સર્વશસ્ત્રૈરનાધૃષ્યં સર્વશસ્ત્રપ્રમાથિ ચ। સર્વાયુધમહામાત્રં પરસૈન્યપ્રધર્ષણમ્
જે તમામ શસ્ત્રોથી અજય છે, બધા શસ્ત્રોને નાશ કરે છે, સર્વાયુધોથી ભરપૂર છે અને દુશ્મનના સેના પર ભયંકર છે.
એકં શતસહસ્રેણ સંમિતં રાષ્ટ્રવર્ધનમ્। ચિત્રમુચ્ચાવચૈર્વર્ણૈઃ શોભિતં શ્લક્ષ્ણમવ્રણમ્
એક એવું ધનુષ્ય, જે લાખ ધનુષ્ય જેટલું શક્તિશાળી છે, રાજ્યમાં વૃદ્ધિ લાવે છે, વિવિધ રંગોથી શોભાયમાન, મસૃણ અને નિર્દોષ છે.
દેવદાનવગન્ધર્વૈઃ પૂજિતં શાશ્વતીઃ સમાઃ। પ્રાદાચ્ચૈવ ધનૂરત્નમક્ષય્યૌ ચ મહેષુધી
દેવો, દાનવો અને ગંધર્વોએ અનેક યુગો સુધી પૂજેલા, તેણે અનમોલ ધનુષ્ય અને બે અક્ષય તૂણીઓ આપી.
રથં ચ દિવ્યાશ્વયુજં કપિપ્રવરકેતનમ્। ઉપેતં રાજતૈરશ્વૈર્ગાન્ધર્વૈર્હેમમાલિભિઃ
અને એક રથ આપ્યો, જેમાં દિવ્ય ઘોડા જોડાયેલા હતા, જેમાં શ્રેષ્ઠ વાનરનું ધ્વજ લહેરાતું હતું, અને ગંધર્વ ઘોડાઓએ તેને ખેંચતા, જે સોનાની માળાઓથી શોભતા હતા.
પાણ્ડુરાભ્રપ્રતીકાશૈર્મનોવાયુસમૈર્જવે। સર્વોપકરણૈર્યુક્તમજય્યં દેવદાનવૈઃ
એ રથના ઘોડા ફિક્કા વાદળ જેવા સફેદ અને મન કે પવન જેટલા ઝડપી હતા, દરેક સાધનોથી સજ્જ અને દેવ-દાનવો પણ જેને જીતવા અસમર્થ હતા.
ભાવુમન્તં મહાઘોષં સર્વરત્નમનોરમમ્। સસર્જ યં સુતપસા ભૌમનો ભુવનપ્રભુઃ
એ રથ ભવ્ય, ગર્જનારા, સર્વ રત્નોથી શોભતો અને સૌને આનંદ આપતો હતો, જેને ભૌમન નામના જગતના સ્વામીએ ઘોર તપસ્યા કરીને સર્જ્યો હતો.
પ્રજાપતિરનિર્દેશ્યં યસ્ય રૂપં રવેરિવ। યં સ્મ સોમઃ સમારુહ્ય દાનવાનજયત્પ્રભુઃ
એ રથનું રૂપ સૂર્ય જેવું વર્ણનથી પર છે, અને એ જ રથ પર સોમદેવ ચઢીને દાનવોને જીત્યા હતા.
નવમેઘપ્રતીકાશં જ્લલન્તમિવ ચ શ્રિયા। આશ્રિતૌ તં રથશ્રેષ્ઠં શક્રાયુધસમાવુભૌ
નવા મેઘ જેવું શ્યામ અને તેજથી ઝળહળતું એ શ્રેષ્ઠ રથ, બંને શૂરવીરો ઇન્દ્રના શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને લઈ ગયા.
તાપનીયા સુરુચિરા ધ્વજયષ્ટિરનુત્તમા। તસ્યાં તુ વાનરો દિવ્યઃ સિંહશાર્દૂલકેતનઃ
એ રથનું ધ્વજદંડ શુદ્ધ સોનાનું અને અતિ તેજસ્વી હતું, જેમાં દિવ્ય વાનર, સિંહ અને વાઘના ચિહ્નો સાથે શોભતો હતો.
હનૂમાન્નામ તેજસ્વી કામરૂપી મહાબલઃ।' દિધક્ષન્નિવ તત્ર સ્મ સંસ્થિતો મૂર્ધ્ન્યશોભત। ધ્વજે ભૂતાનિ તત્રાસન્વિવિધાનિ મહાન્તિ ચ
એ વાનરનું નામ હનુમાન, તેજસ્વી, ઇચ્છામૂર્તિ અને મહાબલી હતો; તે ત્યાં ધ્વજના શિખરે જાણે બધું દહન કરવા તત્પર ઊભો ઝળકતો હતો; અને એ ધ્વજ પર અનેક પ્રકારના વિશાળ પ્રાણીઓ પણ હતા.
