અશ્વાંશ્ચ દિવ્યાનિચ્છેયં પાણ્ડુરાન્વાતરંહસઃ। રથં ચ મેઘનિર્ઘોષં સૂર્યપ્રતિમતેજસમ્
મને દિવ્ય, પાંઢરા અને પવન જેટલા ઝડપી ઘોડા જોઈએ છે, અને મેઘના ગર્જનાવાળો, સૂર્ય સમાન તેજ ધરાવતો રથ પણ જોઈએ.
તથા કૃષ્ણસ્ય વીર્યેણ નાયુધં વિદ્યતે સમમ્। યેન નાગાન્પિશાચાંશ્ચ નિહન્યાન્માધવો રણે
એ જ રીતે, કૃષ્ણના પરાક્રમને યોગ્ય એવું કોઈ અસ્ત્ર નથી, જેના દ્વારા માધવ યુદ્ધમાં નાગો અને પિશાચોને સંહાર કરી શકે.
ઉપાયં કર્મસિદ્ધૌ ચ ભઘવન્વક્તુમર્હસિ। નિવારયેયં યેનેન્દ્રં વર્ષમાણં મહાવને
હે ભગવાન, આ કાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે જે ઉપાય જોઈએ તે તમે અમને કહો, જેથી હું મહાવનમાં વરસાદ વરસાવતા ઈન્દ્રને રોકી શકું.
પૌરુષેણ તુ યત્કાર્યં તત્કર્તાઽહં સ્મ પાવક। કરણાનિ સમર્થાનિ ભગવન્દાતુમર્હસિ
હે પાવક, માનવ પ્રયત્નથી જે કરવું પડે તે હું જરૂર કરીશ; પણ, હે ભગવાન, જે સાધનો જોઈએ તે આપ આપો.
એવમુક્તઃ સ ભગવાન્ધૂમકેતુર્હુતાશનઃ। ચિન્તયામાસ વરુણં લોકપાલં દિદૃક્ષયા
આવી રીતે કહેતાં ધૂમકેતુ સ્વરૂપે હુતાશન ભગવાને મનમાં ઇચ્છા રાખી, જગતના રક્ષક વરુણનું સ્મરણ કર્યું.
આદિત્યમુદકે દેવં નિવસન્તં જલેશ્વરમ્। સ ચ તચ્ચિન્તિતં જ્ઞાત્વા દર્શયામાસ પાવકમ્
પછી તેણે પાણીમાં વસતા, જલના સ્વામી એવા દેવતાનું ધ્યાન કર્યું; અને એ દેવતાએ તેની ભાવના જાણી પાવકને દર્શન આપ્યું.
તમબ્રવીદ્ભમકેતુઃ પ્રતિગૃહ્ય જલેશ્વરમ્। ચતુર્થં લોકપાલાનાં દેવદેવં સનાતનમ્
પછી ધૂમકેતુએ જલપતિને આવકાર્યા પછી, લોકપાલોમાં ચોથા અને દેવોના દેવ એવા શાશ્વત ભગવાનને સંબોધન કર્યું.
સોમેન રાજ્ઞા યદ્દત્તં ધનુશ્ચૈવેષુધી ચ તે। તત્પ્રયચ્છોભયં શીઘ્રં રથં ચ કપિલક્ષણમ્
રાજા સોમ દ્વારા તમને જે ધનુષ્ય અને તૂણીર મળ્યા છે, એ બંને અને કપિલ ચિહ્નવાળો રથ પણ તાત્કાલિક આપો.
કાર્યં ચ સુમહત્પાર્થો ગાણ્ડીવેન કરિષ્યતિ। ચક્રેણ વાસુદેવશ્ચ તન્મમાદ્ય પ્રદીયતામ્
પાર્થ ગાંડીવથી વિશાળ કાર્ય કરશે અને વાસુદેવ ચક્રથી—એ બંને મને આજે આપો.
દદાનીત્યેવ વરુણઃ પાવકં પ્રત્યભાષત। તદદ્ભુતં મહાવીર્યં યશઃકીર્તિવિવર્ધનમ્
વરુણે પાવકને કહ્યું, 'હું આપું છું'—એ અદ્ભુત, મહાપ્રભાવી અને યશ-કીર્તિ વધારતા અસ્ત્રો.
સર્વશસ્ત્રૈરનાધૃષ્યં સર્વશસ્ત્રપ્રમાથિ ચ। સર્વાયુધમહામાત્રં પરસૈન્યપ્રધર્ષણમ્
જે તમામ શસ્ત્રોથી અજય છે, બધા શસ્ત્રોને નાશ કરે છે, સર્વાયુધોથી ભરપૂર છે અને દુશ્મનના સેના પર ભયંકર છે.
