काशिराजश्च शैब्यश्च भजमानौ युधिष्ठिरम्। अक्षौहिणीभ्यां सहितावागतौ पृथिवीपती
काशिराज और शैब्य, दोनों भजमान, दो अक्षौहिणी सेना के साथ युधिष्ठिर के पास आए।
अक्षौहिणीभिः पाञ्चालस्तिसृभिश्च महाबलः। द्रौपद्याश्च सुता वीराः शिखण्डी चापराजितः
तीन अक्षौहिणी बलशाली पांचाल सेना, द्रौपदी के वीर पुत्र और अपराजित शिखण्डी भी साथ थे।
धृष्टद्युम्नश्च दुर्धर्षः सर्वशस्त्रभृतांवरः। उपप्लाव्यं ययुः शीघ्रं पाण्डवार्थे महाबलाः
दुर्धर्ष और शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ धृष्टद्युम्न भी अपने बलशाली साथियों के साथ पाण्डवों के हित के लिए शीघ्र उपप्लव्य नगर पहुंचे।
ततः शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च। समीपमभिवर्तन्ते योधा यौधिष्ठिरं बलम्
फिर सैकड़ों हजार, दस-दस लाख और करोड़ों योद्धा युधिष्ठिर की सेना में सम्मिलित होने के लिए पास आए।
समुद्रमिव धर्मान्ते स्रोतःश्रेष्ठाः पृथक्पृथक्। आपूरयन्महीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणैः । वेदावभृथसंपन्नाः शूराः सर्वे तनुत्यजः
जैसे यज्ञ के अंत में नदियाँ समुद्र को भर देती हैं, वैसे ही उदार, यज्ञकुशल, पराक्रमी और प्राणत्यागी राजा पृथ्वी के अलग-अलग भागों में उसे भरने लगे।
तानागतानभिप्रेक्ष्य पार्थो ज्ञानभृतां वरः। पूजयामास विधिवद्यथार्हं राजसत्तमान्
उन सबके आने पर, ज्ञानी जनों में श्रेष्ठ पार्थ ने उन राजाओं का विधिपूर्वक और यथोचित आदर-सत्कार किया।
पारिबर्हं ददौ कृष्णः पाण्डवानां महात्मनाम्। स्त्रियो वासांसि रत्नानि पृथक्पृथगनेकशः
कृष्ण ने महान आत्मा पाण्डवों को स्त्रियाँ, वस्त्र और रत्न अलग-अलग और बहुतायत में भेंट किए।
राजानो राजपुत्राश्च निवृत्ते समये तथा। यथांर्ह पाण्डवश्रेष्ठैरवर्तन्ताभिपूजिताः। आसन्प्रहृष्टमनसः पारिबर्हं ददुस्तदा
समय पूर्ण होने पर, राजा और राजकुमार, पाण्डवों द्वारा यथोचित सम्मान पाकर प्रसन्न मन से लौटे और उन्होंने भी उपहार दिए।
सर्वेषु समवेतेषु राजभिर्वृष्णिभिः सह। विवाहो विधवद्राजन्ववृधे कुरुमात्स्ययोः
जब सभी राजा वृष्णियों के साथ एकत्र हुए, तब हे राजन, कुरु और मत्स्य वंश का विवाह विधिपूर्वक सम्पन्न हुआ।
ततः शङ्खा मृदङ्गाश्च गोमुखा डिण्डिमास्तदा। अभिमन्योर्विवाहे तु नेदुर्मात्स्यस्य वेश्मनि
फिर अभिमन्यु के विवाह में मत्स्यराज के भवन में शंख, मृदंग, गोमुख और डिण्डिम बज उठे।
उच्चावचान्मृगाञ्जघ्नुर्मेध्यांश्च शतशस्तथा। भक्ष्यान्नभोज्यपानानि प्रभूतान्यभ्यहारयन्
सैकड़ों जंगली और यज्ञ योग्य पशु बलि गए; और बहुत से भोजन, व्यंजन और पेय परोसे गए।
गायनाख्यानशीलाश्च नटा वैतालिकास्तथा। स्तुवन्तस्तानुपातिष्ठन्सूताश्च सह मागधैः
गायक, कथावाचक, नर्तक और भाट उनकी स्तुति करते हुए उपस्थित थे; साथ ही सारथी और मागध भी वहाँ आए।
स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च उत्सवे तस्य मङ्गले। द्रौपद्यन्तःपुरे चैव विराटस्य गृहे स्त्रियः
उस शुभ और हर्षपूर्ण अवसर पर वृद्ध और युवतियाँ, द्रौपदी के अंतःपुर की स्त्रियाँ और विराट के घर की महिलाएँ भी वहाँ एकत्र हुईं।
सुदेष्णां तु पुरस्कृत्य मत्स्यानामपि च स्त्रियः। आजग्मुश्चारुपीनाङ्ग्यः सुमृष्टमणिकुण्डलाः
सुदेष्णा को आगे करके मत्स्य देश की सुंदर और गहनों से सजी हुई स्त्रियाँ वहाँ आईं।
वर्णोपपन्नास्ता नार्यो रूपवन्तयः स्वलंकृताः। सर्वासामभवत्कृष्णा रूपेण वपुषाऽधिका
वे सभी स्त्रियाँ सुंदर रंग-रूप और आभूषणों से सुसज्जित थीं, फिर भी उन सब में रूप और सौंदर्य में कृष्णा (द्रौपदी) सबसे आगे थीं।