નાદેન રિપુસૈન્યાનાં યેષાં સંજ્ઞા પ્રણશ્યતિ। સ તં નાનાપતાકાભિઃ શોભિતં રથસત્તમમ્
હનુમાનના ગર્જનાથી શત્રુસૈન્યના મન ભટકી જતા; એ રીતે અનેક ધ્વજોથી શોભતો એ શ્રેષ્ઠ રથ તેજથી ઝગમગતો હતો.
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય દૈવતેભ્યઃ પ્રણમ્ય ચ। સન્નદ્ધઃ કવચી ખડ્ગી બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રકઃ
એ રથની પરિક્રમા કરીને અને દેવતાઓને વંદન કરીને, અર્જુને કવચ પહેરી, ખડગ ધારણ કરી અને હાથમાં ગોઢાંગળી બાંધી તૈયાર થયો.
આરુરોહ તદા પાર્થો વિમાનં સુકૃતી યથા। તચ્ચ દિવ્યં ધનુઃ શ્રેષ્ઠં બ્રહ્મણા નિર્મિતં પુરા
પછી પાંડવ અર્જુને એ રથ પર ચઢ્યો, જેમ સદ્ગૃહસ્થ પુણ્યથી વિમાનમાં ચડે; અને એ દિવ્ય, શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય, જે બ્રહ્માએ પ્રાચીનકાળે બનાવ્યું હતું, તે પણ લીધું.
ગાણ્ડીવમુપસંગૃહ્ય બભૂવ મુદિતોઽર્જુનઃ। હુતાશનં પુરસ્કૃત્ય તતસ્તદપિ વીર્યવાન્
ગાંડીવ ધનુષ્ય લઈને અર્જુન આનંદિત થયો; પછી અગ્નિદેવને સ્મરી, એ પરાક્રમી યોદ્ધાએ પોતાને તૈયાર કર્યો.
જગ્રાહ બલમાસ્થાય જ્યયા ચ યુયુજે ધનુઃ। મૌર્વ્યાં તુ યોજ્યમાનાયાં બલિના પાણ્ડવેન હ
પાંડવે પોતાની તાકાત સંભાળી અને ધનુષ્ય પર જ્યા ચડાવી; જ્યારે એ શક્તિશાળી પાંડવ જ્યા ચડાવતો હતો, ત્યારે એની ધ્વનિ સાંભળનારના હૃદયમાં ધકધક મચી ગઈ.
યેઽશૃષ્વન્કૂજિતં યત્ર તેષાં વૈ વ્યથિતં મનઃ। લબ્ધ્વા રથં ધનુશ્ચૈવ તથાઽક્ષય્યે મહેષુધી
જે લોકોએ એ ધનુષ્યની ધ્વનિ સાંભળી, તેમના મન ડગમગી ઉઠ્યા; અને હવે અર્જુનને રથ, ધનુષ્ય અને બે અક્ષય તૂણીઓ મળી ગઈ.
બભૂવ કલ્યઃ કૌન્તેયઃ પ્રહૃષ્ટઃ સાહ્યકર્મણિ। વજ્રનાભં તતશ્ચક્રં દદૌ કૃષ્ણાય પાવકઃ
કુંતીપુત્ર અર્જુન યુદ્ધ માટે આનંદિત અને તેજસ્વી થયો; પછી અગ્નિદેવે કૃષ્ણને વજ્ર જેવા કિનારા ધરાવતું ચક્ર આપ્યું.
આગ્નેયમસ્ત્રં દયિતં સ ચ કલ્યોઽભવત્તદા। અબ્રવીત્પાવકશ્ચૈવમેતેન મધુસૂદન
અને અગ્નિદેવનું પ્રિય અગ્નિઅસ્ત્ર પણ આપ્યું, એ સમયે કૃષ્ણ પણ તેજથી ઝગમગ્યા.
અમાનુષાનપિ રણે જેષ્યસિ ત્વમસંશયમ્। અનેન તુ મનુષ્યાણાં દેવાનામપિ ચાહવે
અગ્નિદેવે કહ્યું: 'મધુસૂદન, આ શસ્ત્રથી તું નિશ્ચયે અમાનવીય શત્રુઓને પણ યુદ્ધમાં જીતશે; અને માનવો કે દેવો સામે પણ વિજય તારો જ રહેશે.'
રક્ષઃપિશાચદૈત્યાનાં નાગાનાં ચાધિકસ્તથા। ભવિષ્યસિ ન સન્દેહઃ પ્રવરોઽપિ નિબર્હણે
રાક્ષસ, પિશાચ, દૈત્ય અને નાગો સામે તું નિશ્ચયે સર્વોપરી અને અપરાજય રહેશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ક્ષિપ્તં ક્ષિપ્તં રણે ચૈતત્ત્વયા માધવ શત્રુષુ। હત્વાઽપ્રતિહતં સઙ્ખ્યે પાણિમેષ્યતિ તે પુનઃ
માધવ, તમે યુદ્ધમાં શત્રુઓ પર જે શસ્ત્ર વારંવાર ફેંકો છો, તે અવિચલિત શસ્ત્ર તેમને મારીને ફરીથી તમારા હાથમાં પાછું આવી જશે.
