મયોક્તં ન શ્રુતં પૂર્વં સહિતૈઃ સર્વયાદવૈઃ। અતિક્રાન્તમતિક્રાન્તં ન નિવર્તેત કર્હિચિત્। શૃણુધ્વં સહિતાઃ સર્વે મમ વાક્યં સહેતુકમ્
મારે અગાઉ જે કહ્યું હતું, એ બધાં યાદવોને સાથે મળીને સાંભળાયું નહોતું; જે થઈ ગયું એ પાછું ફેરવી શકાય નહીં. હવે તમે બધા મળીને મારા કારણસભર શબ્દો સાંભળો.
નાવમાનં કુલસ્યાસ્ય ગુડાકેશઃ પ્રયુક્તવાન્। સંમાનોઽભ્યધિકસ્તેન પ્રયુક્તોઽયં ન સંશયઃ
ગુડાકેશએ આ કુળનું અપમાન કર્યું નથી; ઉલટાં, તેણે વધારે સન્માન આપ્યું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અર્થલુબ્ધાન્ન વઃ પાર્થો મન્યતે સાત્વતાન્સદા। સ્વયંવરમનાધૃષ્યં મન્યતે ચાપિ પાણ્ડવઃ
પાર્થ હંમેશા સાત્વતોને ધનલોભી માને છે એવું નથી; અને પાંડવ પણ સ્વયંવરને અપરાજેય માને છે.
પ્રદાનમપિ કન્યાયાઃ પશુવત્કો નુ મન્યતે। વિક્રયં ચાપ્યપત્યસ્ય કઃ કુર્યાત્પુરુષો ભુવિ
કોણ કન્યાદાનને પશુના વેચાણ સમાન માને? અને પૃથ્વી પર એવો કયો પુરુષ છે જે પોતાનું સંતાન વેચે?
એતાન્દોષાંસ્તુ કૌન્તેયો દૃષ્ટવાનિતિ મે મતિઃ। `ક્ષત્રિયાણાં તુ વીર્યેણ પ્રશસ્તં હરણં બલાત્।' અતઃ પ્રસહ્ય હૃતવાન્કન્યાં ધર્મેણ પાણ્ડવઃ
મારે માનવું છે કે કૌંતેયે આ ખામીઓ જોઈ હતી: 'ક્ષત્રિયોમાં બળપૂર્વક કન્યાનો અપહરણ પ્રશંસનીય છે.' તેથી પાંડવે ધર્મ પ્રમાણે બળપૂર્વક કન્યાને લઈ ગઈ.
ઉચિતશ્ચૈવ સંબન્ધઃ સુભદ્રા ચ શયસ્વિની। એષ ચાપીદૃશઃ પાર્થઃ પ્રસહ્ય હૃતવાનતઃ
આ સંબંધ યોગ્ય છે, સુભદ્રા પણ ગુણવંતી છે અને પાર્થ પણ યોગ્ય છે—એથી તેણે બળપૂર્વક તેને લઈ ગઈ.
ભરતસ્યાન્વયે જાતં શાન્તનોશ્ચ યશસ્વિનઃ। કુન્તિભોજાત્માજાપુત્રં કા બુભૂષેત નાર્જુનમ્
ભરતવંશમાં જન્મેલો, શાંતનુનો વિખ્યાત વંશજ અને કુંતિભોજની પુત્રીનો પુત્ર – અર્જુન સિવાય એવો પુત્ર કોણ ઇચ્છે?
ન તં પશ્યામિ યઃ પાર્થં વિજયેત રણે બલાત્। વર્જયિત્વા વિરૂપાક્ષં ભગનેત્રહરં હરમ્
મને કોઈ એવો દેખાતો નથી કે જે પાર્થને યુદ્ધમાં બળથી જીતે, સિવાય વિરુપાક્ષ, ભગાનાં નેત્રને હરનાર, મહાદેવ સિવાય.
અપિ સર્વેષુ લોકેષુ સેન્દ્રરુદ્રેષુ મારિષ। સ ચ નામ રથસ્તાદૃઙ્મદીયાસ્તે ચ વાજિનઃ
હે પ્રિય, બધા લોકોએ, ઇન્દ્ર અને રુદ્ર સાથે, એવો રથ અને એવા ઘોડા ક્યાં છે, જે અર્જુનના સમાન હોય?
મમ શસ્ત્રં વિશેષેણ તૂણૌ ચાક્ષયસાયકૌ।' યોદ્ધા પાર્થશ્ચ શીઘ્રાસ્ત્રઃ કો નુ તેન સમો ભવેત્। તમભિદ્રુત્ય સાન્ત્વેન પરમેણ ધનઞ્જયમ્
મારા વિશેષ શસ્ત્રો અને અક્ષય તીરોની તૂણી, અને યુદ્ધમાં ઝડપી હાથ ધરનાર પાર્થ – એવો તેની બરાબરી કોણ કરી શકે? એ ધનંજય પાસે જઈને પ્રેમથી સમજાવવું – એ જ શ્રેષ્ઠ છે.
