शिल्पिभिर्विविधैश्चैव क्रीडास्तत्र प्रयोजिताः । तत्र माल्यानि मांसानि भक्ष्यं पेयं च सत्कृतम्
वहाँ कुशल कारीगरों द्वारा तरह-तरह के खेल और मनोरंजन की व्यवस्था की गई थी। वहाँ फूलों की मालाएँ, मांस, खाने-पीने की स्वादिष्ट चीज़ें आदरपूर्वक परोसी गईं।
कूपाश्च विविधाकारा औदकानि गृहाणि च ।। स ताः सभाः समासाद्य पूज्यमानो यथाऽमरः
वहाँ कई प्रकार के कुएँ और जल से भरे घर थे। उन सभाओं में पहुँचकर उसे देवताओं की तरह सम्मान मिला।
दुर्योधनस्य सचिवैर्देशे देशे समन्ततः ।। आजगाम सभामन्यां देवावसथवर्चसम्
दुर्योधन के मंत्रियों द्वारा चारों ओर से घिरे हुए, वह एक और सभा में पहुँचा, जो देवताओं के निवास जैसी शोभा से चमक रही थी।
स तत्र विषयैर्युक्तैः कल्याणैरतिमानुषैः ।। मेनेऽभ्यधिकमात्मानमवमेने पुरन्दरम्
वहाँ अद्भुत और श्रेष्ठ सुख-सुविधाओं से घिरे हुए, उसने स्वयं को सबसे बड़ा समझा और इन्द्र को भी तुच्छ मान लिया।
पप्रच्छ स ततः प्रेष्यान्प्रहृष्टः क्षत्रियर्षभः ।। युधिष्ठिरस्य पुरुषाः केऽत्र चक्रुः सभा इमाः
फिर वह प्रसन्न क्षत्रियों में श्रेष्ठ शल्य ने सेवकों से पूछा— 'यहाँ युधिष्ठिर के किन लोगों ने ये सभाएँ बनवाई हैं?'
आनीयन्तां सभाकाराः प्रदेयार्हा हि मे मताः ।। प्रदेयमेषां दास्यामि कुन्तीपुत्रोऽनुमन्यताम्
'सभा बनाने वाले बुलाए जाएँ, वे इनाम पाने के योग्य हैं। मैं उन्हें उपहार दूँगा—कृपया कुन्तीपुत्र इसकी अनुमति दें।'
ततः प्रहृष्टं राजानं ज्ञात्वा ते सचिवास्तदा' दुर्योधनाय तत्सर्वं कथयन्ति स्म विस्मिताः
राजा को प्रसन्न जानकर वे मंत्री आश्चर्यचकित होकर दुर्योधन को सारी बात बता देते हैं।
संप्रहृष्टो यदा शल्यो दिदित्सुरपि जीवितम् । गूढो दुर्योधनस्तत्र दर्शयामास मातुलम्
जब शल्य बहुत प्रसन्न हुए और यहाँ तक कि जीवन देने को भी तैयार थे, तब छिपे हुए दुर्योधन ने वहाँ अपने मामा को अपने को दिखाया।
तं दृष्ट्वा मद्रराजश्च ज्ञात्वा यत्नं च तस्य तम्। परिष्वज्याब्रवीत्प्रीत इष्टोऽर्थो ध्रियतामिति
उसे देखकर और उसके प्रयत्न को जानकर मद्रराज ने उसे गले लगाया और स्नेहपूर्वक कहा— 'तुम्हारी इच्छा पूरी हो।'
सत्यवाग्भव कल्याण वरो वै मम दीयताम्। सर्वसेनाप्रणेता वै भवान्भवितुमर्हति
'सत्य बोलो, कल्याण हो; मेरी माँगी हुई वरदान दो। समस्त सेना के सेनापति बनने के तुम योग्य हो।'
यथैव पाण्डवास्तुभ्यं तथैव भवतो ह्यहम्। अनुमान्यं च पाल्यं च भक्तं च भज मां विभो
'जैसा मैं पाण्डवों के लिए हूँ, वैसा ही तुम्हारे लिए भी हूँ। मुझे स्वीकार करो, रक्षा करो और अपनाओ, प्रभु।'
कृतमित्यब्रवीच्छल्यः किमन्यत्क्रियतामिति। कृतमित्येव गान्धारिः प्रत्युवाच पुनःपुनः
'हो गया,' शल्य ने कहा। 'अब और क्या करना है?' गांधारी ने भी बार-बार कहा— 'हो गया।'
गच्छ दुर्योधन पुरं स्वकमेव नरर्षभ । अहं गमिष्ये द्रुष्टुं वै युधिष्ठिरमरिंदमम्
'दुर्योधन, तुम अपने नगर जाओ, पुरुषों में श्रेष्ठ। मैं युधिष्ठिर, शत्रुओं के दमनकर्ता, से मिलने जाऊँगा।'
दृष्ट्वा युधिष्ठिरं राजन्क्षिप्रमेष्ये नराधिप । अवश्यं चापि द्रष्टव्यः पाण्डवः पुरुषर्षभः
'राजन, युधिष्ठिर से मिलकर मैं शीघ्र ही लौट आऊँगा, नराधिप। पाण्डव, पुरुषों में श्रेष्ठ, अवश्य ही मिलना चाहिए।'
क्षिप्रामागम्यतां राजन्पाण्डवं वीक्ष्य पार्थिव । त्वय्यधीनाः स्म राजेन्द्र वरदानं स्मरस्व नः
