तेन तत्खण्डवं दावं तर्पितं जातवेदसे। विजित्य तरसा शक्रं युधि देवगणैः सह
उसी ने खाण्डव वन की अग्नि को जाटवेदस के लिए तृप्त किया था; उसने देवताओं के साथ इन्द्र को भी युद्ध में परास्त किया।
लब्धान्यस्त्राणि दिव्यानि तर्पयित्वा हुताशनम्। तेन लब्धा महाराज दुर्लभा दैवतैरपि
उसने अग्निदेव को तृप्त करके दिव्य अस्त्र प्राप्त किए; उसी ने, हे महाराज, वे वस्तुएँ पाई जो देवताओं के लिए भी दुर्लभ हैं।
वासुदेवस्य भगिनी सुभद्रा नाम विश्रुता। अर्जुनस्यानुजो राजन्नकुलश्चेति विश्रुतः
वासुदेव की बहन, जिसका नाम सुभद्रा है, प्रसिद्ध है; और अर्जुन का छोटा भाई, हे राजन्, नकुल कहलाता है।
दर्शनीयतमो लोके मूर्तिमानिव मन्मथः। तस्यानुजो महातेजाः सहदेव इति श्रुतः
वह संसार में सबसे सुंदर था, मानो कामदेव स्वयं मूर्तिमान हो; उसका छोटा भाई, जिसकी बड़ी तेजस्विता प्रसिद्ध है, सहदेव कहलाता है।
तेनाहं प्रेषितो राजन्कुमारेण समो रणे। अहं घटोत्कचो नाम भीमसेनसुतो बली
मुझे उसी कुमार ने भेजा है, हे राजन्, जो युद्ध में मेरे बराबर है; मेरा नाम घटोत्कच है, मैं भीमसेन का बलवान पुत्र हूँ।
मम माता महाभागा हिडिम्बा नाम राक्षसी। पार्थानामुपकारार्थं चरामि पृथिवीमिमाम्
मेरी माता, जो अत्यंत पुण्यशाली हैं, हिडिम्बा नाम की राक्षसी हैं; पाण्डवों की सहायता के लिए मैं इस पृथ्वी पर विचरण करता हूँ।
आसीत्पृथिव्याः सर्वस्या महीपालो युधिष्ठिरः। राजसूयं क्रतुश्रेष्ठमाहर्तुमुपचक्रमे
युधिष्ठिर सम्पूर्ण पृथ्वी के राजा थे; उन्होंने सबसे बड़ा यज्ञ, राजसूय, करने का संकल्प लिया।
सन्दिदेश च स भ्रातृन्करार्थं सर्वतोदिशम्। वृष्णिवीरेण सहितः सन्दिदेशानुजान्नृपः
उन्होंने अपने भाइयों को चारों दिशाओं में कर लेने के लिए भेजा; वे वृष्णि वीर के साथ थे और अपने छोटे भाइयों को भी, हे राजन्, भेजा।
उदीचीमर्जुनस्तूर्णं गत्वा मेरोरथोत्तमः। गत्वा शतसहस्राणि योजनानि महाबलः
अर्जुन, श्रेष्ठ रथी, उत्तर दिशा की ओर तेजी से गया; उसने अपनी महान शक्ति से लाखों योजन की दूरी तय की।
त्वा सर्वान्नृपान्युद्धे हत्वा च तरसा वशी। स्वर्गद्वारमुपागम्य रत्नान्यादाय वै भृशम्
उसने युद्ध में सभी राजाओं को जीतकर अपने वश में किया और स्वर्ग के द्वार तक पहुँचकर बहुत से रत्न प्राप्त किए।
अश्वांश्च विविधान्दिव्यान्सर्वानादाय फल्गुनः। धनं बहुविधं राजन्धर्मपुत्राय वै ददौ
फाल्गुन ने सभी प्रकार के दिव्य घोड़े और बहुत सा धन प्राप्त कर, हे राजन्, वह सब धर्मपुत्र को दे दिया।
भीमसेनो हि राजेन्द्र जित्वा प्राचीं दिशं बलात्। वशे कृत्वा महीपालान्पाण्डवाय धनं ददौ
भीमसेन ने, हे राजेन्द्र, पूर्व दिशा को बलपूर्वक जीतकर सभी राजाओं को वश में किया और पाण्डव को धन दिया।
दिशं प्रतीचीं नकुलः करार्थं प्रययौ तथा। सहदेवो दिशं याम्यां जित्वा सर्वान्महीक्षितः
नकुल ने भी पश्चिम दिशा में कर लेने के लिए प्रस्थान किया; सहदेव ने दक्षिण दिशा के सभी राजाओं को जीत लिया।
मां सन्दिदेश राजेन्द्र करार्थमिह सत्कृतः। पार्थानां चरितं तुभ्यं सङ्क्षेपात्समुदाहृतम्
मुझे यहाँ कर लेने के लिए भेजा गया, हे राजेन्द्र, और मेरा सत्कार भी हुआ; इस प्रकार मैंने पाण्डवों के कार्य तुम्हें संक्षेप में सुना दिए।
तमवेक्ष्य महाराज धर्मराजं युधिष्ठिरम्। पावनं राजसूयं च भगवन्तं हरिं प्रभुम्। एतानवेक्ष्य धर्मज्ञ करं दातुमिहार्हसि
