अभिपत्य महाबाहुर्गरुत्मानिव वेगितः। सेनापतेः क्षुरप्रेण शिरश्चिच्छेद पाण्डवः
महाबाहु पाण्डव गरुड़ की तरह वेग से दौड़कर, सेनापति का सिर कतरनुमा बाण से काट गिराया।
संप्रहस्य च हृष्टात्मा त्रिभिर्बाणैर्महाभुजः । जलसन्धं विनिर्भिद्य सोऽनयद्यमसादनम्
हर्षित मन से, भीमसेन ने तीन बाणों से जलसंध को बींधकर यमलोक भेज दिया।
सुषेणं च ततो हत्वा प्रेषयामास मृत्यवे। उग्रस्य सशिरस्त्राणं शिरश्चन्द्रोपमं भुवि
फिर सुसेन को मारकर उसे मृत्यु के हवाले किया; और उग्रस्य का चाँद जैसा सिर, शिरस्त्राण सहित, भूमि पर गिरा।
पातयामास भल्लेन कुण्डलाभ्यां विभूषितम्। वीरबाहुं च सप्तत्या साश्वकेतुं ससारथिम्
चौड़ी धार वाले बाण से उसने कुंडलधारी वीरबाहु को गिरा दिया, और सत्तर बाणों से उसके सारथी और अश्वध्वज को भी मार डाला।
निनाय समरे वीरः परलोकाय पाण्डवः। भीमं भीमरथं चोभौ भीमसेनो हसन्निव
युद्ध में, वीर पाण्डव ने भीम और भीमरथ दोनों को परलोक भेज दिया, भीमसेन मानो हँसता हुआ यह कर रहा था।
पुत्रौ ते दुर्मदौ राजन्ननयद्यमसादनम् । ततः सुलोचनं भीमः क्षुरप्रेण महामृधे
राजन, तेरे दोनों घमंडी पुत्रों को भी उसने यमलोक भेज दिया; फिर भीम ने कतरनुमा बाण से सुलोचन को भीषण युद्ध में मार गिराया।
मिषतां सर्वसैन्यानामनयद्यमसादनम्। पुत्रास्तु तव तं दृष्ट्वा भीमसेनपराक्रमम्
सारी सेनाओं के सामने ही उसने उसे यमलोक भेज दिया; भीमसेन की वीरता देखकर तेरे पुत्र—
शेषा येऽन्येऽभवंस्तत्र ते भीमस्य भयार्दिताः। विप्रद्रुता दिशो राजन्वध्यमाना महात्मना
जो अन्य शेष बचे थे, वे भीम के भय से व्याकुल होकर, हे राजन, चारों दिशाओं में भागने लगे, क्योंकि महान आत्मा उन्हें मार रहा था।
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः सर्वानेव महारथान्। एष भीमो रणे क्रुद्धो धार्तराष्ट्रान्महारथान्
तब शांतनु के वंशज ने सभी महारथियों से कहा— 'यह भीम युद्ध में क्रोधित होकर धृतराष्ट्र के वीरों को गिरा रहा है—'
यथा प्राग्र्यान्यथा ज्येष्ठान्यथा शूरांश्च संगतान्। निपातयत्युग्रधन्वा तं प्रगृह्णीत माचिरम्
'चाहे वे प्रधान हों, ज्येष्ठ हों या एकत्रित वीर हों, यह भयानक धनुर्धर सबको गिरा रहा है; जल्दी से इसे पकड़ो, देर मत करो!'
एवमुक्त्वा ततः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः। अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनं महाबलम्
ऐसा कहकर धृतराष्ट्र के सभी सैनिक बहुत क्रोधित होकर महाबली भीमसेन पर टूट पड़े।
भगदत्तः प्रभिन्नेन कुञ्जरेण विशांपते । अभ्ययात्सहसा तत्रयत्र भीमो व्यवस्थितः
राजन! भगदत्त अपने उन्मत्त हाथी को लेकर अचानक वहाँ पहुँचा जहाँ भीम खड़े थे।
आपतन्नेव च रणे भीमसेनं शिलीमुखैः । अदृश्यं समरे चक्रे जीमूत इव भास्करम्
रणभूमि में भगदत्त ने भीमसेन पर तीरों की ऐसी बौछार की कि वे दिखाई ही नहीं दिए, जैसे बादल सूर्य को ढँक लेते हैं।
अभिमन्युमुखास्तत्तु नामृष्यन्त महारथाः । भीमस्याच्छादनं शङ्ख्ये स्वबाहुबलमाश्रिताः
लेकिन अभिमन्यु के नेतृत्व में सभी महारथी योद्धा, अपने बाहुबल पर भरोसा करके, भीम को इस तरह ढँका जाना सहन नहीं कर सके।
त एनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयन् । गजं च शरवृष्ट्या तु बिभिदुस्ते समन्ततः
उन्होंने चारों ओर से तीरों की वर्षा करके भगदत्त को घेर लिया और हर दिशा से हाथी पर भी तीरों की बौछार की।