નિવર્તયત સંહૃષ્ટા મમૈષા પરમા મતિઃ। યદિ નિર્જિત્ય વઃ પાર્થો બલાદ્ગચ્છેત્સ્વકં પુરં
આ આનંદથી તેને પાછો વાળો – આ જ મારી શ્રેષ્ઠ સલાહ છે. જો પાર્થ તમને બળથી હરાવીને પોતાના શહેરમાં પાછો જાય—
પ્રણશ્યેદ્વો યશઃ સદ્યો ન તુ સાન્ત્વે પરાજયઃ। `પિતૃષ્વસાયાઃ પુત્રો મે સંબન્ધં નાર્હતિ દ્વિષામ્।' તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવસ્ય તથા કર્તું જનાધિપ
તો તરત જ તમારું યશ નષ્ટ થઈ જશે, પણ પ્રેમથી હાર સ્વીકારવાથી નહીં. મારા પિતાજીના બહેનપુત્ર સાથે શત્રુતા રાખવી યોગ્ય નથી. વસુદેવના આ વચન સાંભળી રાજાએ તેમ જ કર્યું.
ઉદ્યોગં કૃતવન્તસ્તે ભેરીં સન્નાદ્ય યાદવાઃ। અર્જુનસ્તુ તદા શ્રુત્વા ભેરીસન્નાદનં મહત્
પછી યાદવોને તૈયાર થઈ બેરિ વગાડી. અર્જુને એ મહાન બેરિનો અવાજ સાંભળ્યો—
કૌન્તેયસ્ત્વરમાણસ્તુ સુભદ્રામભ્યભાષત। આયાન્તિ વૃષ્ણયઃ સર્વે સસુહૃજ્જનબાન્ધવાઃ
કુંતીપુત્ર અર્જુન ઝડપથી સુભદ્રાને બોલ્યો: 'બધા વૃષ્ણિ, તેમના મિત્રો અને સગાં સાથે આવી રહ્યા છે.'
ત્વદર્થં યોદ્ધુકામાસ્તે મદરક્તાન્તલોચનાઃ। પ્રમત્તાનશુચીન્મૂઢાન્સુરામત્તાન્નરાધમાન્
તારા માટે લડવા ઉત્સુક, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થયેલા, બેફામ, અશુદ્ધ, મૂર્ખ અને દારૂ પીવાથી堕ેલાયેલા એ લોકો આવી રહ્યા છે.
વમનં પાનશીલાંસ્તાન્કરિષ્યામિ શરોત્તમૈઃ। ઉતાહો વા મદોન્મત્તાન્નયિષ્યામિ યમક્ષયમ્
એ પીધેલા અને ઉલ્ટી કરતા લોકોને હું ઉત્તમ બાણોથી ઘાયલ કરીશ; અને જો દારૂના નશામાં પાગલ હોય તો તેમને યમલોકમાં મોકલી દઈશ.
એવમુક્ત્વા પ્રિયાં પાર્થો ન્યવર્તત મહાબલઃ। નિવર્તમાનં દૃષ્ટ્વૈવ સુભદ્રા ત્રસ્તતાં ગતા
આ રીતે પોતાની પ્રિય સુભદ્રાને કહીને, મહાબલી પાર્થ પાછો વળી ગયો. તેને પાછો જતા જોઈને સુભદ્રા ડરી ગઈ.
એવં મા વદ પાર્થેતિ પાદયોઃ પતિતા તદા। સુભદ્રા તુ કલિર્જાતા વૃષ્ણીનાં નિધાય ચ
'આવું બોલશો નહીં, હે પાર્થ!' કહીને સુભદ્રા તેના પગે પડી ગઈ. પણ વૃષ્ણિઓને દોષ આપી, સુભદ્રાને મનમાં દુઃખ થયું.
એવં બ્રુવન્તઃ પૌરાસ્તે હ્યપવાદરતાઃ પ્રભો। મમ શોકં વર્ધયન્તિ તસ્માન્નાશં ન ચિન્તયે। પરિવાદભયાન્મુક્તા ત્વત્પ્રસાદાદ્ભવામ્યહમ્
શહેરવાસીઓ સતત નિંદા કરતા બોલે છે, હે પ્રભુ, અને એથી મારું દુઃખ વધે છે; એટલે હું વિનાશની ઈચ્છા કરતી નથી. તારી કૃપાથી હું નિંદાના ભયથી મુક્ત થઈ છું.
