જાતકર્માણ્યાનુપૂર્વ્યાચ્ચૂડોપનયનાનિ ચ। ચકાર વિધિવદ્ધૌમ્યસ્તેષાં ભરતસત્તમ
પછી ધૌમ્યમુનિએ નિયમ પ્રમાણે, ક્રમશઃ જન્મસંસ્કાર, મુડણ અને ઉપનયન સંસ્કાર કર્યા, હે ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ.
કૃત્વા ચ વેદાધ્યયનં તતઃ સુચરિતવ્રતાઃ। જગૃહુઃ સર્વમિષ્વસ્ત્રમર્જુનાદ્દિવ્યમાનુષમ્
પછી જ્યારે વેદઅભ્યાસ પૂરો થયો, ત્યારે સારા વર્તનવાળા એ બધાએ અર્જુન પાસેથી દૈવી અને માનવ બંને પ્રકારના શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યા.
દિવ્યગર્ભોપમૈઃ પુત્રૈર્વ્યૂઢોરસ્કૈર્મહારથૈઃ। અન્વિતા રાજશાર્દૂલ પાણ્ડવા મુદમાપ્નુવન્
દિવ્ય ગર્ભમાંથી જન્મેલા જેવાં, પહોળા છાતી ધરાવતા અને મહાન રથયોધ્ધા એવા પુત્રો સાથે પાંડવો, રાજાશાર્દૂલ, ખૂબ આનંદ અનુભવતા હતા.
ઇન્દ્રપ્રસ્થે વસન્તસ્તે જઘ્રુરન્યાન્નરાધિપાન્। શાસનાદ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય રાજ્ઞઃ શાન્તનવસ્ય ચ
તેઓ ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં વસતા હતા અને ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા તથા શાંતનુપુત્રના આદેશથી બીજા રાજાઓ પાસેથી ભેટો સ્વીકારતા હતા.
આશ્રિત્ય ધર્મરાજાનં સર્વલોકોઽવસત્સુખમ્। પુણ્યલક્ષણકર્માણં સ્વદેહમિવ દેહિનઃ
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરના આશ્રયે, જેમના કર્મો પવિત્રતા દર્શાવતા હતા, બધા લોકો પોતાનાં શરીરમાં રહેતાં હોય તેવી સુખથી રહેતા હતા.
સ સમં ધર્મકામાર્થાન્સિષેવે ભરતર્ષભ। ત્રીનિવાત્મસમાન્બન્ધૂન્નીતિમાનિવ માનયન્
ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, તેણે પોતાના ત્રણેય ભાઈઓને પોતાનાં સમાન માન્યા અને સમજદારીપૂર્વક ધર્મ, કામ અને અર્થને એકસાથે પાળ્યા.
તેષાં સમવિભક્તાનાં ક્ષિતૌ દેહવતામિવ। બભૌ ધર્માર્થકામાનાં ચતુર્થ ઇવ પાર્થિવઃ
પૃથ્વી પર બધા સમાન રીતે વહેંચાયેલા હતા, જેમ શરીર ધરાવનાર લોકો હોય છે, તેમ ધર્મ, સંપત્તિ અને ઇચ્છા વચ્ચે ચોથા તરીકે રાજા તેજસ્વી લાગતા હતા.
અધ્યેતારં પરં વેદાન્પ્રયોક્તારં મહાધ્વરે। રક્ષિતારં શુભાઁલ્લોકાઁલ્લોભિરે તં જનાધિપમ્
જે રાજા શ્રેષ્ઠ વેદપાઠક, મહાન યજ્ઞોમાં મુખ્ય યજમાન અને શુભ લોકોના રક્ષક હતા, એવા રાજાને લોકો ખૂબ જ ઇચ્છતા હતા.
અધિષ્ઠાનવતી લક્ષ્મીઃ પરાયણવતી મતિઃ। વર્ધમાનોઽખિલો ધર્મસ્તેનાસીત્પૃથિવીક્ષિતામ્
સ્થિર લક્ષ્મી અને નિશ્ચિત બુદ્ધિ, એમની પાસે સતત વધતી રહી; એમના દ્વારા આખી પૃથ્વી પર ધર્મ ફેલાયો અને રાજાએ સર્વત્ર ધ્યાન રાખ્યું.
ભ્રાતૃભિઃ સહિતૌ રાજા ચતુર્ભિરધિકં બભૌ। પ્રયુજ્યમાનૈર્વિતતો વેદૈરિવ મહાધ્વરઃ
રાજા પોતાના ચાર ભાઈઓ સાથે વધુ તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ વેદોના ગાનથી મહાન યજ્ઞ વિશાળ અને ભવ્ય બને છે તેમ.