स शस्त्रवृष्ट्याऽभिहतः समस्तैस्तैर्महारथैः। प्राग्ज्योतिषगजो राजन्नानालिङ्गैः सुतेजनैः
सभी महारथियों के अस्त्रों की वर्षा से प्राग्ज्योतिष का वह हाथी, राजन, अनेक पैने तीरों से बुरी तरह घायल हो गया।
संजातरुधिरोत्पीडः प्रेक्षणीयोऽभवद्रणे। गभस्तिभिरिवार्कस्य संस्यूतो जलदो महान्
घावों से खून बहता देखकर वह हाथी युद्ध में देखने लायक हो गया, जैसे सूर्य की किरणों से छिद्रित कोई विशाल बादल।
संचोदितो मदस्रावी भगदत्तेन वारणः। अभ्यधावत तन्सर्वान्कालोत्सृष्ट इवान्तकः
भगदत्त द्वारा उकसाया गया, मद बहाता वह हाथी सब पर ऐसे झपटा जैसे काल के छोड़े हुए यमराज।
द्विगुणं जवमास्थाय कम्पयंश्चरणैर्महीम्। तस्य तत्सुमहद्रूपं दृष्ट्वा सर्वे महारथाः
उसने अपनी गति दोगुनी कर दी और पैरों से धरती हिला दी। उसका विशाल रूप देखकर सभी महारथी चकित रह गए।
असह्यं मन्यमानाश्च नातिप्रमनसोऽभवन् । ततस्तु नृपतिः क्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे
उस हाथी को असहनीय मानकर वे बहुत प्रसन्न नहीं हुए। तभी क्रोधित राजा ने भीमसेन के वक्ष में प्रहार किया।
आजघान महाराज शरेणानतपर्वणा। सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तेन राज्ञा महारथः
महाराज ने पैने तीर से भीम को मारा। राजा के उस प्रहार से वह महाबली धनुर्धर भीम बुरी तरह घायल हो गया।
मूर्च्छयाऽभिपरीतात्मा ध्वजयष्टिं समाश्रयत्। तांस्तु भीतान्समालक्ष्य भीमसेनं च मूर्च्छितम्
मूर्छा से घिरा भीमसेन अपने ध्वजदंड को पकड़कर खड़ा रहा। उन्हें भयभीत देखकर और भीम को मूर्छित देखकर—
ननाद बलवन्नादं भगदत्तः प्रतापवान्। ततो घटोत्कचो राजन्प्रेक्ष्य भीमं तथाऽऽगतं
पराक्रमी और बलशाली भगदत्त ने जोरदार गर्जना की। राजन! तब घटोत्कच ने भीम को उस दशा में देखकर—
संक्रुद्धो राक्षसो घोरस्तत्रैवान्तरधीयत। स कृत्वा दारुणां मायां भूरूणां भयवर्धिनीम्
क्रोधित और भयानक राक्षस घटोत्कच वहीं अदृश्य हो गया। उसने भयंकर माया रची, जिससे सबका भय और बढ़ गया।
अदृश्यत निमेषार्धाद्धोररूपं समास्थितः। ऐरावतं समारूढः स वै मायाकृतं स्वयम्
पल भर में ही वह भयंकर रूप धारण करके, अपनी माया से बनाए हुए ऐरावत पर सवार दिखाई दिया।
तस्य चान्येऽपि दिङ्वागा बभूवुरनुयायिनः। अञ्जनो वमानश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः
उसके साथ और भी साथी थे—अंजन, वामन और तेजस्वी महापद्म।
त्रय एते महानागा राक्षसैः समधिष्ठिताः। महाकायास्त्रिधा राजन्प्रस्रवन्तो मदं बहु
ये तीनों विशालकाय हाथी, राक्षसों द्वारा वश में किए गए थे, और बहुत सा मद बहा रहे थे, हे राजन।
तेजोवीर्यबलोपेता महाबलपराक्रमाः। घटोत्कचस्तु स्वं नागं चोदयामास तं तदा
तेज, वीरता और बल से संपन्न, अत्यंत पराक्रमी वे थे। तब घटोत्कच ने अपने हाथी को आगे बढ़ाया।
सगजं भगदत्तं तु हन्तुकामः परंतपः। ते चान्ये चोदिता नागा राक्षसैस्तैर्महाबलैः
शत्रुओं को जलाने वाले अर्जुन, भगदत्त को उसके हाथी सहित मारने की इच्छा से, और वे अन्य हाथी, जिन्हें उन बलशाली राक्षसों ने उकसाया था—
परिपेतुः सुसंरब्धाश्चतुर्दंष्ट्राश्चतुर्दिशम्। भगदत्तस्य तं नागं विषाणैरभ्यपीडयन्
चार दाँतों वाले वे हाथी बहुत क्रोधित होकर चारों दिशाओं से दौड़े और अपने दाँतों से भगदत्त के हाथी पर आक्रमण करने लगे।