વિહરન્ખાણ્ડવપ્રસ્થે કાનનેષુ ચ માધવઃ। પુષ્પિતોપવનાં દિવ્યાં દદર્શ યમુનાં નદીમ્
માધવ ખાંડવપ્રસ્થ અને તેના જંગલોમાં ફરતા ફરતા, ફૂલોથી ભરેલા બગીચાઓથી ઘેરાયેલી યમુના નદી જોઈ.
તસ્યાસ્તીરે વનં દિવ્યં સર્વર્તુસુમનોહરમ્। આલયં સર્વભૂતાનાં ખાણ્ડવં ખડ્ગચર્મભૃત્
યમુના કાંઠે એક અદ્ભુત જંગલ હતું, જે દરેક ઋતુમાં મનોહર લાગતું અને સર્વ પ્રાણીઓનું નિવાસસ્થાન હતું—ખાંડવ, જ્યાં તલવાર અને ઢાલ ધારણ કરનાર લોકો આવતા.
દદર્શ કૃત્સ્નં તં દેશં સહિતઃ સવ્યસાચિના। ઋક્ષગોમાયુશાર્દૂલવૃકકૃષ્ણમૃગાન્વિતમ્
સવ્યસાચી સાથે મળીને, તેમણે આખો પ્રદેશ જોયો, જ્યાં રીંછ, ગીધ, વાઘ, વરુ, અને કાળી હરણો ભરપૂર હતા.
શાખામૃગગણૈર્જુષ્ટં ગજદ્વીપિનિષેવિતમ્। શકબર્હિણદાત્યૂહહંસસારસનાદિતમ્
તે પ્રદેશ વાંદરોના ટોળા, હાથીઓ અને મોર, બગલા, કાંજ, હંસ અને સારસના રવથી ગુંજતો હતો.
નાનામૃગસહસ્રૈશ્ચ પક્ષિભિશ્ચ સમાવૃતમ્। માનાર્હં તચ્ચ સર્વેષાં દેવદાનવરક્ષસામ્
તે સ્થળ અનેક જાતિના પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓથી ભરેલું હતું, અને દેવ, અસુર અને રાક્ષસ સૌ માટે આદરપાત્ર હતું.
આલયં પન્નગેન્દ્રસ્ય તક્ષકસ્ય મહાત્મનઃ। વેણુશાલ્મલિબિલ્વાતિમુક્તજંબ્વામ્રચમ્પકૈઃ
તે મહાનાગ તક્ષકનું નિવાસસ્થાન હતું, જ્યાં વાંસ, શાલમળી, બિલ્વ, જામ્બુ, કેરી અને ચંપા વૃક્ષો શોભતા હતા.
અઙ્કોલપનસાશ્વત્થતાલજમ્બીરવઞ્જુલૈઃ। એકપદ્મકતાલૈશ્ચ શતશશ્ચૈવ રૌહિણૈઃ
અંકોલ, પનસ, અશ્વત્થ, તાડ, લીમડું અને વંજુલ વૃક્ષો, એક પાંદડાવાળા તાડ અને સૈંકડો રૌહિણી વૃક્ષો ત્યાં હતા.
નાનાવૃક્ષૈઃ સમાયુક્તં નાનાગુલ્મસમાવૃતમ્। વેત્રકીચકસંયુક્તમાશીવિષનિષેવિતમ્
તે પ્રદેશ અનેક પ્રકારના વૃક્ષો અને ઝાડઝાંખરથી ઘેરાયેલો, વાંસ અને કીચકથી ભરેલો અને ઝેરી સાપોનું નિવાસસ્થાન હતો.
વિગતાર્કં મહાભોગવિતતદ્રુમસઙ્કટમ્। વ્યાલદંષ્ટ્રિગણાકીર્ણં વર્જિતં સર્વમાનુષૈઃ
સૂર્યપ્રકાશ ન પહોંચતો, ઘન લતા અને ઝાડોથી ઘેરાયેલો, ભયાનક દાંતવાળા પ્રાણીઓથી ભરેલો અને મનુષ્યોથી ખાલી એવો હતો.
રક્ષસાં ભુજગેન્દ્રાણાં પક્ષિણાં ચ મહાલયમ્। ખાણ્ડવં સુમહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વલોકવિભાગવિત્
ખાંડવ રાક્ષસો, મહાનાગો અને પક્ષીઓનું વિશાળ નિવાસસ્થાન હતું, જે સર્વજ્ઞાની અને સર્વલોકના વિભાજન જાણનારા માટે જાણીતા હતું.
દૃષ્ટવાન્સર્વલોકેશ અર્જુનેન સમન્વિતઃ। પીતામ્બરધરો દેવસ્તદ્વનં બહુધા ચરન્
સર્વલોકના સ્વામી, અર્જુન સાથે, પીળા વસ્ત્રધારી દેવ, એ જંગલમાં અનેક રીતે ફરતા અને તે સૌ જોયું.
