एतस्य तद्रथानीकं कथयन्ति रणप्रियाः । बहुत्वात्सागरप्रख्यं देवानामिव संयुगे
जो लोग युद्ध को प्रिय मानते हैं, वे इसकी रथसेना को समुद्र के समान विशाल बताते हैं, जैसे देवताओं की सेना संग्राम में होती है।
क्षत्रधर्मा तु राजेन्द्र मतो मेऽर्धरथो नृप। धृष्टद्युम्नस्य तनयो बाल्यान्नातिकृतश्रमः
हे राजेन्द्र, इसका पुत्र क्षत्रिय धर्म में लगा हुआ है, पर मेरी राय में वह अभी आधा रथी है, क्योंकि वह छोटा है और अधिक थका नहीं है।
शिशुपालसुतो वीरश्चेदिराजो महारथः। धृष्टकेतुर्महेष्वासः संबन्धी पाण्डवस्य ह
शिशुपाल का वीर पुत्र, चेदिराज, महाबली रथी है; धृष्टकेतु, जो महान धनुर्धर है, पाण्डवों का संबंधी भी है।
एष चेदिपतिः शूरः सह पुत्रेण भारत । महारथानां सुकरं महत्कर्म करिष्यति
यह चेदिराज अपने पुत्र के साथ, हे भारत, महाबली रथियों के बीच बड़े-बड़े कार्य करने में समर्थ है।
क्षत्रधर्मरतो मह्यं मतः परपुरंजयः । क्षत्रदेवस्तु राजेन्द्र पाण्डवेषु रथोत्तमः
क्षत्रधर्म में रत यह योद्धा मुझे शत्रु नगरी को जीतने वाला लगता है; क्षत्रदेव, हे राजेन्द्र, पाण्डवों में श्रेष्ठ रथी है।
जयन्तश्चामितौजाश्च सत्यजिच्च महारथः । महारथा महात्मानः सर्वे पाञ्चालसत्तमाः
जयन्त, अमितौजस और सत्यजित—all ये महाबली रथी हैं; ये सभी महान आत्मा और पांचालों में श्रेष्ठ हैं।
योत्स्यन्ते समरे तात संरब्धा इव कुञ्जराः । अजो भोजश्च विक्रान्तौ पाण्डवार्थे महारथौ
ये सभी युद्ध में, पिता, ऐसे लड़ेंगे जैसे उत्तेजित हाथी; अजय और भोज, दोनों ही पराक्रमी हैं और पाण्डवों के लिए महाबली रथी हैं।
योत्स्येते बलिनौ शूरौ परं शक्त्या यतिष्यतः। शीघ्रास्त्राश्चित्रयोद्धारः कृतिनो दृढविक्रमाः
ये दोनों बलवान और वीर हैं, पूरी शक्ति से युद्ध करेंगे; ये शस्त्रों में तेज, विविध युद्ध कौशल में निपुण और अपने पराक्रम में अडिग हैं।
केकयाः पञ्च राजेन्द्र भ्रातरो दृढविक्रमाः । सर्वे चैव रथोदाराः सर्वे लोहितकध्वजाः
हे राजेन्द्र, केकय देश के पाँचों भाई दृढ़ पराक्रमी हैं; ये सभी श्रेष्ठ रथी हैं और सबके ध्वज लाल रंग के हैं।
काशिकः सुकुमारश्च नीलो यश्चापरो नृप । सूर्यदत्तश्च शङ्खश्च मदिराश्वश्च नामतः
काशिक, सुकुमार, नील और एक अन्य, हे नरेश, साथ ही सूर्यदत्त, शंख और मदिराश्व नाम से प्रसिद्ध हैं।
सर्व एव रथोदाराः सर्वे चाहवलक्षणाः । सर्वास्त्रविदुषः सर्वे महात्मानो मता मम
ये सभी श्रेष्ठ रथी हैं, सभी में शौर्य के चिह्न हैं; ये सभी शस्त्रविद्या में निपुण और मेरे मत में महान आत्मा हैं।
वार्धक्षेमिर्महाराज मतो मम महारथः । चित्रायुघश्च नृपतिर्मतो मे रथसत्तमः
हे महाराज, वार्धक्षेमि मुझे महाबली रथी प्रतीत होते हैं; चित्रायुध राजा भी मेरे मत में श्रेष्ठ रथी हैं।
स हि सङ्ग्रामशोभी च भक्तश्चापि किरीटिनः । चेकितानः सत्यधृतिः पाण्डवानां महारथौ । द्वाविमौ पुरुषव्याघ्रौ रथोदारौ मतौ मम
यह युद्ध में शोभा पाता है और किरीटधारी का भक्त भी है; चेकितान और सत्यधृति, दोनों पाण्डवों के महाबली रथी हैं; ये दोनों पुरुषों में सिंह और श्रेष्ठ रथी माने जाते हैं।
व्याघ्रदत्तश्च राजेन्द्र चन्द्रसेनश्च भारत। मतौ मम रथोदारौ पाण्डवानां न संशयः
व्याघ्रदत्त और चन्द्रसेन, हे राजेन्द्र, मेरे मत में पाण्डवों के श्रेष्ठ रथी हैं, इसमें कोई संदेह नहीं।
सेनाबिन्दुश्च राजेन्द्र क्रोधहन्ता च नामतः । यः समो वासुदेवेन भीमसेनेन वा विभो
हे राजेन्द्र, सेनाबिंदु और क्रोधहंता नामक योद्धा, जो वासुदेव या भीमसेन के समान हैं, ये दोनों प्रसिद्ध हैं।
