नान्तरं दृश्यते तत्र तयोश्च रथिनोस्तदा। मुहूर्तमिव तद्युद्धं तयोः सममिवाभवत्
उस समय उन दोनों रथियों के बीच कोई अंतर दिखाई नहीं देता था; कुछ क्षणों के लिए उनका युद्ध बराबरी का हो गया।
ततः शल्यो महाराज धृष्टद्युम्नस्य संयुगे। धनुश्चिच्छेद भल्लेन पीतेन निशितेन च
फिर, हे राजन, युद्ध में शल्य ने धृष्टद्युम्न का धनुष सुनहरे पंख वाले तीखे बाण से काट डाला।
अथैनं शरवर्षेण च्छादयामास संयुगे। गिरिं जलागमे यद्वञ्जलदा जलवृष्टिभिः
इसके बाद, शल्य ने युद्ध में उस पर बाणों की ऐसी वर्षा की जैसे वर्षा ऋतु के प्रारंभ में बादल पर्वत पर जल बरसाते हैं।
अभिमन्युस्ततः क्रुद्धो धृष्टद्युम्ने च पीडिते । अभिदुद्राव वेगेन मद्रराजरथं प्रति
फिर, जब धृष्टद्युम्न संकट में पड़ा, तब क्रोधित अभिमन्यु तेज़ी से मद्र देश के राजा के रथ की ओर दौड़ा।
ततो मद्राधिपस्थं कार्ष्णिः प्राप्यातिकोपनः । आर्तायनिममेयात्मा विव्याध निशितैः शरैः
फिर कृष्ण के पुत्र ने, अत्यंत क्रोध में भरकर, मद्र देश के राजा के पास पहुँचकर, धैर्यवान आर्तायन को तीखे बाणों से घायल कर दिया।
ततस्तु तावका राजन्परीप्सन्तोऽर्जुनं रणे। मद्रराजरथं तूर्णं परिवार्यावतस्थिरे
इसके बाद, हे राजन, तुम्हारे योद्धा अर्जुन पर आक्रमण करने की इच्छा से, मद्रराज के रथ को चारों ओर से घेरकर युद्धभूमि में खड़े हो गए।
दुर्योधनो विकर्णश्च दुःशासनविविंशती। दुर्मर्षणो दुःसहश्च चित्रसेनोऽथ दुर्मुखः
दुर्योधन, विकर्ण, दुःशासन, विविंशति, दुर्मर्षण, दुःसह, चित्रसेन और दुर्मुख,
सत्यव्रतश्च भद्रं ते पुरुमित्रश्च भारत। एते मद्राधिपरथं पालयन्तः स्थिता रणे
और सत्यव्रत—तुम्हें शुभ हो—और पुरुमित्र, हे भारत, ये सभी युद्ध में मद्रराज के रथ की रक्षा करते हुए डटे रहे।
तान्भीमसेनः संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । द्रौपदेयाभिमन्युश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
उनका सामना करने के लिए भीमसेन क्रोध में भरकर, पृच्छतपुत्र धृष्टद्युम्न, द्रौपदी के पुत्र, अभिमन्यु और माद्री के दोनों पुत्र पांडव आगे बढ़े।
धार्तराष्ट्रान्दश रथान्दशैव प्रत्यवारयन् । नानारूपाणि शस्त्राणि विसृजन्तो विशांपते
धृतराष्ट्र के दस रथियों को, दस पांडव पक्ष के योद्धाओं ने, तरह-तरह के अस्त्र-शस्त्र चलाते हुए, रोक लिया।
अभ्यवर्तन्तं संहृष्टाः परस्परवधैषिणः। ते वै समेयुः संग्रामे राजन्दुर्मन्त्रिते तव
वे सभी एक-दूसरे का संहार करने की इच्छा से, प्रसन्न होकर आगे बढ़े; उस युद्ध में, हे राजन, तुम्हारी गलत सलाह के कारण वे आमने-सामने आ गए।
तस्मिन्दशरथे क्रुद्धे वर्तमाने महाभये। तावकानां परेषां वा प्रेक्षका रथिनोऽभवन्
जब वह दस रथियों का संघर्ष भयंकर रूप ले चुका था, तब तुम्हारे और शत्रु पक्ष के रथी केवल दर्शक बनकर रह गए।
शस्त्राण्यनेकरूपाणि विसृजन्तो महारथाः। अन्योन्यमभिनर्दन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे
महान रथी अनेक प्रकार के शस्त्र चलाते हुए और एक-दूसरे पर गरजते हुए, भयंकर युद्ध करने लगे।
ते तदा जातसंरम्भाः सर्वेऽन्योन्यं जिघांसवः । अन्योन्यमभिमर्दन्तः स्पर्धमानाः परस्परम्
उस समय वे सभी क्रोध से भरकर, एक-दूसरे को मारने की इच्छा से, आपस में भिड़ गए और प्रतिद्वंद्विता करने लगे।
अन्योन्यस्पर्धया राजञ्ज्ञातयः संगता मिथः । महास्राणि विमुञ्चन्तः समापेतुरमर्षिणः
हे राजन, आपस में प्रतिस्पर्धा करते हुए, संबंधी एकत्र होकर, भारी-भरकम अस्त्र चलाते हुए, क्रोध में एक-दूसरे से भिड़ गए।