તં તુ ધૌમ્યાદયો વિપ્રાઃ પરિવાર્યોપતસ્થિરે। બૃહસ્પતિસમા મુખ્યાઃ પ્રજાપતિમિવામરાઃ
પછી ધૌમ્ય અને અન્ય બ્રાહ્મણો, જેમણે બ્રિહસ્પતિને બરાબર માનવામાં આવે છે અને જે મુખ્ય હતા, તેમણે તેમને ઘેરી લીધા અને તેમની સેવા કરી, જેમ અમરગણ પ્રજાપતિની કરે છે.
ધર્મરાજે હ્યતિપ્રીત્યા પૂર્ણચન્દ્ર ઇવામલે। પ્રજાનાં રેમિરે તુલ્યં નેત્રાણિ હૃદયાનિ ચ
મહાન સ્નેહવશ, રાજા યુધિષ્ઠિર માટે લોકોની આંખો અને હૃદયોમાં સમાન આનંદ હતો, જેમ નિર્મળ પૂર્ણિમાના ચાંદમાં હોય છે.
ન તુ કેવલદૈવેન પ્રજા ભાવેન રેમિરે। યદ્બભૂવ મનઃકાન્તં કર્મણા સ ચકાર તત્
પરંતુ માત્ર ભાગ્યવશ લોકો આનંદિત નહોતા; જે કંઈપણ તેમના મનને પ્રિય હતું, તે તેણે પોતાના કર્મોથી પૂર્ણ કર્યું.
ન હ્યયુક્તં ન ચાસત્યં નાસહ્યં ન ચ વાઽપ્રિયમ્। ભાષિતં ચારુભાષસ્ય જજ્ઞે પાર્થસ્ય ધીમતઃ
પાર્થા, જે વિવેકી અને મીઠા વચન બોલનાર હતા, તેમણે ક્યારેય અયોગ્ય, અસત્ય, અસહ્ય કે અપ્રિય કંઈ કહ્યું નહોતું.
સ હિ સર્વસ્ય લોકસ્ય હિતમાત્મન એવ ચ। ચિકીર્ષન્સુમહાતેજા રેમે ભરતસત્તમ
કેમ કે એ મહાન તેજસ્વી પુરુષે, સર્વ લોકો અને પોતાનું પણ કલ્યાણ થાય એ ઈચ્છી, આનંદ અનુભવ્યો હતો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
તથા તુ મુદિતાઃ સર્વે પાણ્ડવા વિગતજ્વરાઃ। અવસન્પૃથિવીપાલાઁસ્તાપયન્તઃ સ્વતેજસા
એ રીતે બધા પાંડવો દુઃખમુક્ત અને આનંદિત થઈ, પોતાનું તેજ પ્રગટાવતા પૃથ્વી પર રાજા તરીકે રહેવા લાગ્યા.
તતઃ કતિપયાહસ્ય બીભત્સુઃ કૃષ્ણમબ્રવીત્। ઉષ્ણાનિ કૃષ્ણ વર્તન્તે ગચ્છાવો યમુનાં પ્રતિ
થોડા દિવસ પછી અર્જુને કૃષ્ણને કહ્યું: 'કૃષ્ણ, હવામાન ગરમ છે, ચાલો આપણે યમુના પાસે જઈએ.'
સુહૃજ્જનવૃતૌ તત્ર વિહૃત્ય મધુસૂદન। સાયાહ્ને પુનરેષ્યાવો રોચતાં તે જનાર્દન
મધુસૂદન, ત્યાં મિત્રો સાથે આનંદ માણી, સાંજે ફરી પાછા આવી જઈશું— જો તમને ગમતું હોય તો, જનાર્દન.
કુન્તીમાતર્મમાપ્યેતદ્રોચતે યદ્વયં જલે। સુહૃજ્જનવૃતાઃ પાર્થ વિહરેમ યથાસુખમ્
કુન્તી માતા, મને પણ આ વિચાર ગમ્યો છે કે આપણે બધા મિત્રો સાથે પાણીમાં આનંદથી રમીએ.
આમન્ત્ર્ય તૌ ધર્મરાજમનુજ્ઞાપ્ય ચ ભારત। જગ્મતુઃ પાર્થગોવિન્દૌ સુહૃજ્જનવૃતૌ તતઃ
યુધિષ્ઠિર રાજાને વિદાય લઈને અને તેમનો અનુમતિ મેળવી, પાર્થ અને ગોવિંદ પોતાના મિત્રો સાથે ત્યાંથી નીકળી ગયા.
