સમં વચો નિશમ્યૈવ બલદેવસ્ય ધીમતઃ। પુનરેવસભામધ્યે સર્વે તે સમુપાવિશન્
બલદેવના નિષ્પક્ષ અને વિવેકપૂર્ણ વચન સાંભળી, બધા સભામાં ફરીથી એકસાથે બેસી ગયા.
તતોઽબ્રવીદ્વાસુદેવં વચો રામઃ પરન્તપઃ। `ત્રૈલોક્યનાથ હે કૃષ્ણ ભૂતભવ્યભવિષ્યકૃત્।' કિમવાગુપવિષ્ટોઽસિ પ્રેક્ષમાણો જનાર્દન
પછી પરંતપ રામે વાસુદેવને કહ્યું: 'ત્રણેય લોકના સ્વામી કૃષ્ણ, ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનના સર્જનહાર, હે જનાર્દન, તમે કેમ મૌન રહીને બસ જોઈ રહ્યા છો?
સત્કૃતસ્ત્વત્કૃતે પાર્થઃ સર્વૈરસ્માભિરચ્યુત। ન ચ સોઽર્હતિ તાં પૂજાં દુર્બુદ્ધિઃ કુલપાંસનઃ
હે અચ્યૂત, તારી خاطر પાર્થે અમારા સૌ દ્વારા સન્માન મેળવ્યો, પણ એ દુર્ભાગ્યશાળી, કુળને કલંક લાવનાર એ સન્માનનો હકદાર નથી.
કો હિ તત્રૈવ ભુક્તાવાન્નં ભાજનં ભેત્તુમર્હતિ। મન્યમાનઃ કુલે જાતમાત્માનં પુરુષઃ ક્વચિત્
કોણ એવો પુરુષ હશે કે જે કોઈના ઘરે ભોજન કરીને, પોતે કુળમાં જન્મેલો માને અને પછી એ જ વાસણ તોડી નાખે?
ઇચ્છન્નેવ હિ સંબન્ધં કૃતં પૂર્વં ચ માનયન્। કો હિ નામ ભવેનાર્થી સાહસેન સમાચરેત્
જેને સંબંધ જાળવવાનો ઇચ્છા હોય અને અગાઉ જે થયું તેનું માન રાખે, એવો કોણ પોતાના સ્વાર્થ માટે ઉતાવળથી કામ કરે?
સોઽવમન્ય તથાઽસ્માકમનાદૃત્ય ચ કેશવમ્। પ્રસહ્ય હૃતવાનદ્ય સુભદ્રાં મૃત્યુમાત્મનઃ
આ રીતે અમારો અપમાન કરીને અને કેશવને પણ અવગણીને, આજે તેણે સુભદ્રાને બળજબરીથી લઈ જઈ, પોતાને જ મરણ બોલાવ્યું છે.
કથં હિ શિરસો મધ્યે કૃતં તેન પદં મમ। મર્ષયિષ્યામિ ગોવિન્દ પાદસ્પર્શમિવોરગઃ
હે ગોવિંદ, જેમ સાપ પગની આંચ સહન કરી શકે નહીં, એમ હું કેવી રીતે સહન કરી શકું કે તેણે મારા મસ્તક પર પગ મૂક્યો?
અદ્ય નિષ્કૌરવામેકઃ કરિષ્યામિ વસુન્ધરામ્। ન હિ મે મર્ષણીયોઽયમર્જુનસ્ય વ્યતિક્રમઃ
આજે હું એકલો જ ધરતીને કૌરવો વિહોણી કરી દઈશ; કારણ કે અર્જુનનો આ અતિક્રમ્ય હું સહન કરી શકતો નથી.
તં તથા ગર્જમાનં તુ મેઘદુન્દુભિનિઃસ્વનમ્। અન્વપદ્યન્ત તે સર્વે ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકાસ્તદા
જ્યારે એ ગર્જના કરતા હતા, મેઘ અને ઢોલના ગર્જન જેવી ધ્વનિ થતી હતી, ત્યારે બધા ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધક પણ તેમના પાછળ ચાલ્યા.
ઉક્તવન્તો યથાવીર્યમસકૃત્સર્વવૃષ્ણયઃ। તતોઽબ્રવીદ્વાસુદેવો વાક્યં ધર્માર્થસંયુતમ્
બધા વૃષ્ણિઓએ પોતપોતાના બળ પ્રમાણે વારંવાર વાત કરી; ત્યારબાદ વાસુદેવે ધર્મ અને હિતથી ભરપૂર વચન કહ્યું.