हे महाराज, धर्मराज युधिष्ठिर, पावन राजसूय यज्ञ और स्वयं भगवान हरि को देखकर, आपको, जो धर्म को जानते हैं, यहाँ कर अर्पित करना चाहिए।
तेन तद्भाषितं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो बिभीषणः। शासनं प्रतिजग्राह धर्मात्मा राक्षसैः सह
राक्षसों के राजा विभीषण ने ये वचन सुनकर, धर्मप्रिय होकर, राक्षसों सहित उस आज्ञा को स्वीकार किया।
तच्च कृष्णकृतं धीमानित्यमन्यत स प्रभुः। ततो ददौ विचित्राणि कम्बलानि कुथानि च
उस बुद्धिमान प्रभु ने यह सब कृष्ण की कृपा मानकर, फिर तरह-तरह के सुंदर कंबल और चादरें भेंट कीं।
दान्तकाञ्चनपर्यङ्कान्मणिहेमविचित्रितान्। भूषणानि महार्हाणि प्रवालानि मणींश्च सः
हाथी-दांत और सोने से जड़े, रत्नों और सोने से सुसज्जित पलंग, बहुमूल्य आभूषण, मूंगे और रत्न भी उसने दिए।
काञ्चनानि च भाण्डनि कलशानि घटानि च। कटाहानि विचित्रानि द्रोण्यश्चैव सहस्रशः
उसने सोने के बर्तन, कलश, घड़े, तरह-तरह की थालियाँ और हजारों बड़े पात्र भी भेंट किए।
राजतानि च भाण्डानि रत्नगर्भांश्च कुण्डलान्। हेमपुष्पानि चान्यानि रुक्ममुख्यानि चापरान्
चाँदी के बर्तन, रत्नजड़ित कुंडल, सोने के फूल और अन्य श्रेष्ठ स्वर्ण वस्तुएँ भी उसने दीं।
शङ्खांश्च चन्द्रसङ्काशांश्चित्रावर्तविचित्रितान्। यज्ञस्य तोरणे युक्तान्ददौ तालांश्चतुर्दश
चाँद जैसी चमक वाले, सुंदर घुमावदार शंख और यज्ञ के द्वार पर लगाए गए चौदह ताड़ के वृक्ष भी उसने दिए।
रुक्मपङ्कजपुष्पाणि शिबिका मणिभूषिताः। मुकुटानि महार्हाणि रत्नगर्भांश्च कङ्कणान्
सोने के कमल-पुष्प, रत्नों से सजे पालकी, बहुमूल्य मुकुट और रत्नजड़ित कंगन भी उसने भेंट किए।
चन्दनानि च मुख्यानि वासांसि विविधानि च। स ददौ सहदेवाय तदा राजा विभीषणाः
उसने उत्तम चंदन और तरह-तरह के वस्त्र भी दिए; उस समय राजा विभीषण ने ये सब सहदेव को दिए।
तानि सर्वाणि रत्नानि आजह्रुस्ते निशाचराः। अष्टाशीतिसहस्राणि समदा रक्तलोचनाः
रक्त-नेत्र वाले, समान रूप से देने वाले, अठासी हजार राक्षसों ने वे सब रत्न लाकर रख दिए।
रत्नान्यादाय सर्वाणि प्रतस्थे स घटोत्कचः। विभीषणं च राजानमभिवाद्य कृताञ्जलिः
वे सब रत्न लेकर घटोत्कच ने राजा विभीषण को प्रणाम कर, हाथ जोड़कर प्रस्थान किया।
प्रदक्षिणं परीत्यैव निर्जगाम घटोत्कचः। ततो रत्नान्युपादाय हैडिम्बो राक्षसैः सह
घटोत्कच ने उनकी परिक्रमा कर विदा ली; फिर रत्न लेकर हिडिम्बा-पुत्र राक्षसों के साथ चला गया।
जगाम तूर्णं लङ्कायाः सहदेवपदं प्रति। आसेदुः पाण्डवं सर्वे लङ्घयित्वा महोदधिम्
वह लंका से सहदेव के पास शीघ्र पहुँचा; सबने महा-सागर लांघकर पाण्डव के पास पहुँच गए।
सहदेवो ददर्शाथ रत्नाहारान्निशाचरान्। आगतान्भीमसङ्काशान्हैडिम्बं च तथा नृप
सहदेव ने रत्न लाने वाले, भीम के समान दिखने वाले राक्षसों और हिडिम्बा-पुत्र को आते देखा।
द्रमिला नैऋतान्दृष्ट्वा दुद्रुवुस्ते भयार्दिताः। भैमसेनिस्ततो गत्वा मार्देयं प्राञ्जलिः स्थितः
द्रविड़ और राक्षसों को देखकर वे लोग डर के मारे भाग गए; फिर भीमसेन-पुत्र ने माद्री-पुत्र के पास जाकर हाथ जोड़कर खड़ा हो गया।
प्रीतिमानभवद्दृष्ट्वा रत्नौधं तं च पाण्डवः। तं परिष्वज्य पाणिभ्यां दृष्ट्वा तान्प्रीतिमानभूत्
पाण्डव ने रत्नों का ढेर देखकर प्रसन्नता पाई; उसने उसे दोनों हाथों से गले लगाया और उन रत्नों को देखकर हर्षित हुआ।