निमित्तं ब्राह्मण इति तस्मै वित्तं ददौ बहु। दत्त्वा द्रव्यं यथान्यायं भोजनाच्छादनान्वितम्
जिस ब्राह्मण के कारण यह सब हुआ, उसे भी राजा ने बहुत धन दिया; उचित रीति से द्रव्य, भोजन और वस्त्र देकर संतुष्ट किया।
प्रीतस्तस्मै नरपतिरप्रमेयपराक्रमः। ततश्चकारावभृथं विधिदृष्टेन कर्मणा
अपरिमित पराक्रमी राजा उससे प्रसन्न हुए; फिर उन्होंने विधिपूर्वक अवभृथ स्नान किया।
आस्तीकं प्रेषयामास गृहानेव सुसंस्कृतम्। राजा प्रीतमनाः प्रीतं कृतकृत्यं मनीषिणम्
राजा बहुत प्रसन्न होकर, विद्वान और योग्य आस्तीक को आदर सहित उसके घर भेज दिया।
पुनरागमनं कार्यमिति चैनं वचोऽब्रवीत्। भविष्यसि सदस्यो मे वाजिमेधे महाक्रतौ
राजा ने उससे कहा, 'तुम फिर आना, मेरे बड़े अश्वमेध यज्ञ में तुम मेरे साथ रहोगे।'
तथेत्युक्त्वा प्रदुद्राव तदास्तीको मुदा युतः। कृत्वा स्वकार्यमतुलं तोषयित्वा च पार्थिवम्
आस्तीक ने 'ऐसा ही होगा' कहकर प्रसन्न मन से वहाँ से विदा ली, अपना महान कार्य पूरा कर राजा को संतुष्ट किया।
स गत्वा परमप्रीतो मातुलं मातरं च ताम्। अभिगम्योपसंगृह्य तथा वृत्तं न्यवेदयत्
वह बहुत खुश होकर अपने मामा और माँ के पास गया, उन्हें गले लगाया और सब हाल विस्तार से सुनाया।
एतच्छ्रुत्वा प्रीयमाणाः समेता ये तत्रासन्पन्नगा वीतमोहाः। आस्तीके वै प्रीतिमन्तो बभूवु- रूचुश्चैनं वरमिष्टं वृमीष्व
यह सुनकर वहाँ इकट्ठे हुए सभी सर्प, जो अब मोह से मुक्त थे, आस्तीक से प्रसन्न होकर बोले, 'तुम अपनी इच्छा का वर माँगो।'
भूयोभूयः सर्वशस्तेऽब्रुवंस्तं किं ते प्रियं करवामाद्य विद्वन्। प्रीता वयं मोक्षिताश्चैव सर्वे कामं किं ते करवामाद्य वत्स
सभी सर्प बार-बार बोले, 'बुद्धिमान, आज हम तुम्हारे लिए क्या प्रिय कार्य करें? हम सब बहुत खुश हैं और मुक्त भी हुए हैं, बेटा, बताओ आज तुम्हारे लिए क्या करें?'