એકં શતસહસ્રેણ સંમિતં રાષ્ટ્રવર્ધનમ્। ચિત્રમુચ્ચાવચૈર્વર્ણૈઃ શોભિતં શ્લક્ષ્ણમવ્રણમ્
એક એવું ધનુષ્ય, જે લાખ ધનુષ્ય જેટલું શક્તિશાળી છે, રાજ્યમાં વૃદ્ધિ લાવે છે, વિવિધ રંગોથી શોભાયમાન, મસૃણ અને નિર્દોષ છે.
દેવદાનવગન્ધર્વૈઃ પૂજિતં શાશ્વતીઃ સમાઃ। પ્રાદાચ્ચૈવ ધનૂરત્નમક્ષય્યૌ ચ મહેષુધી
દેવો, દાનવો અને ગંધર્વોએ અનેક યુગો સુધી પૂજેલા, તેણે અનમોલ ધનુષ્ય અને બે અક્ષય તૂણીઓ આપી.
રથં ચ દિવ્યાશ્વયુજં કપિપ્રવરકેતનમ્। ઉપેતં રાજતૈરશ્વૈર્ગાન્ધર્વૈર્હેમમાલિભિઃ
અને એક રથ આપ્યો, જેમાં દિવ્ય ઘોડા જોડાયેલા હતા, જેમાં શ્રેષ્ઠ વાનરનું ધ્વજ લહેરાતું હતું, અને ગંધર્વ ઘોડાઓએ તેને ખેંચતા, જે સોનાની માળાઓથી શોભતા હતા.
પાણ્ડુરાભ્રપ્રતીકાશૈર્મનોવાયુસમૈર્જવે। સર્વોપકરણૈર્યુક્તમજય્યં દેવદાનવૈઃ
એ રથના ઘોડા ફિક્કા વાદળ જેવા સફેદ અને મન કે પવન જેટલા ઝડપી હતા, દરેક સાધનોથી સજ્જ અને દેવ-દાનવો પણ જેને જીતવા અસમર્થ હતા.
ભાવુમન્તં મહાઘોષં સર્વરત્નમનોરમમ્। સસર્જ યં સુતપસા ભૌમનો ભુવનપ્રભુઃ
એ રથ ભવ્ય, ગર્જનારા, સર્વ રત્નોથી શોભતો અને સૌને આનંદ આપતો હતો, જેને ભૌમન નામના જગતના સ્વામીએ ઘોર તપસ્યા કરીને સર્જ્યો હતો.
પ્રજાપતિરનિર્દેશ્યં યસ્ય રૂપં રવેરિવ। યં સ્મ સોમઃ સમારુહ્ય દાનવાનજયત્પ્રભુઃ
એ રથનું રૂપ સૂર્ય જેવું વર્ણનથી પર છે, અને એ જ રથ પર સોમદેવ ચઢીને દાનવોને જીત્યા હતા.
નવમેઘપ્રતીકાશં જ્લલન્તમિવ ચ શ્રિયા। આશ્રિતૌ તં રથશ્રેષ્ઠં શક્રાયુધસમાવુભૌ
નવા મેઘ જેવું શ્યામ અને તેજથી ઝળહળતું એ શ્રેષ્ઠ રથ, બંને શૂરવીરો ઇન્દ્રના શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને લઈ ગયા.
તાપનીયા સુરુચિરા ધ્વજયષ્ટિરનુત્તમા। તસ્યાં તુ વાનરો દિવ્યઃ સિંહશાર્દૂલકેતનઃ
એ રથનું ધ્વજદંડ શુદ્ધ સોનાનું અને અતિ તેજસ્વી હતું, જેમાં દિવ્ય વાનર, સિંહ અને વાઘના ચિહ્નો સાથે શોભતો હતો.
હનૂમાન્નામ તેજસ્વી કામરૂપી મહાબલઃ।' દિધક્ષન્નિવ તત્ર સ્મ સંસ્થિતો મૂર્ધ્ન્યશોભત। ધ્વજે ભૂતાનિ તત્રાસન્વિવિધાનિ મહાન્તિ ચ
એ વાનરનું નામ હનુમાન, તેજસ્વી, ઇચ્છામૂર્તિ અને મહાબલી હતો; તે ત્યાં ધ્વજના શિખરે જાણે બધું દહન કરવા તત્પર ઊભો ઝળકતો હતો; અને એ ધ્વજ પર અનેક પ્રકારના વિશાળ પ્રાણીઓ પણ હતા.
