तमायान्तमभिप्रेक्ष्य नृवीरं दृढवैरिणम् । भीमसेनः सुसंक्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत्
उस वीर और दृढ़ शत्रु को आते देखकर, भीमसेन ने अत्यंत क्रोधित होकर ये शब्द कहे—
अयं स कालः संप्राप्तो वर्षपूगाभिवाञ्छितः । अद्य त्वां निहनिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम्
यह वही समय है, जिसकी वर्षों से प्रतीक्षा थी; आज मैं तुझे मार डालूंगा, यदि तू रणभूमि छोड़कर भागा नहीं।
अद्य कुन्त्याः परिक्लेशं वनवासं च कृत्स्नशः। द्रौपद्याश्च परिक्लेशं प्रणेष्यामि हते त्वयि
आज, जब तू मारा जाएगा, मैं कुन्ती के सारे कष्ट और वनवास, और द्रौपदी की पीड़ा का अंत कर दूंगा।
यत्पुरा मत्सरीभूत्वा पाण्डवानवमन्यसे । तस्य पापस्य गान्धारे पश्य व्यसनमागतम्
हे गांधारीपुत्र, जो तूने पहले ईर्ष्या के वश होकर पाण्डवों का अपमान किया था, उसी पाप का फल अब देख, तेरा विनाश आ गया है।
कर्णस्य मतमास्थाय सौबलस्य च यत्पुरा । अचिन्त्य पाण्डवान्कामाद्यथेष्टं कृतवानसि
कर्ण और सौबल के कहने पर, तूने कामना में अंधा होकर पाण्डवों की परवाह किए बिना जैसा चाहा वैसा किया।
याचमानं च यन्मोहाद्दाशार्हमवमन्यसे। उलूकस्य समादेशं यद्ददासि च हृष्टवत्
मोह में पड़कर, जब कृष्ण ने विनती की, तब तूने उनका अपमान किया, और उल्लूक का संदेश प्रसन्न होकर स्वीकार किया।
तेन त्वां निहनिष्यामि सानुबन्धं सबान्धवम् । शमीकरिष्ये तत्पापं यत्पुरा कृतवानसि
इन्हीं सब कारणों से, मैं तुझे तेरे साथियों और संबंधियों सहित मार डालूंगा, और तेरे किए हुए पाप का अंत कर दूंगा।
एवमुक्त्वा धनुर्घोरं विकृष्योद्भ्राम्य चासकृत् । समाधत्त शरान्घोरान्महाशनिसमप्रभान्
ऐसा कहकर, भीमसेन ने अपना भयानक धनुष खींचा, उसे बार-बार घुमाया और बिजली के समान चमकते भयानक बाण साधे।
षड्विंशतिमसं क्रुद्धो मुमोचाशु सुयोधने । ज्वलिताग्निशिखाकारान्वज्रकल्पानजिह्मगान्
क्रोध में भरकर, उसने छब्बीस बाण सुयोधन पर छोड़े, जो जलती हुई अग्नि की ज्वालाओं जैसे और वज्र के समान सीधे थे।
ततोऽस्य कार्मुकं द्वाभ्यां सूतं द्वाभ्यां च विव्यधे । चतुर्भिरश्वाञ्जवनाननयद्यमसादनम्
फिर उसने दो बाणों से दुर्योधन के धनुष को, दो से सारथी को और चार बाणों से उसके तीव्रगामी घोड़ों को यमलोक भेज दिया।
द्वाभ्यां च सुविकृष्टाभ्यां शराभ्यामरिमर्दनः । छत्रं चिच्छेद समरे राज्ञस्तस्य नरोत्तम्
शत्रुओं का संहार करने वाले ने दो सटीक बाणों से युद्ध में उस राजा की छत्र को काट डाला, हे श्रेष्ठ पुरुष।
षङ्भिश्च तस्य चिच्छेद ज्वलन्तं ध्वजमुत्तमम् । छित्त्वा तं च ननादोच्चैस्तव पुत्रस्य पश्यतः
फिर उसने छह और बाणों से उसका चमकता हुआ उत्तम ध्वज काट दिया; उसे काटकर, तुम्हारे पुत्र के देखते ही वह ऊँचे स्वर में गरजा।
रथाच्च स ध्वजः श्रीमान्नानारत्नविभूषितात्। पपात सहसा भूमौ विद्युञ्जलधरादिव
वह शोभायमान ध्वज, जो अनेक रत्नों से सुसज्जित था, रथ से अचानक धरती पर गिर पड़ा, जैसे बादल से बिजली गिरती है।
ज्वलन्तं सूर्यसंकाशं नागं मणिमयं शुभम् । ध्वजं कुरुपतेश्छिन्नं ददृशुः सर्वपार्थिवाः
सभी राजाओं ने कुरु नरेश का वह ध्वज देखा, जो सूर्य के समान चमक रहा था, रत्नों से बना और सुंदर था, कटकर गिरा पड़ा था।
अथैनं दशभिर्बाणैस्तोत्रैरिव महाद्विपम् । आजघान रणे वीरं स्मयन्निव महारथः
तब उस महाबली महारथी ने, जैसे कोई महागज को अंकुश से मारता है, वैसे ही दस बाणों से उस वीर को युद्ध में, मुस्कराते हुए घायल किया।
