ್ವಿವಾಹ್ಯಶ್ಚ ಸ್ನಾತಕೋ ನೃಪತಿಃ ಪ್ರಿಯಃ। ಸರ್ವಮೇತದ್ಧೃಷೀಕೇಶಸ್ತಸ್ಮಾದಭ್ಯರ್ಚಿತೋಽಚ್ಯುತಃ
ಹೋಮಕರ್ಮದ ಪುರೋಹಿತ, ಗುರು, ವಿವಾಹಾರ್ಹನು, ಉಪನಯನ ಪಡೆದವನು, ಪ್ರಿಯ ರಾಜನು—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೃಷೀಕೇಶ, ಅಚ್ಯುತನು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಕೃಷ್ಣ ಏವ ಹಿ ಲೋಕಾನಾಮುತ್ಪತ್ತಿರಪಿ ಚಾಪ್ಯಯಃ। ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಹಿ ಕೃತೇ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಭೂತಂ ಚರಾಚರಮ್
ಈ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕೂ ಕೃಷ್ಣನೇ ಕಾರಣನು; ಕೃಷ್ಣನಿಗಾಗಿ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಚರಾಚರ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಲ್ಲಾ ಇದೆ.
ಏಷ ಪ್ರಕೃತಿರವ್ಯಕ್ತಾ ಕರ್ತಾ ಚೈವ ಸನಾತನಃ। ಪರಶ್ಚ ಸರ್ವಭೂತೇಭ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೂಜ್ಯತಮೋಽಚ್ಯುತಃ
ಅವನು ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿ, ಶಾಶ್ವತ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಚ್ಯುತನು ಪೂಜೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯನು.
ದ್ಧಿರ್ಮನೋ ಮಹದ್ವಾಯುಸ್ತೇಜೋಽಭಃ ಖಂ ಮಹೀ ಚ ಯಾ। ಚತುರ್ವಿಧಂ ಚ ಯದ್ಭೂತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃಷ್ಣೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು, ಮಹತ್ತ್ವ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ನೀರು, ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
ಆದಿತ್ಯಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚೈವ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಗ್ರಹಾಶ್ಚ ಯೇ। ದಿಶಶ್ಚ ವಿದಿಶಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಂ ಕೃಷ್ಣೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
ಏಷ ರುದ್ರಶ್ಚ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚೈವ ಸನಾತನಃ। ಅಕ್ಷರಂ ಕ್ಷರರೂಪೇಣ ಮಾನುಷತ್ವಮುಪಾಗತಃ
ಅವನು ರುದ್ರ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅವಿನಾಶಿ ಮಾನವನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಮುಖಾ ವೇದಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಚ್ಛನ್ದಸಾಂ ಮುಖಮ್। ರಾಜಾ ಮುಖಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ನದೀನಾಂ ಸಾಗರೋ ಮುಖಮ್
ವೇದಗಳಿಗೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವೇ ಮುಖ, ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಗಾಯತ್ರಿಯೇ ಮುಖ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ರಾಜನೇ ಮುಖ, ನದಿಗಳಿಗೆ ಸಾಗರವೇ ಮುಖ.
ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ಮುಖಂ ಚನ್ದ್ರ ಆದಿತ್ಯಸ್ತೇಜಸಾಂ ಮುಖಮ್। ಪರ್ವತಾನಾಂ ಮುಖಂ ಮೇರುರ್ಗರುಡಃ ಪತತಾಂ ಮುಖಮ್
ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನೇ ಮುಖ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯನೇ ಮುಖ, ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಮೇರುವೇ ಮುಖ, ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಗರುಡನೇ ಮುಖ.