परिवार्योत्तरां श्लाघ्यां राजपुत्रीमलंकृताम्। सुतामिव महेन्द्रस्य पुरस्कृत्योपतस्थिरे
उन्होंने राजकुमारी उत्तर को, जो अत्यंत प्रशंसनीय और सजी-संवरी थी, घेर लिया और जैसे इन्द्र की पुत्री हो, वैसे उसे आगे रखकर उसके पास जा बैठीं।
भृङ्गारुं तु समादाय सौवर्णं जलपूरितम्। पार्थस्य हस्ते सहसा सुतामिन्दीवरेक्षणाम्। स्नुषार्थं प्राक्षिपद्वारि विराटो वाहिनीपतिः
उस समय विराट राजा ने अचानक जल से भरा सोने का कलश लिया और अपनी पुत्रवधू के लिए, नीलकमल-सी आँखों वाले पार्थ के हाथों में वह जल डाल दिया।
तां प्रत्यगृह्णाकौन्तेयः सुतस्यार्थे महामनाः । सौभद्राश्चानवद्याङ्गो विराटतनयां तदा
कुन्तीपुत्र ने बड़े हर्ष से अपने पुत्र के लिए उसे स्वीकार किया और निर्दोष अंगों वाले सुभद्रापुत्र ने उस समय विराट की कन्या को ग्रहण किया।
तत्रातिष्ठद्गृहीत्वा तु रूपमिन्द्रास्य धारयन्। स्नुषां तां परिगृह्णानः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
वहाँ युधिष्ठिर, जो कुन्तीपुत्र हैं, इन्द्र के समान रूप धारण कर, वधू का हाथ पकड़कर उसे अपनी पुत्रवधू के रूप में स्वीकार करते हुए खड़े रहे।
द्रुपदश्च विराटश्च शिखण्डी च महाबलः । युयुधानश्च शैब्यश्च धृष्टद्युम्नश्च सात्यकिः
द्रुपद, विराट, बलशाली शिखण्डी, युयुधान, शैब्य, धृष्टद्युम्न और सात्यकि—
सप्तैतेऽक्षौहिणीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणाः । पाण्डवं परिवार्यैते निवेशं चक्रिरे तदा
ये सातों, जो बड़ी सेनाओं के नायक, यज्ञ करने वाले और दान देने में उदार थे, पाण्डव को घेरकर वहाँ विराजमान हुए।
तत्रस्थायां तु सेनायां मात्स्यो धर्मभृतांवरः । प्रीतो दुहितरं गृह्य प्रददावभिमन्यवे
जब सेना वहाँ उपस्थित थी, तब धर्म के पालन में श्रेष्ठ मत्स्यराज ने प्रसन्न होकर अपनी कन्या अभिमन्यु को सौंप दी।
प्रतिगृह्योत्तरां पार्थः पुरस्कृत्य जनार्दनम् । विवाहं कारयामास सौभद्रस्य महात्मनः
उत्तर को प्राप्त कर पार्थ ने जनार्दन को आगे रखकर महान आत्मा सुभद्रापुत्र का विवाह संपन्न कराया।
ततो विवाहो ववृधे स्फीतः सर्वगुणान्वितः । सौभद्रस्याद्भुतं कर्म पितुस्तव पितुस्तदा
फिर वह विवाह अत्यंत समृद्ध और सभी गुणों से युक्त होकर संपन्न हुआ—उस समय सुभद्रापुत्र का यह अद्भुत कार्य था।
धौम्यः शिष्यैः परिवृतो जुहावाग्नौ विधानतः । अग्निं प्रदक्षिणीकुर्वन्सौभद्रः पाणिमग्रहीत्
धौम्य ऋषि अपने शिष्यों के साथ विधिपूर्वक अग्नि में हवन करने लगे; सुभद्रापुत्र ने अग्नि की परिक्रमा कर उत्तर का हाथ थामा।
ततः पार्थाय संहृष्टो मात्स्यराजो धनं महत्। तस्मै शतसहस्राणि हयानां वातरंहसाम्
इसके बाद प्रसन्न मत्स्यराज ने पार्थ को एक लाख तेज दौड़ने वाले घोड़े भेंट में दिए।
द्वे च नागशते मुख्ये धनं बहुविधं तदा। प्रादान्मात्स्यपतिर्हृष्टः कन्याधनमनुत्तमम्
और दो सौ श्रेष्ठ हाथी तथा अनेक प्रकार का धन—मत्स्यराज ने प्रसन्न होकर अनुपम कन्यादान दिया।
पारिबर्हं च पार्थेभ्यः प्रददौ मत्स्यपुङ्गवः । कृष्णेन सह कौन्तेयः प्रत्यगृह्णात्प्रभूतवत्
मत्स्यराज ने पाण्डवों को गृहस्थी के सामान भी दिए; कृष्णा के साथ कुन्तीपुत्र ने वह सब भरपूर मात्रा में स्वीकार किया।
कृते विवाहे तु तदा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं यदुपाहरदच्युतः
विवाह संपन्न होने पर धर्मपुत्र युधिष्ठिर ने अच्युत द्वारा लाया गया धन ब्राह्मणों को दान में दिया।
गोसहस्राणि वस्त्राणि रत्नानि विविधानि च। भूषणानि च सर्वाणि यानानि शयनानि च
हजारों गायें, वस्त्र, तरह-तरह के रत्न, सभी प्रकार के आभूषण, रथ, और शय्याएँ भी दी गईं।