એવમુક્તસ્તતઃ પાર્થઃ પ્રિયયા ભદ્રયા તદા। ગમનાય મતિં ચક્રે પાર્થઃ સત્યપરાક્રમઃ
પ્રિય અને સદ્ગુણવંતી પત્ની દ્વારા આમ કહેવામાં આવતા, સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ પાર્થ પછી જવાની તૈયારી કરવા લાગ્યો.
સ્તિતપૂર્વં તદાઽઽભાષ્ય પરિષ્વજ્ય પ્રિયાં તદા। ઉત્થાપ્ય ચ પુનઃ પાર્થો યાહિ યાહીતિ ચાબ્રવીત્
પછી પ્રેમથી વાત કરીને અને પોતાની પ્રિયાને ભેટી, પાર્થે તેને ફરી ઊભી કરી અને કહ્યું: 'ચાલ, ચાલ!'
તતઃ સુભદ્રા ત્વરિતા રશ્મીન્સંગૃહ્ય પાણિના। ચોદયામાસ જવનાઞ્શીગ્રમશ્વાન્કૃતત્વરા
પછી સુભદ્રાએ ઝડપથી હાથમાં વાઘા પકડી અને તેજસ્વી ઘોડાઓને ઝડપથી દોડાવ્યા.
તતસ્તુ કૃતસન્નાહા વૃષ્ણિવીરાઃ સમાહિતાઃ। પ્રત્યાનયાર્થં પાર્થસ્ય જવનૈસ્તુરગોત્તમૈઃ
પછી સજ્જ અને એકાગ્ર થયેલા વૃષ્ણિવીરોએ પાર્થને પાછો લાવવા માટે શ્રેષ્ઠ અને ઝડપી ઘોડાઓ સાથે પ્રસ્થાન કર્યું.
રાજમાર્ગમનુપ્રાપ્તા દૃષ્ટ્વા પાર્થસ્ય વિક્રમમ્। પ્રાસાદપઙ્ક્તિસ્તમ્ભેષુ વેદિકાસુ ધ્વજેષુ ચ
રાજમાર્ગમાં પ્રવેશીને, પાર્થના પરાક્રમને જોઈ, તેઓ મહેલોની પંક્તિઓમાં, મંચો પર અને ધ્વજાઓ પાસે ઊભા રહ્યા.
અર્જુનસ્ય શરાન્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં ગતાઃ। કેશવસ્ય વચસ્તથ્યં મન્યમાનાસ્તુ યાદવાઃ
અર્જુનના તીક્ષ્ણ બાણો જોઈને યાદવો ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયા અને તેમણે કેશવના વચનને સાચું માન્યું.
અતીત્ય તં રૈવતકં શ્રુત્વા તુ વિપૃથોર્વચઃ। અર્જુનેન કૃતં શ્રુત્વા ગન્તુકામાસ્તુ વૃષ્ણયઃ
રૈવતક પર્વત પાર કરીને અને વિપૃથના વચન સાંભળ્યા પછી, અર્જુને જે કર્યું તે જાણીને વૃષ્ણિઓ પાછા જવા ઇચ્છ્યા.
શ્રુત્વા દીર્ઘં ગતં પાર્થં ન્યવર્તન્ત મહારથાઃ। પુરોદ્યાનમતિક્રમ્ય વિશાલં ચ ગિરિવ્રજમ્
પાર્થ ઘણું આગળ ગયો છે એવું સાંભળીને મહાન રથીઓ રાજઉદ્યાન અને વિશાળ ગિરિવ્રજ નગરને પાર કરીને પાછા વળી ગયા.
સાનુમુજ્જયિનીં ચૈવ વનાન્યુપવનાનિ ચ। પુણ્યેષ્વાનર્તરાષ્ટ્રેષુ વાપીપદ્મસરાંસિ ચ
તેઓ ઉજ્જયિનીના પર્વતો, જંગલો અને બગીચાઓ, અને અનર્ત દેશના પવિત્ર સ્થળો, વાવ, કમળવાળા તળાવો અને સરોવરોથી પસાર થયા.
પ્રાપ્ય ધેનુમતીતીર્થમશ્વરોધસરઃ પ્રતિ। પ્રેક્ષાવર્તં તતઃ શૈલમમ્બુદં ચ નગોત્તમમ્
ધેનુમતી તીર્થ અને ઘોડાં પાણી પીએ તેવા સરોવર પર પહોંચી, પછી તેમણે પ્રેક્ષાવર્ત પર્વત અને અંબુદ નામના ઉંચા શિખરનું દર્શન કર્યું.
આરાચ્છૃઙ્ગમથાસાદ્ય તીર્ણઃ કરવતીં નદીમ્। પ્રાપ્ય સાલ્વેયરાષ્ટ્રાણિ નિષધાનપ્યતીત્ય ચ
દૂરના શિખર સુધી પહોંચીને, તેમણે કરવતી નદી પાર કરી અને સાલ્વેય દેશમાં જઈ, નિષધ પણ પાર કર્યું.