ततः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चानघ। ब्रह्मा प्रीतमनास्तस्य तपसा नियमेन च
तब, शम और दम तथा ब्रह्मचर्य के द्वारा, हे निष्पाप, ब्रह्मा उसकी तपस्या और नियम से प्रसन्न हुए।
ततः स्वयम्भूर्भगवान्स्वयमागम्य भूपते। विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता
तब स्वयंभू भगवान स्वयं, हे राजन्, सूर्य के समान चमकते हुए, हंसों से युक्त विमान में आए।
आदित्यैर्वसुभिः साध्यैर्मरुद्भिर्दैवतैस्तथा। रुद्रैर्विश्वसहायैश्च यक्षराक्षसकिन्नरैः
उनके साथ आदित्य, वसु, साध्य, मरुत, अन्य देवता, रुद्र, विश्व, यक्ष, राक्षस और किन्नर भी आए।
दिशाभिर्विदिशाभिश्च नदीभिः सागरैः सह। नक्षत्रैश्च मुहूर्तैश्च खेचरैश्चापरैर्ग्रहैः
उनके साथ दिशाएँ और उपदिशाएँ, नदियाँ और समुद्र, नक्षत्र और मुहूर्त, तथा आकाश में चलने वाले अन्य ग्रह भी थे।
देवर्षिभिस्तपोयुक्तैः सिद्धैः सप्तर्षिभिस्तदा। राजर्षिभिः पुण्यतमैर्गन्धर्वैरप्सरोगणैः
उस समय देवता, तपस्या में लगे हुए ऋषि, सिद्धजन, सप्तर्षि, पुण्यशाली राजर्षि, गन्धर्वों और अप्सराओं के समूह वहाँ एकत्र हुए।
चराचरगुरुः श्रीमान्वृतः सर्वसुरैस्तथा। ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठो दैत्यमागम्य चाब्रवीत्
चल और अचल सबका गुरु, तेजस्वी ब्रह्मा, सभी देवताओं से घिरे हुए, ब्रह्मज्ञानियों में श्रेष्ठ, उस दैत्य के पास आए और बोले।
प्रीतोऽस्मि तव भक्तस्य तपसाऽनेन सुव्रत। वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं काममाप्नुहि
मैं तुम्हारी भक्ति और इस तपस्या से प्रसन्न हूँ, हे धर्मनिष्ठ! तुम्हारी इच्छा के अनुसार कोई वर माँगो, तुम्हारा कल्याण हो।
न देवा न च गन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः। न मानुषाः पिशाचाश्च हन्युर्मां देवसत्तम
हे देवश्रेष्ठ, न तो देवता, न गन्धर्व, न यक्ष, न नाग, न राक्षस, न मनुष्य, और न ही पिशाच मुझे मार सकें।
ऋषयो वा न मां शापैः क्रुद्धा लोकपितामह। शपेयुस्तपसा युक्ता वर एष वृतो मया
हे लोकपितामह, क्रोधित होकर भी, तपस्या से युक्त ऋषि मुझे शाप न दे सकें—यही वर मैंने चुना है।
न शस्त्रेण नचास्त्रेण गिरिणा पादपेन च। न शुष्केण न चार्देण स्यान्न वाऽन्येन मे वधः
मुझे न तो किसी शस्त्र या अस्त्र से, न पर्वत या वृक्ष से, न सूखी चीज़ से, न गीली चीज़ से, और न ही किसी और उपाय से मृत्यु हो।
नाकाशे नाथ भूमौ वा रात्रौ वा दिवसेपि वा। नान्तर्वा न बहिर्वापि स्याद्वधो मे पितामह
हे पितामह, मेरी मृत्यु न तो आकाश में हो, न पृथ्वी पर, न रात में, न दिन में, न भीतर, न बाहर।
पशुभिर्वा मृगैर्न स्यात्पक्षिभिर्वा सरीसृपैः। ददासि चेद्वरानेतन्देवदेव वृणोम्यहम्
मुझे न तो पशुओं, न जंगली जानवरों, न पक्षियों और न ही सर्प आदि से मृत्यु मिले; हे देवों के देव, यदि आप ये वर देते हैं, तो मैं इन्हें माँगता हूँ।
एते दिव्या वरास्तात मया दत्तास्तवाद्भुताः। सर्वकामवरांस्तात प्राप्स्यसि त्वमसंशयम्
पुत्र, ये सब अद्भुत दिव्य वर मैंने तुम्हें दे दिए हैं; निःसंदेह, तुम सब इच्छित वर प्राप्त करोगे।
एवमुक्त्वा स भगवाञ्जगामाकाशमेव हि। रराज ब्रह्मलोके हि ब्रह्मर्षिगणसेवितः
ऐसा कहकर भगवान आकाश में चले गए; ब्रह्मलोक में वे ब्रह्मर्षियों से सेवित होकर प्रकाशित हुए।
ततो देवाश्च नागाश्च गन्धर्वा मुनयस्तथा। वरप्रदानं श्रुत्वैव ते ब्रह्माणमुपस्थितः
फिर देवता, नाग, गन्धर्व और मुनि, वरदान की बात सुनकर, ब्रह्मा के पास पहुँचे।