મયોક્તં ન શ્રુતં પૂર્વં સહિતૈઃ સર્વયાદવૈઃ। અતિક્રાન્તમતિક્રાન્તં ન નિવર્તેત કર્હિચિત્। શૃણુધ્વં સહિતાઃ સર્વે મમ વાક્યં સહેતુકમ્
મારે અગાઉ જે કહ્યું હતું, એ બધાં યાદવોને સાથે મળીને સાંભળાયું નહોતું; જે થઈ ગયું એ પાછું ફેરવી શકાય નહીં. હવે તમે બધા મળીને મારા કારણસભર શબ્દો સાંભળો.
નાવમાનં કુલસ્યાસ્ય ગુડાકેશઃ પ્રયુક્તવાન્। સંમાનોઽભ્યધિકસ્તેન પ્રયુક્તોઽયં ન સંશયઃ
ગુડાકેશએ આ કુળનું અપમાન કર્યું નથી; ઉલટાં, તેણે વધારે સન્માન આપ્યું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અર્થલુબ્ધાન્ન વઃ પાર્થો મન્યતે સાત્વતાન્સદા। સ્વયંવરમનાધૃષ્યં મન્યતે ચાપિ પાણ્ડવઃ
પાર્થ હંમેશા સાત્વતોને ધનલોભી માને છે એવું નથી; અને પાંડવ પણ સ્વયંવરને અપરાજેય માને છે.
પ્રદાનમપિ કન્યાયાઃ પશુવત્કો નુ મન્યતે। વિક્રયં ચાપ્યપત્યસ્ય કઃ કુર્યાત્પુરુષો ભુવિ
કોણ કન્યાદાનને પશુના વેચાણ સમાન માને? અને પૃથ્વી પર એવો કયો પુરુષ છે જે પોતાનું સંતાન વેચે?
એતાન્દોષાંસ્તુ કૌન્તેયો દૃષ્ટવાનિતિ મે મતિઃ। `ક્ષત્રિયાણાં તુ વીર્યેણ પ્રશસ્તં હરણં બલાત્।' અતઃ પ્રસહ્ય હૃતવાન્કન્યાં ધર્મેણ પાણ્ડવઃ
મારે માનવું છે કે કૌંતેયે આ ખામીઓ જોઈ હતી: 'ક્ષત્રિયોમાં બળપૂર્વક કન્યાનો અપહરણ પ્રશંસનીય છે.' તેથી પાંડવે ધર્મ પ્રમાણે બળપૂર્વક કન્યાને લઈ ગઈ.
ઉચિતશ્ચૈવ સંબન્ધઃ સુભદ્રા ચ શયસ્વિની। એષ ચાપીદૃશઃ પાર્થઃ પ્રસહ્ય હૃતવાનતઃ
આ સંબંધ યોગ્ય છે, સુભદ્રા પણ ગુણવંતી છે અને પાર્થ પણ યોગ્ય છે—એથી તેણે બળપૂર્વક તેને લઈ ગઈ.
ભરતસ્યાન્વયે જાતં શાન્તનોશ્ચ યશસ્વિનઃ। કુન્તિભોજાત્માજાપુત્રં કા બુભૂષેત નાર્જુનમ્
ભરતવંશમાં જન્મેલો, શાંતનુનો વિખ્યાત વંશજ અને કુંતિભોજની પુત્રીનો પુત્ર – અર્જુન સિવાય એવો પુત્ર કોણ ઇચ્છે?
ન તં પશ્યામિ યઃ પાર્થં વિજયેત રણે બલાત્। વર્જયિત્વા વિરૂપાક્ષં ભગનેત્રહરં હરમ્
મને કોઈ એવો દેખાતો નથી કે જે પાર્થને યુદ્ધમાં બળથી જીતે, સિવાય વિરુપાક્ષ, ભગાનાં નેત્રને હરનાર, મહાદેવ સિવાય.
અપિ સર્વેષુ લોકેષુ સેન્દ્રરુદ્રેષુ મારિષ। સ ચ નામ રથસ્તાદૃઙ્મદીયાસ્તે ચ વાજિનઃ
હે પ્રિય, બધા લોકોએ, ઇન્દ્ર અને રુદ્ર સાથે, એવો રથ અને એવા ઘોડા ક્યાં છે, જે અર્જુનના સમાન હોય?
મમ શસ્ત્રં વિશેષેણ તૂણૌ ચાક્ષયસાયકૌ।' યોદ્ધા પાર્થશ્ચ શીઘ્રાસ્ત્રઃ કો નુ તેન સમો ભવેત્। તમભિદ્રુત્ય સાન્ત્વેન પરમેણ ધનઞ્જયમ્
મારા વિશેષ શસ્ત્રો અને અક્ષય તીરોની તૂણી, અને યુદ્ધમાં ઝડપી હાથ ધરનાર પાર્થ – એવો તેની બરાબરી કોણ કરી શકે? એ ધનંજય પાસે જઈને પ્રેમથી સમજાવવું – એ જ શ્રેષ્ઠ છે.
