ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै। आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम्
दुर्योधन के पक्ष के नाश को जानकर, उन्होंने वैतानिक विधि से आह्वान के लिए कर्म आरंभ किया।
बृहस्पत्युशनोक्तैश्च मन्त्रैर्मन्त्रविशारदाः। अथर्ववेदप्रोक्तैश्च याश्चौपनिषदाः क्रियाः। मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन्
बृहस्पति और उशनस् द्वारा बताए गए मंत्रों, अथर्ववेद और उपनिषदों में वर्णित विधियों में निपुण होकर, उन्होंने मंत्रों का जाप करते हुए वे सभी कर्म किए।
जुह्वत्यग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत्सुसमाहिताः। ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः
वेद और वेदांगों में पारंगत, दृढ़ व्रती ब्राह्मणों ने एकाग्रचित्त होकर मंत्रों सहित अग्नि में दूध की आहुति दी।
अध्वर्यवो दानवानां कर्म प्रावर्तयंस्ततः
फिर अध्वर्यु पुरोहितों ने दानवों के लिए वह कर्म आरंभ किया।
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता। कृत्या समुत्थिता राजन्किं करोमीति चाब्रवीत्
जब वह कर्म पूर्ण होने को आया, तब वहाँ एक अद्भुत कृत्या उत्पन्न हुई और बोली, 'क्या करूँ?'
आहुर्दैत्याश्च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना। प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय
वहाँ दैत्यगण अत्यन्त प्रसन्न होकर बोले, 'जो राजा धृतराष्ट्र का पुत्र उपवास कर रहा है, उसे यहाँ ले आओ।'
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा। निमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधनः
'ऐसा ही होगा' कहकर वह कृत्या चल पड़ी और पलक झपकते ही जहाँ राजा सुयोधन थे, वहाँ पहुँच गई।
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम्। दानवानां मुहूर्ताच्च पुरतस्तं न्यवेदयत्
राजा को लेकर वह पाताल में गई और थोड़ी ही देर में दानवों के सामने उसे उपस्थित कर दिया।
तमानीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संगत्य दानवाः। प्रहृष्टमनसः सर्वे किंचिदुत्फुल्ललोचनाः
रात में राजा को वहाँ लाया गया देखकर, दानव सब एकत्र हुए, उनके हृदय आनंद से भर गए और आँखें प्रसन्नता से चमक उठीं।
दृढमेनं परिष्यज्य दृष्ट्वा च कुशलं तदा'। साभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन्
राजा को भलीभाँति देखकर और गले लगाकर, वे गर्व के साथ दुर्योधन से बोले।
भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह। शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः
हे सुयोधन, हे राजेन्द्र, हे भरतवंश के गौरव, तुम सदा ही वीरों और महान आत्माओं से घिरे रहते हो।
अकार्षीः साहसमिदं कस्मात्प्रायोपवेशनम्। आत्मत्यागी ह्यधो याति वाच्यतां चायशस्करीम्
तुमने यह दुस्साहसिक व्रत, उपवास द्वारा मृत्यु का संकल्प, क्यों किया? जो स्वयं को त्यागता है, वह अधोगति को प्राप्त होता है और सदा के लिए बदनामी पाता है।
न हि कार्यविरुद्धेषु बहुपापेषु कर्मसु। मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः
तुम जैसे बुद्धिमान लोग कभी भी ऐसे कर्मों में नहीं फँसते जो धर्म के विरुद्ध, पापपूर्ण और मूल से ही विनाशकारी हों।
नियच्छैनां मतिं राजन्धर्मार्थसुखनाशिनीम्। यशःप्रतापवीर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम्
हे राजन, इस विचार को रोक लो, जो धर्म, अर्थ और सुख का नाश करने वाला है, यश, प्रताप और बल को मिटा देता है, और शत्रुओं को प्रसन्न करता है।
श्रूयतां तु प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप। निर्माणं च रशरीरस्य ततो धैर्यमवाप्नुहि
अब, हे प्रभु, अपने आत्मा का सत्य और दिव्य स्वरूप तथा अपने अद्भुत शरीर की उत्पत्ति सुनो, फिर साहस प्राप्त करो।
पुरा त्व तपसाऽस्माभिर्लब्धो राजन्महेश्वरात्। पूर्वकायश्च ते सर्वो निर्मितो वज्रसंचयैः
हे राजन, बहुत पहले हमने तपस्या द्वारा तुम्हें महादेव से पाया था; तुम्हारा पूर्व शरीर पूरा वज्र के समूह से निर्मित हुआ था।