સદ્રુમસ્ય સયક્ષસ્ય સભૂતગણપક્ષિણઃ। ખાણ્ડવસ્ય વિનાશં તં દદર્શ મધુસૂદનઃ
મધુસૂદનએ ખાંડવના વૃક્ષો, યક્ષો, અનેક પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ સાથે તેના વિનાશને જોયો.
વિહારદેશં સંપ્રાપ્ય નાનાદ્રુમમનુત્તમમ્। ગૃહૈરુચ્ચાવચૈર્યુક્તં પુરન્દરપુરોપમમ્
ત્યાં તેઓ રમવા માટે પહોંચ્યા, જ્યાં સુંદર અને વિવિધ વૃક્ષો હતા, ઊંચા-નીચા મકાનો હતા અને જે ઇન્દ્રના શહેર જેવું લાગતું હતું.
ભક્ષ્યૈર્ભોજ્યૈશ્ચ પેયૈશ્ચ રસવદ્બિર્મહાધનૈઃ। માલ્યૈશ્ચ વિવિધૈર્ગન્ધૈસ્તથા વાર્ષ્મેયપાણ્ડવૌ
ત્યાં પૃથાના પુત્રો અને વાસુદેવએ વિવિધ ખોરાક, પીણાં, રસદાર વાનગીઓ, અનેક માળાઓ, સુગંધો અને મોટાં ખજાનાંનો આનંદ લીધો.
તદા વિવિશતુઃ પૂર્ણં રત્નૈરુચ્ચાવચૈઃ શુભૈઃ। યથોપજોષં સર્વશ્ચ જનશ્ચિક્રીડ ભારત
પછી તેઓ એ સ્થળે પ્રવેશ્યા, જ્યાં ઊંચા-નીચા સુંદર રત્નોથી ભરેલું હતું; અને બધા લોકો પોતાની મરજી પ્રમાણે ત્યાં રમ્યા.
સ્ત્રિયશ્ચ વિપુલશ્રોષ્ણ્યશ્ચારુપીનપયોધરાઃ। મદસ્ખલિતગામિન્યશ્ચિક્રીડુર્વામલોચનાઃ
અને પહોળા નિતંબ અને સુંદર, ગોળ છાતીવાળી સ્ત્રીઓ, મદમાં લથડતી ચાલે, મોહક આંખોવાળી, ત્યાં રમતી હતી.
વને કાશ્ચિજ્જલે કાશ્ચિત્કાશ્ચિદ્વેશ્મસુ ચાઙ્ગનાઃ। યથાદેશં યથાપ્રીતિ ચિક્રીડુઃ પાર્થકૃષ્ણયોઃ
કેટલીક સ્ત્રીઓ જંગલમાં રમતી હતી, કેટલીક પાણીમાં મોજ કરતી હતી અને કેટલીક ઘરમાં આનંદ માણતી હતી. દરેકે પોતાના મનગમતા સ્થળે અને મનગમતી રીતે પાર્થ અને કૃષ્ણની સંગાથે રમણ કર્યું.
વાસુદેવપ્રિયા નિત્યં સત્યભામા ચ ભામિની। દ્રૌપદી ચ સુભદ્રા ચ વાસાંસ્યાભરણાનિ ચ। પ્રાયચ્છન્ત મહારાજ સ્ત્રીણાં તાઃ સ્મ મદોત્કટાઃ
વાસુદેવને હંમેશા પ્રિય એવી સત્યભામા, સાથે દ્રૌપદી અને સુભદ્રા—આ તેજસ્વી સ્ત્રીઓએ આનંદથી અન્ય સ્ત્રીઓને કપડાં અને આભૂષણો આપ્યા, હે મહારાજ! એ બધાની ખુશી અતિશય હતી.
કાશ્ચિત્પ્રહૃષ્ટા નનૃતુશ્ચુક્રુશુશ્ચ તથા પરાઃ। જહસુશ્ચ પરા નાર્યઃ પપુશ્ચાન્યા વરાસવમ્
કેટલીક સ્ત્રીઓ આનંદમાં આવીને નાચવા લાગી, કેટલીક ખુશીથી ચીસો પોકારવા લાગી, બીજી હસવા લાગી અને કેટલીક શ્રેષ્ઠ મદિરા પીવા લાગી.
રુરુધુશ્ચાપરાસ્તત્ર પ્રજઘ્નુશ્ચ પરસ્પરમ્। મન્ત્રયામાસુરન્યાશ્ચ રહસ્યાનિ પરસ્પરમ્
કેટલીક સ્ત્રીઓ ત્યાં રડવા લાગી, કેટલીક એકબીજાને મારવા લાગી અને બીજી છોકરીઓ એકબીજાને ગુપ્ત વાતો કહેવા લાગી.