'राजन, पाण्डव को देखकर शीघ्र लौट आओ, पृथ्वी के स्वामी। हम सब तुम्हारे अधीन हैं, राजेन्द्र—हमें दिया वचन याद रखना।'
क्षिप्रमेष्यामि भद्रं ते गच्छस्व स्वपुरं नृप। ` दृष्ट्वा तु पाण्डवान्राजन्न मिथ्या कर्तुमुत्सहे
'मैं जल्दी ही लौट आऊँगा—तुम्हारा कल्याण हो! अपने नगर जाओ, राजन। पाण्डवों को देखकर मैं झूठ नहीं बोल सकता, राजन।'
पर्यष्वजेतामन्योन्यं शल्यदुर्योधनावुभौ
इसके बाद शल्य और दुर्योधन ने एक-दूसरे को गले लगाया।
स तथा शल्यमामन्त्र्य पुरायात्स्वकं पुरम्। शल्यो जगाम कौन्तेयानाख्यातुं कर्म तस्य तत्
इस प्रकार शल्य से विदा लेकर दुर्योधन अपने नगर चला गया; शल्य कुन्तीपुत्रों के पास गया, उन्हें अपना कार्य बताने के लिए।
उपप्लाव्यं स गत्वा तु स्कन्धावारं प्रविश्य च। पाण्डवानथ तान्सर्वाञ्शल्यस्तत्र ददर्श ह
उपप्लव्य पहुँचकर और शिविर में प्रवेश करके शल्य ने वहाँ सभी पाण्डवों को देखा।
चिरात्तु दृष्ट्वा राजानं मातुलं समितिञ्जयम्। आसनेभ्यः समुत्पेतुः सर्वे सहयुधिष्ठिराः
बहुत समय बाद जब सबने सेनाओं के विजेता, अपने मामा राजा को देखा, तो युधिष्ठिर सहित सभी अपने आसनों से उठ खड़े हुए।
तथा भीमार्जुनौ हृष्टौ स्वस्त्रीयौ च यमावुभौ । द्रौपदी च सुभद्रा च अभिमन्युश्च भारत
भाई भीम और अर्जुन प्रसन्न होकर, माद्री के दोनों पुत्र, द्रौपदी, सुभद्रा और अभिमन्यु भी वहाँ उपस्थित थे।
समेत्य च महापाहुं शल्यं पाण्डुसुतस्तदा । पाद्यमर्घ्यं च गां चैव प्रतिग्राह्य पुरोधसा
पाण्डु पुत्र ने बलशाली शल्य के पास जाकर, पुरोहित द्वारा उनके लिए पाँव धोने का जल, अर्घ्य और गाय ग्रहण की।
कताञ्जलिरदीनात्मा धर्मात्मा शल्यमब्रवीत्। स्वागतं तेऽस्तु वै राजन्नेतदासनमास्यताम्
कर जोड़कर, निर्भय और धर्मनिष्ठ युधिष्ठिर ने शल्य से कहा, 'राजन, आपका स्वागत है, कृपया इस आसन पर बैठिए।'
ततो न्यषीदच्छल्यश्च काञ्चने परमासने । तत्र पाद्यथार्घ्यं च न्यवेदयत पाण्डवः
इसके बाद शल्य ने उत्तम स्वर्ण आसन पर बैठकर, वहाँ पाण्डव ने उन्हें पाँव धोने का जल और अर्घ्य अर्पित किया।
दुःखस्यैतस्य महतो धार्तराष्ट्रकृतस्य वै। अवाप्स्यसि फलं राजन्हत्वा शत्रून्परन्तप
राजन, धृतराष्ट्र के पुत्रों के कारण जो बड़ा कष्ट हुआ है, उसके फलस्वरूप तुम शत्रुओं का वध करके उसका फल प्राप्त करोगे।
विदितं ते महाराज लोकतन्त्रं नराधिप । तस्माल्लोककृतं किञ्चित्तव तात न विद्यते
महान राजन, आपको संसार की रीति भली-भाँति ज्ञात है; अतः हे प्रिय, लोगों द्वारा किया गया कोई भी कार्य आपसे छुपा नहीं है।
निवेद्य चार्घ्यं विधिवन्मद्रराजाय भारत। कुशलं पाण्डवोऽपृच्छच्छल्यं सर्वसुखावहम्
हे भरतवंशी, पाण्डव ने विधिपूर्वक मद्रराज को अर्घ्य अर्पित कर, शल्य से उनका कुशलक्षेम पूछा और सब प्रकार की सुख-शांति की कामना की।
स तैः परिवृतः सर्वैः पाण्डवैर्धर्मचारिभिः । आसने चोपविष्टः स शल्यः पार्थमथाब्रवीत्
धर्म का पालन करने वाले सभी पाण्डवों से घिरे हुए, शल्य आसन पर बैठकर पार्थ से बोले।
कुशलं राजशार्दूल सर्वत्र कुरुनन्दन । अरण्यवासाद्दिष्ट्याऽसि विमुक्तो जयतां वर
राजाओं में श्रेष्ठ, कुरुवंशी, सब ओर कुशल है; सौभाग्य से तुम वनवास से मुक्त होकर लौटे हो, विजेताओं में श्रेष्ठ।
दुष्करं ते कृतं राजन्निर्जने गहने वने। भ्रातृभिः सह कौन्तेय कृष्णाया चानयाऽनघ
राजन, तुमने अपने भाइयों और कृष्णा के साथ घने, निर्जन वन में जो कठिन कार्य किया, वह सचमुच अत्यंत कठिन था।