વરુણશ્ચ દદૌ તસ્મૈ ગદામશનિનિઃસ્વનામ્। દૈત્યાન્તકરણીં ઘોરાં નામ્ના કૌમોદકીં પ્રભુઃ
પછી વરુણે તેમને ગાદા આપી, જે વીજળી જેવો ગર્જન કરતી, ભયાનક અને દૈત્યોનો વિનાશ કરતી હતી; તેનું નામ કૌમોદકી હતું.
તતઃ પાવકમબ્રૂતાં પ્રહૃષ્ટાવર્જુનાચ્યુતૌ। કૃતાસ્ત્રૌ શસ્ત્રસંપન્નૌ રથિનૌ ધ્વજિનાવપિ
પછી આનંદિત થયેલા અર્જુન અને અચ્યૂત, બંને શસ્ત્રવિદ્યા અને ધ્વજવાળા રથ પર સજ્જ થઈ અગ્નિદેવને બોલ્યા.
કલ્યૌ સ્વો ભગવન્યોદ્ધુમપિ સર્વૈઃ સુરાસુરૈઃ। કિં પુનર્વજ્રિણૈકેન પન્નગાર્થે યુયુત્સતા
પ્રભુ, આજે તો અમે બધા દેવો અને અસુરો સાથે પણ યુદ્ધ કરી શકીએ છીએ; તો પછી ફક્ત ઇન્દ્ર, જે નાગો માટે લડવા ઇચ્છે છે, તેની શું વાત છે!
ચક્રપાણિર્હૃષીકેશો વિચરન્યુધિ વીર્યવાન્। ચક્રેણ ભસ્મસાત્સર્વં વિસૃષ્ટેન તુ વીર્યવાન્। ત્રિષુ લોકેષુ તન્નાસ્તિ યન્ન કુર્યાજ્જનાર્દનઃ
ચક્રપાણી હૃષીકેશ યુદ્ધમાં પરાક્રમી છે; તેઓ જ્યારે પોતાનું ચક્ર છોડે છે ત્યારે બધું ભસ્મ કરી શકે છે. ત્રણેય લોકમાં એવું કંઈ નથી જે જનાર્દન ન કરી શકે.
ગાણ્ડીવં ધનુરાદાય તથાઽક્ષય્યે મહેષુધી। અહમપ્યુત્સહે લોકાન્વિજેતું યુધિ પાવક
ગાંડીવ ધનુષ્ય અને અક્ષય તીરો લઈને, હે અગ્નિદેવ, હું પણ યુદ્ધમાં આખા લોકને જીતવાની ક્ષમતા ધરાવું છું.
સર્વતઃ પરિવાર્યૈવં દાવમેતં મહાપ્રભો। કામં સંપ્રજ્વલાદ્યૈવ કલ્યૌ સ્વઃ સાહ્યકર્મણિ
હું અને અચ્યૂત ચારેય બાજુથી આ અગ્નિને ઘેરીને ઊભા છીએ; મહાપ્રભુ, આજે એ અગ્નિ મનમુકીને સળગે, અમે સહાય માટે તૈયાર છીએ.
યદિ ખાણ્ડવમેષ્યતિ પ્રમાદા- ત્સગણો વા પરિરક્ષિતું મહેન્દ્રઃ। શરતાડિતગાત્રકુણ્ડલાનાં કદનં દ્રક્ષ્યતિ દેવવાહિનીનામ્
જો મહેન્દ્ર પોતે પોતાના સહયોગીઓ સાથે અવિનાશથી ખાંડવને બચાવવા આવે, તો તે દેવસેનાના યુદ્ધમાં અમારા તીરો વડે ઘાયલ અને કુંડલધારી દેહોનો વિનાશ જોઈ લેશે.
એવમુક્તઃ સ ભગવાન્દાશાર્હેણાર્જુનેન ચ। તૈજસં રપમાસ્થાય દાવં દગ્ધું પ્રચક્રમે
દાશાર્હ અને અર્જુન દ્વારા આમ કહેવામાં આવતા, ભગવાને અગ્નિરૂપ ધારણ કરીને ખાંડવવન સળગાવવાનું શરૂ કર્યું.
સર્વતઃ પરિવાર્યાથ સપ્તાર્ચિર્જ્વલનસ્તથા। દદાહ ખાણ્ડવં દાવં યુગાન્તમિવ દર્શયન્
પછી સાત જ્વાલાવાળો તેજસ્વી અગ્નિ ચારેય બાજુથી ઘેરીને ખાંડવવનને યૂગાંતના અગ્નિ જેવું દહન કરવા લાગ્યો.