વિહરન્ખાણ્ડવપ્રસ્થે કાનનેષુ ચ માધવઃ। પુષ્પિતોપવનાં દિવ્યાં દદર્શ યમુનાં નદીમ્
માધવ ખાંડવપ્રસ્થ અને તેના જંગલોમાં ફરતા ફરતા, ફૂલોથી ભરેલા બગીચાઓથી ઘેરાયેલી યમુના નદી જોઈ.
તસ્યાસ્તીરે વનં દિવ્યં સર્વર્તુસુમનોહરમ્। આલયં સર્વભૂતાનાં ખાણ્ડવં ખડ્ગચર્મભૃત્
યમુના કાંઠે એક અદ્ભુત જંગલ હતું, જે દરેક ઋતુમાં મનોહર લાગતું અને સર્વ પ્રાણીઓનું નિવાસસ્થાન હતું—ખાંડવ, જ્યાં તલવાર અને ઢાલ ધારણ કરનાર લોકો આવતા.
દદર્શ કૃત્સ્નં તં દેશં સહિતઃ સવ્યસાચિના। ઋક્ષગોમાયુશાર્દૂલવૃકકૃષ્ણમૃગાન્વિતમ્
સવ્યસાચી સાથે મળીને, તેમણે આખો પ્રદેશ જોયો, જ્યાં રીંછ, ગીધ, વાઘ, વરુ, અને કાળી હરણો ભરપૂર હતા.
શાખામૃગગણૈર્જુષ્ટં ગજદ્વીપિનિષેવિતમ્। શકબર્હિણદાત્યૂહહંસસારસનાદિતમ્
તે પ્રદેશ વાંદરોના ટોળા, હાથીઓ અને મોર, બગલા, કાંજ, હંસ અને સારસના રવથી ગુંજતો હતો.
નાનામૃગસહસ્રૈશ્ચ પક્ષિભિશ્ચ સમાવૃતમ્। માનાર્હં તચ્ચ સર્વેષાં દેવદાનવરક્ષસામ્
તે સ્થળ અનેક જાતિના પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓથી ભરેલું હતું, અને દેવ, અસુર અને રાક્ષસ સૌ માટે આદરપાત્ર હતું.
આલયં પન્નગેન્દ્રસ્ય તક્ષકસ્ય મહાત્મનઃ। વેણુશાલ્મલિબિલ્વાતિમુક્તજંબ્વામ્રચમ્પકૈઃ
તે મહાનાગ તક્ષકનું નિવાસસ્થાન હતું, જ્યાં વાંસ, શાલમળી, બિલ્વ, જામ્બુ, કેરી અને ચંપા વૃક્ષો શોભતા હતા.
અઙ્કોલપનસાશ્વત્થતાલજમ્બીરવઞ્જુલૈઃ। એકપદ્મકતાલૈશ્ચ શતશશ્ચૈવ રૌહિણૈઃ
અંકોલ, પનસ, અશ્વત્થ, તાડ, લીમડું અને વંજુલ વૃક્ષો, એક પાંદડાવાળા તાડ અને સૈંકડો રૌહિણી વૃક્ષો ત્યાં હતા.
નાનાવૃક્ષૈઃ સમાયુક્તં નાનાગુલ્મસમાવૃતમ્। વેત્રકીચકસંયુક્તમાશીવિષનિષેવિતમ્
તે પ્રદેશ અનેક પ્રકારના વૃક્ષો અને ઝાડઝાંખરથી ઘેરાયેલો, વાંસ અને કીચકથી ભરેલો અને ઝેરી સાપોનું નિવાસસ્થાન હતો.
વિગતાર્કં મહાભોગવિતતદ્રુમસઙ્કટમ્। વ્યાલદંષ્ટ્રિગણાકીર્ણં વર્જિતં સર્વમાનુષૈઃ
સૂર્યપ્રકાશ ન પહોંચતો, ઘન લતા અને ઝાડોથી ઘેરાયેલો, ભયાનક દાંતવાળા પ્રાણીઓથી ભરેલો અને મનુષ્યોથી ખાલી એવો હતો.
રક્ષસાં ભુજગેન્દ્રાણાં પક્ષિણાં ચ મહાલયમ્। ખાણ્ડવં સુમહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વલોકવિભાગવિત્
ખાંડવ રાક્ષસો, મહાનાગો અને પક્ષીઓનું વિશાળ નિવાસસ્થાન હતું, જે સર્વજ્ઞાની અને સર્વલોકના વિભાજન જાણનારા માટે જાણીતા હતું.