स योत्स्यति हि विक्रम्य समरे तव सैनिकैः । मां च द्रोणं कृपं चैव यथा संमन्यते भवान्
यह रणभूमि में तुम्हारे सैनिकों से डटकर युद्ध करेगा, जैसे तुम मुझे, द्रोण और कृप को मानते हो।
तथा स समरश्लाघी मन्तव्यो रथसत्तमः । काश्यः परमशीघ्रास्त्रः श्लाघनीयो नरोत्तमः
उसी तरह, युद्ध में प्रशंसा के योग्य, रथियों में श्रेष्ठ काश्य भी है, जो तीव्र अस्त्रों के प्रयोग में अत्यंत निपुण है, हे श्रेष्ठ पुरुष।
रथ एकगुणो मह्यं ज्ञेयः परपुरंजयः । अयं च युधि विक्रान्तो मन्तव्योष्टगुणो रथः
मेरे विचार में, जो शत्रु नगरों को जीत ले, वह एक गुण वाला रथी कहलाता है; लेकिन यह वीर, जो युद्ध में अत्यंत पराक्रमी है, आठ गुणों वाला रथी माना जाना चाहिए।
सत्यजित्समरश्लाघी द्रुपदस्यात्मजो युवा । गतः सोऽतिरथत्वं हि धृष्टद्युम्नेन संमितः
सत्यजित, जो युद्ध में प्रसिद्ध है और द्रुपद का युवा पुत्र है, धृष्टद्युम्न द्वारा अतिरथ के रूप में गिना गया है।
पाण्डवानां यशस्कामः परं कर्म करिष्यति । अनुरक्ताश्च शूरश्च रथोऽयमपरो महान्
पाण्डवों की कीर्ति की इच्छा से यह महान कार्य करेगा; यह वीर और समर्पित योद्धा एक और महान रथी है।
पाण्ड्यराजो महावीर्यः पाण्डवानां धुरंधरः । दृढधन्वा महेष्वासः पाण्डवानां महारथः
पाण्ड्य देश का राजा, अत्यंत पराक्रमी और पाण्डवों का सहारा है; वह दृढ़ धनुषधारी और महान धनुर्धर, पाण्डवों में महा रथी है।
श्रेणिमान्कौरवश्रेष्ठ वसुदानश्च पार्थिवः । उभावेतावतिरथौ मतौ परपुरंजयौ
श्रेणिमान, जो कौरवों में श्रेष्ठ है, और राजा वसुदान—ये दोनों शत्रु नगरों के विजेता अतिरथ माने जाते हैं।
रोचमानो महाराज पाण्डवानां महारथः। योत्स्यतेऽमरवत्संख्ये परसैन्येषु भारत
हे महाराज, पाण्डवों का यह महा रथी तेजस्वी रूप में शत्रु सेना के बीच देवता के समान युद्ध करेगा, हे भारत।
पुरुजित्कृन्तिभोजश्च महेष्वासो महाबलः । मातुलो भीमसेनस्य स च मेऽतिरथो मतः
पुरुजित और कृत्निभोज, जो बलवान और महान धनुर्धर हैं, भीमसेन के मामा हैं; ये दोनों मेरे मत में अतिरथ हैं।
एष वीरो महेष्वासः कृती च निपुणश्च ह । चित्रयोधी च शक्तश्च मतो मे रथपुङ्गवः
यह वीर महान धनुर्धर, निपुण, कुशल और विविध अस्त्रों का ज्ञाता है; मेरे विचार में यह रथियों में श्रेष्ठ है।
स योत्स्यति हि विक्रम्य मघवानिव दानवैः । योधा ये चास्य विख्याताः सर्वे युद्धविशारदाः
यह वीरता से युद्ध करेगा, जैसे इन्द्र दानवों से लड़े; और इसके सभी प्रसिद्ध योद्धा युद्ध में निपुण हैं।
भागिनेयकृते वीरः स करिष्यति संगरे । सुमहत्कर्म पाण्डूनां स्थितः प्रियहिते रतः
अपने भांजे के लिए यह वीर पाण्डवों के हित में युद्ध में बहुत बड़ा कार्य करेगा, क्योंकि यह उनके प्रिय कल्याण में लगा है।
भैमसेनिर्महाराज हैडिम्बो राक्षसेश्वरः । मतो मे बहुमायावी रथयूथपयूथपः
हे महाराज, भीमसेन का पुत्र, राक्षसों का स्वामी हिडिम्ब, मेरे मत में अनेक मायाओं का जानकार और रथियों के समूह का नेता है।
योत्स्यते समरे तात मायावी समरप्रियः । ये चास्य राक्षसा वीराः सचिवा वशवर्तिनः
हे तात, यह मायावी और युद्धप्रिय वीर युद्ध में लड़ेगा; इसके सभी राक्षस साथी, वीर और आज्ञाकारी, इसके साथ युद्ध करेंगे।
एते चान्ये च बहवो नानाजनपदेश्वराः । समेताः पाण्डवस्यार्थे वासुदेवपुरोगमाः
ये और अनेक अन्य विभिन्न देशों के राजा, पाण्डव के लिए एकत्र हुए हैं, जिनका नेतृत्व वासुदेव कर रहे हैं।