वरेणाने भगवन्बाधिष्यति स नोऽसुरः। तत्प्रसीदस्व भगवन्वधोपायोऽस्य चिन्त्यताम्
भगवान, इन वरों के कारण वह असुर हमें कष्ट देगा; कृपा करके, प्रभु, उसके वध का उपाय सोचिए।
ततो लोकहितं वाक्यं श्रुत्वा देवः प्रजापतिः। प्रोवाच भगवान्वाक्यं सर्वदेवगणांस्तदा
फिर, लोकों के हित की बात सुनकर, देवता प्रजापति भगवान ने वहाँ उपस्थित सभी देवताओं से कहा।
अवश्यं त्रिदशास्तेन प्राप्तव्यं तपसः फलम्। तपसोऽन्तेऽस्य भगवान्वधं कृष्णः करिष्यति
निश्चित ही, देवताओं को उसके तप का फल मिलने देना चाहिए; उसकी तपस्या के अंत में, भगवान कृष्ण उसका वध करेंगे।
एतच्छ्रुत्वा सुराः सर्वे ब्रह्मणा तस्य वै वधम्। स्वानि स्थानानि दिव्यानि जग्मुस्ते वै मुदान्विताः
ब्रह्मा से उसके निश्चित वध की बात सुनकर, सभी देवता प्रसन्न होकर अपने-अपने दिव्य स्थानों को लौट गए।
लब्धमात्रे वरे चापि सर्वास्ता बाधते प्रजाः। हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वरदानेन दर्पितः
लेकिन वर मिलते ही, वरदान के अहंकार में डूबा हुआ वह दैत्य हिरण्यकशिपु सभी प्राणियों को सताने लगा।
राज्यं चकार दैत्येन्द्रो दैत्यसङ्घैः समावृतः। सप्तद्वीपान्वशेचके लोकालोकान्तरं बलात्
दैत्यराज अपने दल के साथ राज्य करने लगा और बलपूर्वक सातों द्वीपों तथा लोक-लोकांतरों को जीत लिया।
दिव्यभोगान्समस्तान्वै लोके सर्वानवाप सः। देवांस्त्रिभुवनस्थांस्तु पराजित्य महासुरः
उस महाबली असुर ने तीनों लोकों के देवताओं को पराजित कर, संसार के सभी दिव्य भोगों का आनंद लिया।
त्रैलोक्यं वशमानीय स्वर्गे वसति दानवः। यदा वरमदोन्मत्तो न्यवसद्दानवो दिवि
तीनों लोकों को अपने वश में करके, वह दानव स्वर्ग में रहने लगा। वरदान के मद में चूर होकर, वह दानव देवताओं के लोक में निवास करने लगा।
अथ लोकान्सगस्तांश्च विजित्य स महाबलः। भवेयमहमेवेन्द्रः सोमोऽग्निर्मारुतो रविः
फिर उन लोकों और प्राणियों को जीतकर, उस बलशाली ने सोचा— 'अब मैं ही इन्द्र, सोम, अग्नि, वायु और सूर्य बनूँगा।'
सलिलं चान्तरिक्षं च नक्षत्राणि दिशो दश। अहं क्रोधश्च कामश्च वरुणो वसवोऽर्यमा
'मैं ही जल, आकाश, तारे, दसों दिशाएँ, क्रोध और काम, वरुण, वसु और अर्यमन बनूँगा।'
धनदश्च धनाध्यक्षो यक्षकिम्पुरुषाधिपः। एते भवेयमित्युक्त्वा स्वयं भूत्वा बलात्स च
'मैं ही धन का स्वामी, खजानों का अधीक्षक, यक्षों और किम्पुरुषों का अधिपति बनूँगा।' ऐसा कहकर उसने बलपूर्वक स्वयं ही वे रूप धारण कर लिए।
एषां गृहीत्वा स्थानानि तेषां कार्याण्यवाप सः। इज्यश्चासीन्मखवरैर्देवकिन्नरसत्तमैः
उनके स्थानों को छीनकर, उसने उनके कर्तव्य भी निभाए; और देवताओं तथा श्रेष्ठ किन्नरों द्वारा वह बड़े यज्ञों से पूजित हुआ।
नरकस्थान्समानीय स्वर्गस्थांश्च चकार सः। एवमादीनि कर्माणि कृत्वा दैत्यपतिर्बली
उसने नरकवासियों को स्वर्ग में लाकर रखा, और स्वर्गवासियों को अन्यत्र भेज दिया। इस प्रकार अनेक कर्म करके, वह बलशाली दैत्यपति—
आश्रमेषु महाभागान्मुनीन्वै शंसितव्रतान्। सत्यधर्मपरान्दान्तान्पुरा धर्षितवांस्तु सः
आश्रमों में, महान पुण्यशाली, सत्य और धर्म में लगे, संयमी और दृढ़ व्रत वाले मुनियों का भी उसने अपमान किया।
याज्ञीयान्कृतबान्दैत्यन्याजकांश्चैव देवताः। यत्रयत्र सुरा जग्मुस्तत्रतत्र व्रजत्युत
यज्ञ करने वालों को उसने बाँध लिया, और देवताओं को यज्ञ करने से रोक दिया; जहाँ-जहाँ देवता जाते, वहाँ-वहाँ वह भी पहुँच जाता।