વેણુવીણામૃદઙ્ગાનાં મનોજ્ઞાનાં ચ સર્વશઃ। શબ્દેન પૂર્યતે હર્મ્યં તદ્વનં સુમહર્દ્ધિમત્
વાંસળી, વીણા અને મૃદંગના મોહક અવાજથી એ મહેલ અને તે સુંદર જંગલ આખું ગૂંજી ઉઠ્યું.
તસ્મિંસ્તદા વર્તમાનો કુરુદાશાર્હનન્દનૌ। સમીપં જગ્મતુઃ કંચિદુદ્દેશં સુમનોહરમ્
એ સમયે, કુરુ અને દાશાર્હના પુત્રો ત્યાં હાજર હતા અને બંને નજીકના એક મનોહર સ્થળે ગયા.
તત્ર ગત્વા મહાત્માનૌ કૃષ્ણૌ પરપુરઞ્જયૌ। મહાર્હાસનયો રાજંસ્તતસ્તૌ સન્નિષીદતુઃ
ત્યાં પહોંચીને, મહાન આત્મા કૃષ્ણ અને દુશ્મન નગરોને જીતનારા પાંડવ, હે રાજા! બંનેએ કિંમતી આસન પર બેસણું કર્યું.
તત્ર પૂર્વવ્યતીતાનિ વિક્રાન્તાનીતરાણિ ચ। બહૂનિ કથયિત્વા તૌ રેમાતે પાર્થમાધવૌ
ત્યાં, પાર્થ અને માધવએ અનેક જૂની વાતો, વીરતાપૂર્ણ અને અન્ય પણ, એકબીજાને કહીને આનંદ માણ્યો.
તત્રોપવિષ્ટૌ મુદિતૌ નાકપૃષ્ઠેઽશ્વિનાવિવ। અભ્યાગચ્છત્તદા વિપ્રો વાસુદેવધનઞ્જયૌ
બંને ખુશખુશાલ બેઠા હતા, જાણે સ્વર્ગમાં અશ્વિનીકુમાર બેઠા હોય. એ સમયે એક બ્રાહ્મણ વાસુદેવ અને ધનંજય પાસે આવ્યો.
બૃહચ્છાલપ્રતીકાશઃ પ્રતપ્તકનકપ્રભઃ। હરિપિઙ્ગોજ્જ્વલશ્મશ્રુઃ પ્રમાણાયામતઃ સમઃ
એ બ્રાહ્મણ ઊંચા વૃક્ષ જેવો દેખાતો, ચમકતા શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી, પીળા-કાંસા રંગની ઝાંખી દાઢી ધરાવતો અને શરીરે સર્વે રીતે સમાન હતો.
તરુણાદિત્યસઙ્કાશશ્ચીરવાસા જટાધરઃ। પદ્મપત્રાનનઃ પિઙ્ગસ્તેજસા પ્રજ્વલન્નિવ
એ યુવાન સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, વાઘા પહેરેલા, જટાવાળું માથું, કમળના પાન જેવું મુખ અને પીળાશ પડતો તેજ ધરાવતો, જાણે જ્યોતિથી પ્રગટતો હોય.
જગામ તૌ કૃષ્ણપાર્થૌ દિધક્ષુઃ ખાણ્ડવં વનમ્। ઉપસૃષ્ટં તુ તં કૃષ્ણો ભ્રાજમાનં દ્વિજોત્તમમ્। અર્જનો વાસુદેવશ્ચ તૂર્ણમુત્પત્ય તસ્થતુઃ
એ બ્રાહ્મણે ખાંડવ જંગલ સળગાવવાની ઈચ્છા રાખીને કૃષ્ણ અને પાર્થ પાસે આવ્યો. જ્યારે એ તેજસ્વી દ્વિજ નજીક આવ્યો, ત્યારે વાસુદેવ અને અર્જુન તરત ઊભા રહી ગયા.
સોઽબ્રવીદર્જુનં ચૈવ વાસુદેવં ચ સાત્વતમ્। લોકપ્રવીરૌ તિષ્ઠન્તૌ કાણ્ડવસ્ય સમીપતઃ
એ બ્રાહ્મણે અર્જુન અને વાસુદેવને કહ્યું, જે બંને ખાંડવ જંગલની નજીક ઊભા હતા અને લોકમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
બ્રાહ્મણો બહુભોક્તાઽસ્મિ બુઞ્જેઽપરિમિતં સદા। ભિક્ષે વાર્ષ્ણેયપાર્થૌ વામેકાં તૃપ્તિં પ્રયચ્છતમ્
હું બ્રાહ્મણ છું, ઘણું ભોજન કરું છું અને હંમેશા અનંત ભોજન માણું છું. હે વૃષ્ણિ અને પાર્થ, ભિક્ષા રૂપે મને એક જ તૃપ્તિ આપો.