संक्षेपतो वै स विशुद्धकर्मा तेभ्यः समाख्याय दिवःप्रवेशम्। माद्रीसुताभ्यां सहितः किरीटी सुष्वाप तामावसतिं प्रतीतः
संक्षेप में स्वर्ग-गमन की कथा उन्हें सुनाकर, वह पवित्र कर्म करने वाला किरीटी, मद्रीपुत्रों के साथ वहाँ निश्चिंत होकर सो गया।
[ततो रजन्यां व्युष्टायां धर्मराजं युधिष्ठिरम्। भ्रातृभिः सहितः सर्वैरवन्दत धनंजयः ।।]
रात बीतने पर, धनञ्जय ने अपने सभी भाइयों के साथ धर्मराज युधिष्ठिर को प्रणाम किया।
एतस्मिन्नेव काले तु सर्ववादित्रनिःखनः। बभूव तुमुलः शब्दस्त्वन्तरिक्षे दिवौकसाम्
उसी समय आकाश में देवताओं के बीच सब प्रकार के वाद्य बजने लगे और घोर शब्द गूंज उठा।
रथनेमिखनश्चैव घण्टाशब्दश्च भारत। पृथग्व्यालमृगाणां च पक्षिणां चैव सर्वशः
रथ के पहियों की आवाज़, घंटियों की ध्वनि, और हर ओर भिन्न-भिन्न जंगली जानवरों तथा पक्षियों की पुकार सुनाई दी, हे भरतवंशी।
रवोन्मुखास्ते ददृशुः प्रीयमाणाः कुरूद्वह। मरुद्भिरन्वितं शक्रमापतन्तं विहायसा
वे प्रसन्न कुरुवंशी ऊपर देखकर इन्द्र को मरुतों के साथ आकाश में उतरते हुए देख रहे थे।
ते समन्तादनुययुर्गन्धर्वाप्सरसस्तथा। विमानैः सूर्यसंकाशैर्देवराजमरिंदमम्
चारों ओर गन्धर्व और अप्सराएँ सूर्य के समान चमकते विमान में शत्रुओं के दमनकर्ता देवराज के पीछे-पीछे चल रही थीं।
ततः स हरिभिर्युक्तं जाम्बूनदपरिष्कृतम्। मेघनादिनमारुह्य श्रिया परमया ज्वलन्
फिर वे परम तेज से दीप्तमान इन्द्र, स्वर्ण से सजे और दिव्य घोड़ों से जुते मेघनाद रथ पर आरूढ़ हुए।
पार्थानभ्याजपामाशु देवराजः पुरंदरः। आगत्य च सहस्राक्षो रथादवरुरोह वै
देवराज पुरन्दर शीघ्रता से पाण्डुपुत्रों के पास आए और सहस्रनेत्रधारी अपने रथ से नीचे उतरे।
तं दृष्ट्वैव महात्मानं धर्मराजो युधिष्ठिरः। भ्रातृभिः सहितः श्रीमान्देवराजमुपागमत्
उस महात्मा को देखकर धर्मराज युधिष्ठिर अपने भाइयों के साथ देवराज के पास पहुँचे।
पूजयामास चैवाथ विधिवद्भूरिदक्षिणः। यथार्हममितात्मानं विधिदृष्टेन कर्मणा
फिर उन्होंने विधिपूर्वक और बहुत-से दान देकर, उस अपार तेजस्वी को यथोचित विधि से पूजन किया।
धनंजयश्च तेजस्वी प्रणिपत्य पुरंदरम्। भृत्यवत्प्रणतस्तस्थौ देवराजसमीपतः
तेजस्वी धनञ्जय ने पुरन्दर को प्रणाम कर, भृत्य की तरह सिर झुकाकर देवराज के समीप खड़ा रहा।
आघ्राय तं महातेजाः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। धनंजयभिप्रेक्ष्यविनीतं स्थितमन्तिके
कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर ने, उस विनीत धनञ्जय को पास खड़ा देखकर, स्नेह से उसका सिर सूंघा।
जटिलं देवराजस्य तपोयुक्तमकल्मषम्। हर्षेण महताऽऽविष्टः फल्गुनस्याथ दर्शनात्। बभूव परमप्रीतो देवराजं च पूजयन्
तपस्वी, पवित्र और संयमी देवराज को देखकर, अर्जुन के दर्शन से अत्यन्त हर्षित धर्मराज युधिष्ठिर परम प्रसन्न हुए और देवराज का पूजन किया।
तं तथाऽदीनमनसं राजानं हर्,संप्लुतम्। उवाच वचनं धीमान्धर्मराजं पुरंदरः
राजा को इस प्रकार आनंद से भरा और विनम्र देखकर, बुद्धिमान पुरन्दर ने धर्मराज युधिष्ठिर से ये वचन कहे।
त्वमिमां पृथिवीं राजन्प्रशासिष्यसि पाण्डव। स्वस्ति प्राप्नुहि कौन्तेय काम्यकं पुनराश्रमम्
कुन्तीपुत्र पाण्डव, हे राजन, तुम इस धरती का शासन करोगे। तुम्हारा कल्याण हो, कौन्तेय। काम्यकवन में अपने आश्रम में फिर लौट आओ।
अस्त्राणि लब्धानि च पाण्डवेन सर्वाणि मत्तः प्रयतेन राजन्। कृतप्रियश्चास्मि धनंजयेन जेतुं न शक्यस्त्रिभिरेष लोकैः
