અપાંપતિરથોવાચ મમાપ્યંશો ભવેત્તતઃ। સોઢાઽસ્મિ વિપુલં મર્દં મન્દરભ્રમણાદિતિ
પછી જળના સ્વામી બોલ્યા: 'મને પણ તેમાં હિસ્સો મળે, કારણ કે મન્દર પર્વતના ઘમાસાણથી થતો આંચકો હું સહન કરીશ.'
ઊચુશ્ચ કૂર્મરાજાનમકૂપારે સુરાસુરાઃ। અધિષ્ઠાનં ગિરેરસ્ય ભવાન્ભવિતુમર્હતિ
દેવતાઓ અને અસુરોએ સમુદ્રના તળમાં રહેલા કાચબાના રાજાને કહ્યું: 'આ પર્વતને આધાર આપવાનો હક તમારો છે.'
કૂર્મેણ તુ તથેત્યુક્ત્વા પૃષ્ઠમસ્ય સમર્પિતમ્। તં શૈલં તસ્ય પૃષ્ઠસ્થં વજ્રેણેન્દ્રોઽભ્યપીડયત્
કચ્છપે સંમત થઈ પોતાનું પીઠ આપ્યું, અને ઇન્દ્રે તેના પીઠ પર મુકાયેલો પર્વત વજ્રથી દબાવ્યો.
મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા તથા યોક્ત્રં ચ વાસુકિમ્। દેવા મથિતુમારબ્ધાઃ સમુદ્રં નિધિમમ્ભસામ્। અમૃતાર્થે પુરા બ્રહ્મસ્તથૈવાસુરદાનવાઃ
મંદર પર્વતને મથાની લાકડી અને વાસુકીને દોરી બનાવી, દેવતાઓએ અને અસુરો-દાનવો સાથે મળીને, બ્રહ્માજીએ કહ્યુ તેમ અમૃત માટે સમુદ્રનું મથન શરૂ કર્યું.
એકમન્તમુપાશ્લિષ્ટા નાગરાજ્ઞો મહાસુરાઃ
મહાન અસુરોએ સાપરાજા વાસુકીના એક છેડે પકડી લીધો.
વિબુધાઃ સહિતાઃ સર્વે યતઃ પુચ્છં તતઃ સ્થિતાઃ। અનન્તો ભગવાન્દેવો યતો નારાયણઃ સ્થિતઃ
બધા દેવતાઓએ મળીને વાસુકીના પૂંછડાની બાજુ ઊભા રહ્યા, જ્યાં અનંત ભગવાન નારાયણ પણ હતા.
વાસુકેરગ્રમાશ્લિષ્ટા નાગરાજ્ઞો મહાસુરાઃ।' શિર ઉત્ક્ષિપ્ય નાગસ્ય પુનઃ પુનરવાક્ષિપન્
મહાન અસુરોએ વાસુકી સાપના માથાને પકડીને વારંવાર ઉપર અને નીચે ખેંચ્યો.
વાસુકેરથ નાગસ્ય સહસા ક્ષિપ્યતોઽસુરૈઃ। સધૂમાઃ સાર્ચિષો વાતા નિષ્પેતુરસકૃન્મુખાત્
જ્યારે અસુરોએ વાસુકી સાપને જોરથી ખેંચ્યો, ત્યારે તેની મોઢેથી ધૂમાડો અને જ્વાળાઓ વારંવાર નીકળી.
વાસુકેર્મથ્યમાનસ્ય નિઃસૃતેન વિષેણ ચ। અભવન્મિશ્રિતં તોયં તદા ભાર્ગવનન્દન
ભારગવના વંશજ, જ્યારે વાસુકી મથાઈ રહ્યો હતો, ત્યારે તેનામાંથી નીકળેલા ઝેરથી પાણી ઝેરાળું થઈ ગયું.
મથનાન્મન્દરેણાથ દેવદાનવબાહુભિઃ। વિષં તીક્ષ્ણં સમુદ્ભૂતં હાલાહલમિતિ શ્રુતમ્
પછી દેવતાઓ અને દાનવો પોતાના હાથથી મંદર પર્વતને ફેરવતા હતા, ત્યારે તીખું ઝેર ઉત્પન્ન થયું, જેને હalahal કહેવાય છે.