નાદેન રિપુસૈન્યાનાં યેષાં સંજ્ઞા પ્રણશ્યતિ। સ તં નાનાપતાકાભિઃ શોભિતં રથસત્તમમ્
હનુમાનના ગર્જનાથી શત્રુસૈન્યના મન ભટકી જતા; એ રીતે અનેક ધ્વજોથી શોભતો એ શ્રેષ્ઠ રથ તેજથી ઝગમગતો હતો.
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય દૈવતેભ્યઃ પ્રણમ્ય ચ। સન્નદ્ધઃ કવચી ખડ્ગી બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રકઃ
એ રથની પરિક્રમા કરીને અને દેવતાઓને વંદન કરીને, અર્જુને કવચ પહેરી, ખડગ ધારણ કરી અને હાથમાં ગોઢાંગળી બાંધી તૈયાર થયો.
આરુરોહ તદા પાર્થો વિમાનં સુકૃતી યથા। તચ્ચ દિવ્યં ધનુઃ શ્રેષ્ઠં બ્રહ્મણા નિર્મિતં પુરા
પછી પાંડવ અર્જુને એ રથ પર ચઢ્યો, જેમ સદ્ગૃહસ્થ પુણ્યથી વિમાનમાં ચડે; અને એ દિવ્ય, શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય, જે બ્રહ્માએ પ્રાચીનકાળે બનાવ્યું હતું, તે પણ લીધું.
ગાણ્ડીવમુપસંગૃહ્ય બભૂવ મુદિતોઽર્જુનઃ। હુતાશનં પુરસ્કૃત્ય તતસ્તદપિ વીર્યવાન્
ગાંડીવ ધનુષ્ય લઈને અર્જુન આનંદિત થયો; પછી અગ્નિદેવને સ્મરી, એ પરાક્રમી યોદ્ધાએ પોતાને તૈયાર કર્યો.
જગ્રાહ બલમાસ્થાય જ્યયા ચ યુયુજે ધનુઃ। મૌર્વ્યાં તુ યોજ્યમાનાયાં બલિના પાણ્ડવેન હ
પાંડવે પોતાની તાકાત સંભાળી અને ધનુષ્ય પર જ્યા ચડાવી; જ્યારે એ શક્તિશાળી પાંડવ જ્યા ચડાવતો હતો, ત્યારે એની ધ્વનિ સાંભળનારના હૃદયમાં ધકધક મચી ગઈ.
યેઽશૃષ્વન્કૂજિતં યત્ર તેષાં વૈ વ્યથિતં મનઃ। લબ્ધ્વા રથં ધનુશ્ચૈવ તથાઽક્ષય્યે મહેષુધી
જે લોકોએ એ ધનુષ્યની ધ્વનિ સાંભળી, તેમના મન ડગમગી ઉઠ્યા; અને હવે અર્જુનને રથ, ધનુષ્ય અને બે અક્ષય તૂણીઓ મળી ગઈ.
બભૂવ કલ્યઃ કૌન્તેયઃ પ્રહૃષ્ટઃ સાહ્યકર્મણિ। વજ્રનાભં તતશ્ચક્રં દદૌ કૃષ્ણાય પાવકઃ
કુંતીપુત્ર અર્જુન યુદ્ધ માટે આનંદિત અને તેજસ્વી થયો; પછી અગ્નિદેવે કૃષ્ણને વજ્ર જેવા કિનારા ધરાવતું ચક્ર આપ્યું.
આગ્નેયમસ્ત્રં દયિતં સ ચ કલ્યોઽભવત્તદા। અબ્રવીત્પાવકશ્ચૈવમેતેન મધુસૂદન
અને અગ્નિદેવનું પ્રિય અગ્નિઅસ્ત્ર પણ આપ્યું, એ સમયે કૃષ્ણ પણ તેજથી ઝગમગ્યા.
અમાનુષાનપિ રણે જેષ્યસિ ત્વમસંશયમ્। અનેન તુ મનુષ્યાણાં દેવાનામપિ ચાહવે
અગ્નિદેવે કહ્યું: 'મધુસૂદન, આ શસ્ત્રથી તું નિશ્ચયે અમાનવીય શત્રુઓને પણ યુદ્ધમાં જીતશે; અને માનવો કે દેવો સામે પણ વિજય તારો જ રહેશે.'
રક્ષઃપિશાચદૈત્યાનાં નાગાનાં ચાધિકસ્તથા। ભવિષ્યસિ ન સન્દેહઃ પ્રવરોઽપિ નિબર્હણે
રાક્ષસ, પિશાચ, દૈત્ય અને નાગો સામે તું નિશ્ચયે સર્વોપરી અને અપરાજય રહેશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.