सायं प्रातर्ये प्रसन्नात्मरूपा लोके विप्रा मानवा ये परेऽपि। धर्माख्यानं ये पठेयुर्ममेदं तेषां युष्मन्नैव किंचिद्भयं स्यात्
जो ब्राह्मण, मनुष्य और अन्य लोग भी, सुबह-शाम शुद्ध मन से मेरी यह धर्मकथा पढ़ेंगे, उन्हें तुम लोगों से कभी कोई डर न हो।
तैश्चाप्युक्तो भागिनेयः प्रसन्नै- रेतत्सत्यं काममेवं वरं ते। प्रीत्या युक्ताः कामितं सर्वशस्ते कर्तारः स्म प्रवणा भागिनेय
प्रसन्न सर्पों ने भांजे से कहा, 'ऐसा ही होगा, यह वर तुम्हें सत्य में दिया गया। हम प्रेम से तुम्हारी हर इच्छा पूरी करने को तैयार हैं, भांजे।'
असितं चार्तिमन्तं च सुनीथं चापि यः स्मरेत्। दिवा वा यदि वा रात्रौ नास्य सर्पभयं भवेत्
जो कोई भी असित, आर्तिमन्त और सुनीथ का स्मरण करेगा, चाहे दिन में या रात में, उसे सर्पों से कोई डर नहीं रहेगा।
यो जरत्कारुणा जातो जरत्कारौ महावशाः। आस्तीकः सर्पसत्रे वः पन्नगान्योऽभ्यरक्षत। तं स्मरन्तं महाभागा न मां हिंसितुमर्हथ
हे सर्पों, जो जरत्कारु और महाबली जरत्कारु से उत्पन्न आस्तीक है, जिसने सर्पयज्ञ में तुम्हारी रक्षा की—उसका स्मरण करने वाले को, हे पुण्यशाली सर्पों, तुम कभी हानि मत पहुँचाना।
सर्पापसर्प भद्रं ते गच्छ सर्प महाविष। जनेमेजयस्य यज्ञान्ते आस्तीकवचनं स्मर
हे सर्प, हट जाओ, तुम्हारा कल्याण हो; चले जाओ, हे विषधर। जनमेजय के यज्ञ के अंत में आस्तीक के वचन को याद करो।
आस्तीकस्य वचः श्रुत्वा यः सर्पो न निवर्तते। शतधा भिद्यते मूर्धा शिंशवृक्षफलं यथा
जो सर्प आस्तीक के वचन सुनकर भी नहीं लौटता, उसका सिर शिंशपा के फल की तरह सैकड़ों टुकड़ों में फट जाएगा।
स एवमुक्तस्तु तदा द्विजेन्द्रः समागतैस्तैर्भुजगेन्द्रमुख्यैः। संप्राप्य प्रीतिं विपुलां महात्मा ततो मनो गमनायाथ दध्रे
ऐसा सुनकर, वहाँ उपस्थित प्रधान सर्पों से घिरे श्रेष्ठ द्विज ने, अत्यंत संतुष्टि पाकर, मन में विदा लेने का विचार किया।
इत्येवं नागराजोऽथ नागानां मध्यगस्तदा। उक्त्वा सहैव तैः सर्पैः स्वमेव भवनं ययौ
इसके बाद, नागराज ने सर्पों के बीच यह कहकर, उन सब सर्पों के साथ अपने घर को प्रस्थान किया।
मोक्षयित्वा तु भुजगान्सर्पसत्राद्द्विजोत्तमः। जगाम काले धर्मात्मा दिष्टान्तं पुत्रपौत्रवान्
सर्पयज्ञ से सर्पों को मुक्त कर, वह धर्मात्मा श्रेष्ठ ब्राह्मण समय आने पर पुत्र-पौत्रों से घिरा हुआ स्वर्ग सिधार गया।
इत्याख्यानं मयास्तीकं यथावत्तव कीर्तितम्। यत्कीर्तयित्वा सर्पेभ्यो न भयं विद्यते क्वचित्
मैंने तुम्हें आस्तीक की कथा यथावत सुनाई; इसका पाठ करने से कहीं भी सर्पों का भय नहीं रहता।
यथा कथितवान्ब्रह्मन्प्रमतिः पूर्वजस्तव। पुत्राय रुरवे प्रीतः पृच्छते भार्गवोत्तम