દેવાશ્ચ દાનવાશ્ચૈવ દગ્ધાશ્ચૈવ વિષેણ હ। અપાક્રામંસ્તતો ભીતા વિષાદમગમંસ્તદા
ઝેરથી દાઝાઈ ગયેલા દેવતાઓ અને દાનવો ડરીને ત્યાંથી ભાગી ગયા અને દુઃખમાં પડી ગયા.
બ્રહ્માણમબ્રુવન્દેવાઃ સમેત્ય મુનિપુંગવૈઃ। મથ્યમાનેઽમૃતે જાતં વિષં કાલાનલપ્રભમ્
બધા દેવતાઓ મહાન ઋષિઓ સાથે મળીને બ્રહ્માજી પાસે ગયા અને કહ્યું: 'અમૃત માટે મથન કરતા ઝેર નીકળ્યું છે, જે પ્રલયાગ્નિ જેવું તેજ ધરાવે છે.'
તેનૈવ તાપિતા લોકાસ્તસ્ય પ્રતિકુરુષ્વહ। એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્મા દધ્યૌ લોકેશ્વરં હરમ્
'આ ઝેરથી બધા લોક દુઃખી થઈ ગયા છે; કૃપા કરીને તેનું નિવારણ કરો.' એમ કહી, બ્રહ્માજીએ પછી લોકનાથ હરનું સ્મરણ કર્યું.
ત્ર્યક્ષં ત્રિશૂલિનં રુદ્રે દેવદેવમુમાપતિમ્। તદાઽથ ચિન્તિતો દેવસ્તજ્જ્ઞાત્વા દ્રુતમાયયૌ
બ્રહ્માજીએ ત્રિનેત્રધારી, ત્રિશૂળધારી, દેવોના દેવ અને ઉમાપતિ રુદ્રનું ધ્યાન કર્યું; એ જાણીને ભગવાન તરત જ ત્યાં આવ્યા.
તસ્યાથ દેવસ્તત્સર્વમાચચક્ષે પ્રજાપતિઃ। તચ્છ્રુત્વા દવેદેવેશો લોકસ્યાસ્ય હિતેપ્સયા
પછી પ્રજાપતિએ બધું ભગવાનને કહ્યું; એ સાંભળીને દેવાધિદેવ લોકના કલ્યાણ માટે ઇચ્છી રહ્યા.
અપિબત્તદ્વિષં રુદ્રઃ કાલાનલસમપ્રભમ્। કણ્ઠે સ્થાપિતવાન્દેવો લોકાનાં હિતકામ્યયા
રુદ્રે પ્રલયાગ્નિ જેવું તે ઝેર પીધું અને લોકહિત માટે તેને પોતાના ગળામાં રાખ્યું.
યસ્માત્તુ નીલતા કણ્ઠે નીલકણ્ઠસ્તતઃ સ્મૃતઃ। પીતમાત્રે વિષે તત્ર રુદ્રેણામિતતેજસા
એથી તેમના ગળામાં વાદળી રંગ આવી ગયો, તેથી તેમને 'નીલકંઠ' કહેવાય છે; અનંત તેજવાળા રુદ્રે એ ઝેર પીતા જ.
દેવાઃ પ્રીતાઃ પુનર્જગ્મુશ્ચક્રુર્વૈ કર્મ તત્તથા। મથ્યમાનેઽમૃતસ્યાર્થે ભૂયો વૈ દેવદાનવૈઃ
દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને ફરીથી પોતાનું કાર્ય કરવા લાગ્યા અને દેવ-દાનવો ફરી અમૃત માટે મથન કરવા લાગ્યા.
વાસુકેરથ નાગસ્ય સહસા ક્ષિપ્યતોઽસુરૈઃ। સધૂમાઃ સાર્ચિષો વાતા નિષ્પેતુરસકૃન્મુખાત્
જ્યારે અસુરોએ વાસુકી સાપને જોરથી ખેંચ્યો, ત્યારે તેની મોઢેથી ધૂમાડો અને જ્વાળાઓ વારંવાર નીકળી.
તે ધૂમસઙ્ઘાઃ સંભૂતા મેઘસઙ્ઘાઃ સવિદ્યુતઃ। અભ્યવર્ષન્સુરગણાઞ્શ્રમસંતાપકર્શિતાન્
એ ધૂમાડાના ગાઢ વાદળ બની વીજળી સાથે છવાઈ ગયા અને મહેનતથી થાકેલા દેવસમૂહ પર વરસાદ વરસાવ્યો.
