धर्मचक्रं तथा चापि नित्यमास्ते युधिष्ठिर। अदितिर्दितिर्दनुश्चैव सुरसा विनता इरा
धर्मचक्र भी वहाँ सदा स्थित है, हे युधिष्ठिर; अदिति, दिति, दनु, सुरसा, विनता और इरा भी वहाँ हैं।
कालिका सुरभी देवी सरमा चाथ गौतमी
कालिका, सुरभि देवी, सरमा और गौतमी भी वहाँ उपस्थित हैं।
प्रभा कद्रूश्च वै देव्यौ देवतानां च मातरः। रुद्राणी श्रीश्च लक्ष्मीश्च भद्रा षष्ठी तथाऽपरा
प्रभा और कद्रू — ये दोनों देवियाँ, देवताओं की माताएँ; रुद्राणी, श्री, लक्ष्मी, भद्रा और एक अन्य षष्ठी भी वहाँ हैं।
पृथिवी गां गता देवी ह्रीः स्वाहा कीर्तिरेव च। सुरा देवी शची चैव तथा पुष्टिररुन्धती
गाय का रूप धारण करने वाली पृथ्वी देवी, लज्जा, स्वाहा, कीर्ति, सुरा, शची देवी, पुष्टि और अरुंधती भी वहाँ हैं।
संवृत्तिराशा नियतिः सृष्टिर्देवी रतिस्तथा। एताश्चान्याश्चवै देव्य उपतस्थुः प्रजापतिम्
संवृत्ति, आशा, नियति, सृष्टि देवी, रति — ये और अन्य देवियाँ भी प्रजापति की सेवा में उपस्थित हैं।
आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्चास्विनावपि। विश्वेदेवाश्च साध्याश्च पितरश्च मनोजवाः
आदित्य, वसु, रुद्र, मरुत, अश्विनीकुमार, विश्वेदेव, साध्य और तेजस्वी पितर भी वहाँ हैं।
पितृणां च गणान्विद्धि सप्तैव पुरुषर्षभ। मूर्तिमन्तो वै चत्वारस्त्रयश्चापि शरीरिणः
हे पुरुषश्रेष्ठ, जानो कि पितरों के सात वर्ग हैं—इनमें चार तो साकार रूप में हैं और तीन देहधारी हैं।
वैराजश्च महाभागा अग्निष्वात्ताश्च भारत। गार्हपत्या नाकचराः पितरो लोकविश्रुताः
हे भारत, वैराज, अग्निष्वात्त, गार्हपत्य और नाकचर—ये पितर लोकों में प्रसिद्ध हैं।
सोमपा एकशृङ्गाश्च चतुर्वेदाः कलास्तथा। एते चतुर्षु वर्णेषु पूज्यन्ते पितरो नृप
सोमपा, एकशृंग, चतुर्वेद और कला—ये पितर चारों वर्णों में पूजित होते हैं, हे राजन्।
एतैराप्यायितैः पुर्वं सोमश्चाप्याय्यते पुनः। त एते पितरः सर्वे प्रजापतिमुपस्थिताः
इन्हीं से पहले सोम का पोषण हुआ था और फिर होता है; ये सभी पितर प्रजापति के पास पहुँचे हैं।
उपासते च संहृष्टा ब्रह्माणममितौजसम्। राक्षसाश्च पिशाचाश्च दानवा गुह्यकास्तथा
वे सभी हर्षित होकर अनंत तेजस्वी ब्रह्मा की पूजा करते हैं; राक्षस, पिशाच, दानव और गुह्यक भी ऐसा ही करते हैं।
नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते। स्थावरा जङ्गमाश्चैव महाभूतास्तथाऽपरे
नाग, सुपर्ण, पशु और पितामह की भी पूजा होती है; स्थावर-जंगम सभी प्राणी और अन्य महाभूत भी।
पुरन्दरश्च देवेन्द्रो वरुणो धनदो यमः। महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वशः
पुरंदर देवेंद्र, वरुण, धनदाता, यम और महादेव सहित होम—ये सभी वहाँ सदा हर प्रकार से जाते हैं।
महासेनश्च राजेन्द्र सदोपास्ते पितामहम्। देवो नारायणस्तस्यां तथा देवर्षयश्च ये
हे राजेन्द्र, महासेन वहाँ सदा पितामह की पूजा करते हैं; उसी प्रकार भगवान नारायण और देवर्षि भी।
ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा। यच्च किञ्चित्रिलोकेऽस्मिन्दृश्यते स्थाणु जङ्गमम्। सर्वं तस्यां मया दृष्टमिति विद्धि नराधिप
वालखिल्य ऋषि, योनि से और बिना योनि से उत्पन्न हुए, और तीनों लोकों में जो भी स्थावर-जंगम दिखाई देता है—यह सब मैंने वहाँ देखा है, यह जान लो हे नराधिप।
अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम्। प्रजावतां च पञ्चाशदृषीणामपि पाण्डव
अठासी हज़ार ऊर्ध्वरेता ऋषि हैं, और पचास ऐसे ऋषि हैं जिनकी संतान है, हे पाण्डव।
ते स्म तत्र यथाकामं दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः। प्रणम्य शिरसा तस्मै सर्वे यान्ति यथागमम्
वहाँ के सभी दिव्यजन, जब चाहें उन्हें देखकर, सिर झुकाकर प्रणाम करते हैं और फिर विधिपूर्वक चले जाते हैं।
अतिथीनागतान्देवान्दैत्यान्नागांस्तथा द्विजान्। यक्षान्मुपर्णान्कालेयान्गन्धर्वाप्सरसस्तथा
देवता, दैत्य, नाग, द्विज, यक्ष, सुपर्ण, कालेय, गंधर्व और अप्सराएँ—जो भी अतिथि रूप में वहाँ आते हैं—
महाभागानमितधीर्ब्रह्मा लोकपितामहः। दयावान्सर्वभूतेषु यथार्हं प्रतिपद्यते
उन महान भाग्यशाली और धैर्यवानों को, लोकपितामह ब्रह्मा, जो सभी प्राणियों पर दयालु हैं, यथोचित सम्मान देते हैं।
प्रतिगृह्य तु विश्वात्मा स्वयं स्वयम्भूरमितद्युतिः। सान्त्वमानार्थसम्भोगैर्युनक्ति मनुजाधिप
स्वयंभू, सर्वव्यापी और अपार तेजस्वी ब्रह्मा स्वयं उन्हें आदर, उपहार और सुख-सुविधाओं से संतुष्ट करते हैं, हे राजन्।
तथा तैरुपयातैश्च प्रतियद्भिश्च भारत। आकुला सा सभातात भवति स्म सुखप्रदा
हे भारत, वहाँ जो आते और जाते हैं, उनके कारण वह सभा बड़ी भीड़भाड़ वाली और सुख देने वाली हो जाती है, हे तात।
सर्वतेजोमयी दिव्या ब्रह्मर्षिगणसेविता। ब्राहया श्रिया दीप्यमाना शुशुभे विगतक्लमा
वह दिव्य सभा, जिसमें ब्रह्मर्षि गण उपस्थित हैं, सब ओर से तेज से भरी हुई, समृद्धि से दमकती और थकान से रहित शोभायमान थी।
सा सभा तादृशी दृष्टा मया लोकेषु दुर्लभा। सभेयं राजशार्दूल मनुष्येषु यथा तव
ऐसी अद्भुत सभा मैंने देखी है, जो लोकों में दुर्लभ है; हे राजाओं में श्रेष्ठ, मनुष्यों में तुम्हारी सभा भी वैसी ही है।
एता मया दृष्टपूर्वाः सभा देवेषु भारत। सभेयं मानुषे लोके सर्वश्रेष्ठतमा तव
हे भारत, ऐसी सभाएँ मैंने देवताओं में देखी हैं; परंतु मनुष्यों में तुम्हारी सभा सबसे श्रेष्ठ है।
प्रायशो राजलोकस्ते कथितो वदतां वर। वैवस्वतसभायां तु यथा वदसि मे प्रभो
हे वचन के श्रेष्ठ, आपने अधिकतर वैवस्वत की सभा में राजाओं के सेवकों का वर्णन किया है। अब, प्रभु, जैसे आप जानते हैं, मुझे बताइए।
वरुणस्य सभायां तु नागास्ते कथिता विभो। दैत्येन्द्राश्चापि भूयिष्ठाः सरितः सागरास्तथा
वरुण की सभा में, हे तेजस्वी, आपने नागों का, महान दैत्यराजाओं का, नदियों और समुद्रों का भी वर्णन किया।
तथा धनपतेर्यक्षा गुह्यका राक्षसास्तथा। गन्धर्वाप्सरसश्चैव भगवांश्च वृषध्वजः
इसी तरह धन के स्वामी की सभा में आपने यक्षों, गुह्यकों, राक्षसों, गन्धर्वों, अप्सराओं और वृषध्वज भगवान का भी उल्लेख किया।
पितामहसभायां तु कथितास्ते महर्षभः। सर्वे देवनिकायाश्च सर्वशास्त्राणि वैव ह
पितामह की सभा में, हे महर्षि, आपने सभी देवताओं के समूहों और समस्त शास्त्रों का भी वर्णन किया।
शक्रस्य तु सभायां तु देवाः सङ्कीर्तिता मुने। उद्देशतश्च गन्धर्वा विविधाश्च महर्षयः
शक्र की सभा में, हे मुनि, आपने देवताओं का और संक्षेप में गन्धर्वों तथा अनेक महान ऋषियों का भी उल्लेख किया।
एक एव तु राजर्षिर्हरिश्चन्द्रो महामुने। कथितस्ते सभायां वै देवेन्द्रस्य महात्मनः
परन्तु केवल एक राजर्षि हरिश्चन्द्र का ही, हे महामुनि, आपने देवेंद्र की सभा में होना बताया।