पाण्डव ने मुझसे बड़ी मेहनत से सभी अस्त्र प्राप्त कर लिए हैं, हे राजन। धनञ्जय ने मुझे प्रसन्न किया है, अब तीनों लोकों के लोग भी उसे जीत नहीं सकते।
एवमुक्त्वा सहस्राक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्। जगाम त्रिदिवं हृष्टः स्तूयमानो महर्षिभिः
ऐसा कहकर सहस्रनेत्र इन्द्र, महर्षियों द्वारा स्तुति किए जाने पर, प्रसन्न होकर कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर को छोड़ स्वर्ग को चले गए।
धनेश्वरगृहस्थानां पाण्डवानां समागमम्। शक्रेण य इदं विद्वानधीयीत समाहितः
जो कोई भी धन के स्वामी और पाण्डवों की तथा इन्द्र के साथ हुई इस भेंट का वृत्तांत एकाग्रता से पढ़ता है, वह विद्वान बनता है।
संवत्सरं ब्रह्मचारी नियतः संशितव्रतः। स जीवेद्धि निराबाधः सुसुखी शरदां शतम्
जो व्यक्ति एक वर्ष तक संयम और दृढ़ व्रत के साथ ब्रह्मचर्य का पालन करता है, वह बिना किसी कष्ट के सौ वर्षों तक सुखपूर्वक जीता है।
यथागतं गते शक्रे भ्रातृभिः सह संगतः। कृष्णया चैव बीभत्सुर्धर्मराजमपूजयत्
जब इन्द्र वैसे ही लौट गए जैसे आए थे, तब भीमसेन ने अपने भाइयों और कृष्णा के साथ धर्मराज की पूजा की।
अभिवादयमानं तं मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डवम्। हर्षगद्गदया वाचा प्रहृष्टोऽर्जुनमब्रवीत्
जब अर्जुन ने उन्हें प्रणाम किया, तब राजा ने हर्ष से भरकर पाण्डव को गले लगाया, उसके सिर को चूमा और आनंद से भरी लड़खड़ाती वाणी में उससे बोले।
कथमर्जुन कालोऽयं स्वर्गे रव्यतिगतस्तव। कथं चास्त्राण्यवाप्तानि देवराजश्च तोषितः
अर्जुन, स्वर्ग में तुम्हारा समय कैसे बीता? तुमने अस्त्र कैसे प्राप्त किए और देवराज इन्द्र कैसे प्रसन्न हुए?
सम्यग्वा ते गृहीतानि कच्चिदस्त्राणि पाण्डव। कच्चित्सुराधिपः प्रीतो रुद्रश्चास्त्राण्यदात्तव
पाण्डव, क्या तुमने वे अस्त्र अच्छी तरह प्राप्त किए? क्या देवराज प्रसन्न हुए और क्या रुद्र ने भी तुम्हें अपने अस्त्र दिए?
यथा दृष्टश्च ते शक्रो भगवान्वा पिनाकधृत्। यथैवास्त्राण्यवाप्तानि यथैवाराधिताश्च ते
तुमने इन्द्र और पिनाकधारी भगवान को जैसे देखा, अस्त्र जैसे पाए और जैसे उनकी आराधना की, वह सब मुझे बताओ।
यथोक्तवांस्त्वां भगवाञ्शतक्रतुररिंदम। कृतप्रियस्त्वयाऽस्मीति तस्य ते किं प्रियं कृतम्
हे शत्रुओं का दमन करने वाले, जैसा कि सौ यज्ञों के स्वामी भगवान ने तुमसे कहा कि 'मैं तुमसे प्रसन्न हूँ', तो तुमने ऐसा कौन सा कार्य किया जिससे वे प्रसन्न हुए?
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महाद्युते। यथा तुष्टो महादेवो देवराजस्तथाऽनघ
हे तेजस्वी, मैं विस्तार से सुनना चाहता हूँ कि महादेव और देवराज इन्द्र तुमसे कैसे प्रसन्न हुए, हे निष्पाप।
यच्चापि वज्रपाणेस्तु प्रियं कृतमरिंदम। एतदाख्याहि मे सर्वमखिलेन धनंजय
हे शत्रुओं का दमन करने वाले धनञ्जय, वज्रधारी इन्द्र को प्रसन्न करने के लिए तुमने कौन सा कार्य किया, यह सब विस्तार से मुझे बताओ।
शृणु हन्त महाराज विधिना येन दृष्टवान्। शतक्रतुमहं देवं भगवन्तं च शंकरम्
हे महराज, सुनो कि किस प्रकार मैंने विधिपूर्वक शतक्रतु इन्द्र और भगवान शंकर का दर्शन किया।
विद्यामधीत्य तां राजंस्त्वयोक्तामरिमर्दन। भवता च समादिष्टस्तपसे प्रस्थितो वनम्
हे शत्रुओं का दमन करने वाले, आपने जो ज्ञान मुझे बताया था, उसे पढ़कर और आपके आदेश से मैं तपस्या के लिए वन को गया।
भृगुतुन्दमथो गत्वा काम्यकादास्थितस्तपः। एकरात्रोषितः कंचिदपश्यं ब्राह्मणं पथि
फिर काम्यकवन से भृगुतुंड जाकर, मैंने तपस्या की। वहाँ एक रात बिताई और मार्ग में एक ब्राह्मण को देखा।