स गाढविद्धो व्यथितो भीमसेनेन संयुगे । निषसाद रथोपस्थे मूर्च्छाभिहतचेतनः
भीमसेन द्वारा युद्ध में गहरे घायल और पीड़ित होकर वह चेतना खो बैठा और रथ की आसनी पर बैठ गया।
ततः स राजा सिन्धूनां रथश्रेष्ठो महाबलः । दुर्योधनस्य जग्राह पार्ष्णिं स्वपुरुषैर्वृतः
इसके बाद सिंधुओं का वह राजा, जो रथियों में श्रेष्ठ और अत्यंत बलवान था, अपने लोगों के साथ दुर्योधन के पीछे जा पहुँचा।
कृपश्च रथिनां श्रेष्ठस्तव पुत्रमचेतनम् । आरोपयद्रथं राजन्दुर्योधनममर्षणम्
और रथियों में श्रेष्ठ कृपाचार्य ने, हे राजन्, तुम्हारे पुत्र दुर्योधन को, जो मूर्छित हो गया था, अपने रथ पर चढ़ा लिया।
परिवार्य ततो भीमं जेतुकामो जयद्रथः । रथैरनेकसाहस्रैर्भीमस्यावारयद्दिशः
फिर जयद्रथ ने, भीम को जीतने की इच्छा से, उसे चारों ओर से घेर लिया और अपने असंख्य रथों से उसकी दिशाएँ रोक दीं।
धृष्टकेतुस्ततो राजन्नभिमन्युश्च वीर्यवान्। केकया द्रौपदेयाश्च तव पुत्रानयोधयन्
इसके बाद, हे राजन्, धृष्टकेतु और पराक्रमी अभिमन्यु, केकय और द्रौपदी के पुत्रों ने तुम्हारे पुत्रों से युद्ध किया।
चित्रसेनः सुचित्रश्च चित्राङ्गश्चित्रदर्शनः । चारुचित्रः सुचारुश्च तथा नन्दोपनन्दकौ
चित्रसेन, सुचित्र, चित्रांग, चित्रदर्शन, चारुचित्र, सुचारु, तथा नंद और उपनंद—
अष्टावेते महेष्वासाः सुकुमारा यशस्विनः । अभिमन्युरथं राजन्समन्तात्पर्यवारयन्
ये आठों, जो महान धनुर्धर, कोमल और प्रसिद्ध थे, अभिमन्यु के रथ को चारों ओर से घेरकर खड़े हो गए, हे राजन्।
आजघान ततस्तूर्णमभिमन्युर्महामनाः । एकैकं पञ्चभिर्बाणैः शितैः सन्नतपर्वभिः
तब अभिमन्यु ने, उच्च मन वाले होकर, तीखे और सुंदर पंख वाले पाँच-पाँच बाणों से प्रत्येक को तुरंत घायल कर दिया।
वज्रमृत्युप्रतीकाशैर्विचित्रायुधनिःसृतैः । अमृष्यमाणास्ते सर्वे सौभद्रं रथसत्तमम्
जब वे सब अपने विचित्र शस्त्रों से, जो वज्र और मृत्यु के समान चमक रहे थे, सहन न कर सके, तो उन्होंने सौभद्र पर बाणों की वर्षा कर दी।
ववृषुर्मार्गणैस्तीक्ष्णैर्गिरिं मेरुमिवाम्बुदाः । स पीड्यमानः समरे कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः
उन्होंने तीखे बाणों से उस पर ऐसे बौछार की जैसे बादल मेरु पर्वत पर बरसते हैं; युद्ध में बुरी तरह दबे हुए, वह शस्त्रकला में निपुण और युद्ध में प्रचंड था—
अभिमन्युर्महाराज तावकान्समकम्पयत्। यथा देवासुरे युद्धे वज्रपाणिर्महासुरान्
अभिमन्यु ने, हे महाराज, तुम्हारी सेना को ऐसे हिला दिया जैसे देवासुर संग्राम में वज्रधारी ने महादैत्यों को हिला दिया था।
विकर्णस्य ततो भल्लान्प्रेषयामास भारत। चतुर्दश रथश्रेष्ठो घोरानाशीविषोपमान्
फिर, हे भरतवंशी, रथियों में श्रेष्ठ ने विकर्ण पर चौदह भयानक बाण छोड़े, जो जहरीले सर्पों के समान थे।
स तैर्विकर्णस्य रथात्पातयामास वीर्यवान् । ध्वजं सूतं हयांश्चैव नृत्यमान इवाहवे
उन बाणों से उस पराक्रमी ने विकर्ण के रथ से ध्वज, सारथी और घोड़ों को गिरा दिया, मानो युद्ध में नृत्य कर रहा हो।
पुनश्चान्याञ्शरान्पीतानकुण्ठाग्राञ्शिलाशितान्। प्रेषयामास संक्रुद्धो विकर्णाय महाबलः
फिर से, महाबली अभिमन्यु ने क्रोध में आकर, पीले सिरे और पत्थर से पैने किए गए दूसरे बाण विकर्ण की ओर छोड़ दिए।
ते विकर्णं समासाद्य कङ्कबर्हिणवाससः। भित्त्वा देहं गता भूमिं ज्वलन्त इव पन्नगाः
वे बाण, सारस के पंखों वाले वस्त्र पहने विकर्ण को भेदते हुए, उसके शरीर को चीरकर धरती पर गिर पड़े, जैसे जलते हुए साँप हों।