अस्त्रैरभेद्यः शस्त्रैश्चाप्यधःकायश्च तेऽनघ। कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतस्त्रीमनोहरः
हे निष्पाप, तुम्हारे नीचे का शरीर अस्त्र-शस्त्रों से अभेद्य बनाया गया, और देवी ने फूलों से स्त्रियों को आकर्षित करने वाला सुंदर रूप रचा।
एवमीश्वरसंयुक्तस्तव देहो नृपोत्तम। देव्या च राजशार्दूल दिव्यस्त्वं हि न मानुषः
इस प्रकार, हे श्रेष्ठ राजा, तुम्हारा शरीर ईश्वर की शक्ति से युक्त है, देवी की कृपा से भी; तुम वास्तव में दिव्य हो, मानव नहीं।
क्षत्रियाश्च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः। दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून्
और, भगदत्त आदि महान पराक्रमी क्षत्रिय, जो दिव्य अस्त्रों के ज्ञाता और वीर हैं, वे तुम्हारे शत्रुओं का नाश करेंगे।
तदलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते। सहायार्थं च ते वीराः संभूता बुवि दानवाः
इसलिए अब शोक छोड़ दो, तुम्हें किसी प्रकार का भय नहीं है। तुम्हारी सहायता के लिए वीर दानव पृथ्वी पर प्रकट हुए हैं।
भीष्मद्रोणकृपादींश्च प्रवेक्ष्यन्त्यपरेऽसुराः। यैराविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः
अन्य असुर भी भीष्म, द्रोण, कृप आदि में प्रवेश करेंगे; उनके वश में होकर वे दया छोड़कर तुम्हारे शत्रुओं से युद्ध करेंगे।
नैव पुत्रान्न च भ्रातॄन्न पितॄन्न च बान्धवान्। नैव शिष्यान्न च ज्ञातीन्न बालान्त्यविरान्न च। युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम
हे कुरुओं में श्रेष्ठ, युद्ध में वे पुत्र, भाई, पिता, बंधु, शिष्य, संबंधी, बालक, वृद्ध या मित्र—किसी को भी नहीं छोड़ेंगे जब वे संग्राम करेंगे।
निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्तेऽन्तरात्मनि। प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहमुत्सृज्य दूरतः
दानवों के वश में होकर, जब उनका अंतरात्मा पूरी तरह घिर जाएगा, वे स्नेह से रहित होकर अपने ही संबंधियों पर प्रहार करेंगे, सारा मोह त्यागकर।
हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः। अनभिज्ञातमूलाश्च दैवाच्च विधिनिर्मितात्। व्याभाषमाणाश्चान्योन्यं न मे जीवन्विमोक्ष्यसे
हे पुरुषों में श्रेष्ठ, वे हर्षित रहेंगे, उनका मन कलुषित होगा, अपनी असली उत्पत्ति से अनजान, भाग्य और विधि से बने हुए, आपस में बातें करते हुए, तुम जीवित नहीं बच पाओगे।
सर्वे शस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः। श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम्
हे कुरुओं में श्रेष्ठ, वे सभी शस्त्र और अस्त्र चलाने में निपुण, अपने पराक्रम पर गर्वित, मनुष्यों का संहार करेंगे।
तेपि पञ्च महात्मानः प्रतियोत्सन्ति पाण्डवाः। वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः
फिर भी वे पाँच महात्मा पाण्डव उनका सामना करेंगे, और भाग्य तथा महान बल से युक्त होकर उनका वध करेंगे।
दैत्यरक्षोगणाश्चैव संभूताः क्षत्रयोनिषु। योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस्तव पार्थिव
दैत्य और राक्षसों के समूह भी क्षत्रिय कुलों में जन्म लेकर, हे राजन, युद्ध में तुम्हारे शत्रुओं से वीरता से लड़ेंगे।
गदाभिर्मुसलैः शूलैः शस्त्रैरुच्चावचैस्तथा। `प्रहरिष्यनति ते वीरास्तवारिषु महाबलाः
गदा, मूसल, शूल और तरह-तरह के शस्त्रों से, तुम्हारे महान बलशाली वीर शत्रुओं पर प्रचंड प्रहार करेंगे।
यच्च तेऽन्तर्गतं वीर भयमर्जुनसंभवम्। तत्रापि विहितोऽस्माभिर्वधोपायोऽर्जुनस्य वै
हे वीर, तुम्हारे मन में अर्जुन को लेकर जो डर पैदा हुआ है, उसके लिए भी हमने अर्जुन के विनाश का उपाय सोच लिया है।
हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिमुपाश्रितः। तद्वैरं संस्मरन्वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ
मारे गए नरकासुर की आत्मा कर्ण के रूप में आ गई है; वह अपनी पुरानी दुश्मनी याद करके केशव और अर्जुन से युद्ध करेगा।