दुर्योधनस्तु संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नं महारणे । विव्याध निशितैर्बाणैश्चतुर्भिः समरे द्रुतम्
लेकिन दुर्योधन क्रोध में भरकर, महायुद्ध में धृष्टद्युम्न पर चार तीखे बाणों से तेजी से वार किया।
दुर्मर्षणश्च विंशत्या चित्रसेनश्च प?ञ्चभिः । दुर्मुखो नवभिर्बाणैर्दुःसहश्चापि सप्तभिः
दुर्मर्षण ने बीस बाण चलाए, चित्रसेन ने पाँच, दुर्मुख ने नौ बाण और दुःसह ने सात बाण छोड़े।
विविंशतिः पञ्चभिश्च त्रिभिर्दुःशासनस्तथा। तान्प्रत्यविध्यद्राजेन्द्र पार्षतः शत्रुतापनः
विविंशति ने पाँच बाण चलाए और दुःशासन ने तीन; लेकिन पृच्छतपुत्र, शत्रुओं को संतप्त करने वाला, हे राजेंद्र, उन सबको प्रत्युत्तर में घायल कर दिया।
एकैकं पञ्चविंशत्या दर्शयन्पाणिलाघवम् । सत्यव्रतं च समरे पुरुमित्रं च भारत
अपने हाथ की कुशलता दिखाते हुए, उसने प्रत्येक को पच्चीस बाणों से घायल किया, और युद्ध में सत्यव्रत तथा पुरुमित्र को भी, हे भारत।
अभिमन्युरविध्यत्तु दशभिर्दशभिः शरैः। माद्रीपुत्रौ तु समरे मातुलं मातृनन्दनौ
अभिमन्यु ने प्रत्येक पर दस-दस बाण चलाए, और माद्री के दोनों पुत्रों ने युद्ध में अपने मामा पर बाण चलाए।
अविध्येतां शरैस्तीक्ष्णैस्तदद्भुतमिवाभवत्। ततः शल्यो महाराज स्वस्त्रीयौ रथिनां वरौ
उन्होंने उसे तीखे बाणों से घायल किया, और वह दृश्य बड़ा अद्भुत लगा; फिर, हे महाराज, श्रेष्ठ रथी शल्य,
शरैर्बहुभिरानर्च्छत्कृतप्रतिकृतैषिणौ । छाद्यमानौ ततस्तौ कतु माद्रीपुत्रौ न चेलतुः
कई बाणों से उन्हें सम्मानित करने लगे, जैसे प्रहार का उत्तर देना चाहते हों; लेकिन बाणों से ढँके होने पर भी वे दोनों माद्रीपुत्र डटे रहे, हिले तक नहीं।
अथ दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः । विधित्सुः कलहस्यान्तं गदां जग्राह पाण्डवः
उस समय महाबली भीमसेन ने जब दुर्योधन को देखा, तो युद्ध का अंत करने के इरादे से अपनी गदा उठा ली।
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव श्रृङ्गिणम्। भीमसेनं महाबाहुं पुत्रास्ते प्राद्रवन्भयात्
गदा उठाए हुए, कैलास पर्वत की चोटी जैसा दीखते भीमसेन को देखकर, तुम्हारे पुत्र डर के मारे उस दीर्घबाहु वीर से भाग खड़े हुए।
दुर्योधनस्तु संक्रुद्धो मागधं समचोदयत्। अनीकं दशसाहस्रं कुञ्जराणां तरस्विनाम्
लेकिन दुर्योधन क्रोध में भरकर मगधराज को, दस हजार तेजस्वी हाथियों की सेना सहित, आगे बढ़ने का आदेश देने लगा।
गजानीकेन सहितस्तेन राजा सुयोधनाः । मागधं पुरतः कृत्वा भीमसेनं समभ्ययात्
हाथी सेना के साथ राजा सुयोधन ने मगधराज को आगे करके भीमसेन की ओर प्रस्थान किया।
आपतन्तं च तं दृष्ट्वा गजानीकं वृकोदरः । गदापाणिरवारोहद्रथांत्सिंह इवोन्नदन्
हाथी सेना को तेजी से आते देख, वृकोदर भीमसेन गदा हाथ में लेकर, सिंह की तरह गरजते हुए रथ से कूद पड़े।
अद्रिसारमयीं गुर्वीं प्रगृह्य महतीं गदाम्। अभ्यधावद्गजानीकं व्यादितास्य इवान्तकः
पहाड़ के समान भारी और मजबूत गदा को कसकर पकड़कर, वे भीमसेन खुले मुख वाले यमराज के समान हाथी सेना की ओर दौड़ पड़े।
स गजान्गदया निघ्नन्व्यचरत्समरे बली। भीमसेनो महाबाहुः सवज्र इव वासवः
महाबली, दीर्घबाहु भीमसेन युद्धभूमि में गदा से हाथियों को मारते हुए ऐसे घूम रहे थे जैसे वज्रधारी इन्द्र।
तस्य नादेन महता मनोहृदयकम्पिना । व्यत्यचेष्टन्त संहत्य गजा भिमस्य गर्जतः
भीमसेन की भयंकर, हृदय कंपा देने वाली गर्जना से, एकत्रित हाथी घबरा उठे।