તસ્માચ્ચ ગિરિકૂટાગ્રાત્પ્રચ્યુતાઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ। સુરાસુરગણાન્સર્વાન્સમન્તાત્સમવાકિરન્
એ પર્વતની ચોટી પરથી ફૂલોની વરસાદ વરસી, જે સર્વ દેવતાઓ અને અસુરોને ચારે બાજુથી ઢાંકી દઈ.
બભૂવાત્ર મહાન્નાદો મહામેઘરવોપમઃ। ઉદધેર્મથ્યમાનસ્ય મન્દરેણ સુરાસુરૈઃ
ત્યાં મહાન ગર્જના ઊઠી, જે ભયાનક મેઘના ગર્જનાની જેમ લાગી, જેમ દેવતાઓ અને અસુરોએ મંદર પર્વતથી સમુદ્રનું મથન કર્યું.
તત્ર નાનાજલચરા વિનિષ્પિષ્ટા મહાદ્રિણા। વિલયં સમુપાજગ્મુઃ શતશો લવણામ્ભસિ
ત્યાં અનેક જળચર પ્રાણીઓ મહાપર્વતથી કચડીને, લવણયુક્ત પાણીમાં સૈંકડો સંખ્યામાં નાશ પામ્યા.
વારુણાનિ ચ ભૂતાનિ વિવિધાનિ મહીધરઃ। પાતાલતલવાસીનિ વિલયં સમુપાનયત્
મહાપર્વતે વિવિધ પ્રકારના વરુણના ભૂતોને, જે પાતાળમાં વસતા હતા, પણ વિનાશ પામ્યા.
તસ્મિંશ્ચ ભ્રામ્યમાણેઽદ્રૌ સંઘૃષ્યન્તઃ પરસ્પરમ્। ન્યપતન્પતગોપેતાઃ પર્વતાગ્રાન્મહાદ્રુમાઃ
જ્યારે એ પર્વત ઘૂમતો હતો, ત્યારે પર્વતની ચોટીઓ પર ચોંટેલા મોટા વૃક્ષો એકબીજા સાથે અથડાઈને નીચે પડી ગયા.
તેષાં સંઘર્ષજશ્ચાગ્નિરર્ચિર્ભિઃ પ્રજ્વલન્મુહુઃ। વિદ્યુદ્ભિરિવ નીલાભ્રમાવૃણોન્મન્દરં ગિરિમ્
એ વૃક્ષોના અથડામણથી આગ પ્રગટાઈ, જે વારંવાર જ્વાળાઓ સાથે દહકતી હતી અને વીજળી જેમ અંધારા વાદળને ઢાંકે તેમ મંદર પર્વતને ઢાંકી લીધી.
દદાહ કુઞ્જરાંસ્તત્ર સિંહાંશ્ચૈવ વિનિર્ગતાન્। વિગતાસૂનિ સર્વાણિ સત્ત્વાનિ વિવિધાનિ ચ
એ આગે ત્યાંના હાથીઓને, બહાર આવેલા સિંહોને અને જીવ ગુમાવેલા વિવિધ પ્રાણીઓને દહન કરી નાખ્યા.
તમગ્નિમમરશ્રેષ્ઠઃ પ્રદહન્તમિતસ્તતઃ। વારિણા મેઘજેનેન્દ્રઃ શમયામાસ સર્વશઃ
પછી અમર લોકોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇન્દ્રે, મેઘોથી ઉતરેલા પાણીથી એ આગને ચારે બાજુથી સંપૂર્ણપણે બુઝાવી દીધી.
તતો નાનાવિધાસ્તત્ર સુસ્રુવુઃ સાગરામ્ભસિ। મહાદ્રુમાણાં નિર્યાસા બહવશ્ચૌષધીરસાઃ
પછી મહાન વૃક્ષોના અનેક પ્રકારના રસો અને ઔષધિઓના રસો એ સમુદ્રના પાણીમાં વહેવા લાગ્યા.
તેષામમૃતવીર્યાણાં રસાનાં પયસૈવ ચ। અમરત્વં સુરા જગ્મુઃ કાઞ્ચનસ્ય ચ નિઃસ્રવાત્
એ અમૃતસ્વરૂપ રસો અને દૂધના પ્રવાહથી, તેમજ સોનાના વહાવાથી, દેવતાઓને અમરત્વ પ્રાપ્ત થયું.