जैसे तुम्हारे पूर्वज प्रमति ने, प्रसन्न होकर, अपने पुत्र रुर्वु से पूछने पर यह कथा कही थी, वैसे ही मैंने भी तुम्हें सुनाई।
यद्वाक्यं श्रुतवांश्चाहं तथा च कथितं मया। आस्तीकस्य कवेर्विप्र श्रीमच्चरितमादितः
जितना मैंने सुना, वही मैंने तुम्हें विस्तार से कहा—हे ब्राह्मण, यह आस्तीक मुनि की पावन कथा आरंभ से सुनाई।
यन्मां त्वं पृष्टवान्ब्रह्मञ्श्रुत्वा डुण्डुभभाषितम्। व्येतु ते सुमहद्ब्रह्मन्कौतूहलमरिन्दम
हे ब्रह्मन्, तुमने जो मुझसे पूछा है और डुण्डुभ के वचन सुनकर जो जिज्ञासा तुम्हारे मन में थी, वह अब शांत हो जाए, हे शत्रुओं का दमन करने वाले।
श्रुत्वा धर्मिष्ठमाख्यानमास्तीकं पुण्यवर्धनम्। `सर्वपापविनिर्मुक्तो दीर्घमायुरवाप्नुयात्
आस्तीक की यह धर्ममयी और पुण्य बढ़ाने वाली कथा सुनकर मनुष्य सभी पापों से मुक्त हो जाता है और उसे दीर्घायु प्राप्त होती है।
भृगुवंशात्प्रभृत्येव त्वया मे कीर्तितं महत्। आख्यानमखिलं तात सौते प्रीतोऽस्मितेन ते
हे सौत, तुमने भृगु वंश से लेकर अब तक की महान कथा मुझे सुनाई है; तुम्हारी इस कथा से मैं बहुत प्रसन्न हूँ।
प्रक्ष्यामि चैव भूयस्त्वां यथावत्सूतनन्दन। याः कथा व्याससंपन्नास्ताश्च भूयो विचक्ष्व मे
हे सूतनंदन, अब मैं तुमसे फिर कुछ और उचित प्रश्न करूँगा; जो कथाएँ व्यास जी ने रची हैं, वे सब मुझे फिर से विस्तार से सुनाओ।
तस्मिन्परमदुष्पारे सर्पसत्रे महात्मनाम्। कर्मान्तरेषु यज्ञस्य सदस्यानां तथाऽध्वरे
उस महान आत्माओं के अत्यंत कठिन सर्पयज्ञ में, यज्ञ के कर्मों और सभा के सदस्यों के बीच,
या बभूवुः कथाश्चित्रा येष्वर्थेषु यथातथम्। त्वत्त इच्छामहे श्रोतुं सौते त्वं वै प्रचक्ष्व नः
वहाँ जो भी अद्भुत कथाएँ उनके विषय के अनुसार हुईं, वे सब हम तुमसे सुनना चाहते हैं, हे सौत, कृपया हमें सुनाओ।
कर्मान्तरेष्वकथयन्द्विजा वेदाश्रयाः कथाः। व्यासस्त्वकथयच्चित्रमाख्यानं भारतं महत्
यज्ञ के कर्मों के बीच द्विजजन वेदों पर आधारित कथाएँ सुनाते थे; लेकिन व्यास जी ने वह अद्भुत और महान भारत कथा सुनाई।
महाभारतमाख्यानं पाण्डवानां यशस्करम्। जनमेजयेन पृष्टः सन्कृष्णद्वैपायनस्तदा
महाभारत की वह कथा, जो पाण्डवों की कीर्ति बढ़ाती है, तब कृष्णद्वैपायन ने जनमेजय के पूछने पर सुनाई थी।
श्रावयामास विधिवत्तदा कर्मान्तरे तु सः। तामहं विधिवत्पुण्यां श्रोतुमिच्छामि वै कथाम्
उन्होंने उस समय यज्ञ के कर्मों के दौरान विधिपूर्वक वह कथा सुनाई; मैं भी वह पुण्यदायिनी कथा विधिपूर्वक सुनना चाहता हूँ।
मनःसागरसंभूतां महर्षेर्भावितात्मनः। कथयस्व सतां श्रेष्ठ सर्वरत्नमयीमिमाम्
जो कथा महर्षि के निर्मल मन के सागर से उत्पन्न हुई है, और जो सब रत्नों से भरी हुई है, हे श्रेष्ठजन, कृपया वह हमें सुनाओ।