નિવર્તયત સંહૃષ્ટા મમૈષા પરમા મતિઃ। યદિ નિર્જિત્ય વઃ પાર્થો બલાદ્ગચ્છેત્સ્વકં પુરં
આ આનંદથી તેને પાછો વાળો – આ જ મારી શ્રેષ્ઠ સલાહ છે. જો પાર્થ તમને બળથી હરાવીને પોતાના શહેરમાં પાછો જાય—
પ્રણશ્યેદ્વો યશઃ સદ્યો ન તુ સાન્ત્વે પરાજયઃ। `પિતૃષ્વસાયાઃ પુત્રો મે સંબન્ધં નાર્હતિ દ્વિષામ્।' તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવસ્ય તથા કર્તું જનાધિપ
તો તરત જ તમારું યશ નષ્ટ થઈ જશે, પણ પ્રેમથી હાર સ્વીકારવાથી નહીં. મારા પિતાજીના બહેનપુત્ર સાથે શત્રુતા રાખવી યોગ્ય નથી. વસુદેવના આ વચન સાંભળી રાજાએ તેમ જ કર્યું.
ઉદ્યોગં કૃતવન્તસ્તે ભેરીં સન્નાદ્ય યાદવાઃ। અર્જુનસ્તુ તદા શ્રુત્વા ભેરીસન્નાદનં મહત્
પછી યાદવોને તૈયાર થઈ બેરિ વગાડી. અર્જુને એ મહાન બેરિનો અવાજ સાંભળ્યો—
કૌન્તેયસ્ત્વરમાણસ્તુ સુભદ્રામભ્યભાષત। આયાન્તિ વૃષ્ણયઃ સર્વે સસુહૃજ્જનબાન્ધવાઃ
કુંતીપુત્ર અર્જુન ઝડપથી સુભદ્રાને બોલ્યો: 'બધા વૃષ્ણિ, તેમના મિત્રો અને સગાં સાથે આવી રહ્યા છે.'
ત્વદર્થં યોદ્ધુકામાસ્તે મદરક્તાન્તલોચનાઃ। પ્રમત્તાનશુચીન્મૂઢાન્સુરામત્તાન્નરાધમાન્
તારા માટે લડવા ઉત્સુક, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થયેલા, બેફામ, અશુદ્ધ, મૂર્ખ અને દારૂ પીવાથી堕ેલાયેલા એ લોકો આવી રહ્યા છે.
વમનં પાનશીલાંસ્તાન્કરિષ્યામિ શરોત્તમૈઃ। ઉતાહો વા મદોન્મત્તાન્નયિષ્યામિ યમક્ષયમ્
એ પીધેલા અને ઉલ્ટી કરતા લોકોને હું ઉત્તમ બાણોથી ઘાયલ કરીશ; અને જો દારૂના નશામાં પાગલ હોય તો તેમને યમલોકમાં મોકલી દઈશ.
એવમુક્ત્વા પ્રિયાં પાર્થો ન્યવર્તત મહાબલઃ। નિવર્તમાનં દૃષ્ટ્વૈવ સુભદ્રા ત્રસ્તતાં ગતા
આ રીતે પોતાની પ્રિય સુભદ્રાને કહીને, મહાબલી પાર્થ પાછો વળી ગયો. તેને પાછો જતા જોઈને સુભદ્રા ડરી ગઈ.
એવં મા વદ પાર્થેતિ પાદયોઃ પતિતા તદા। સુભદ્રા તુ કલિર્જાતા વૃષ્ણીનાં નિધાય ચ
'આવું બોલશો નહીં, હે પાર્થ!' કહીને સુભદ્રા તેના પગે પડી ગઈ. પણ વૃષ્ણિઓને દોષ આપી, સુભદ્રાને મનમાં દુઃખ થયું.
એવં બ્રુવન્તઃ પૌરાસ્તે હ્યપવાદરતાઃ પ્રભો। મમ શોકં વર્ધયન્તિ તસ્માન્નાશં ન ચિન્તયે। પરિવાદભયાન્મુક્તા ત્વત્પ્રસાદાદ્ભવામ્યહમ્
શહેરવાસીઓ સતત નિંદા કરતા બોલે છે, હે પ્રભુ, અને એથી મારું દુઃખ વધે છે; એટલે હું વિનાશની ઈચ્છા કરતી નથી. તારી કૃપાથી હું નિંદાના ભયથી મુક્ત થઈ છું.
એવમુક્તસ્તતઃ પાર્થઃ પ્રિયયા ભદ્રયા તદા। ગમનાય મતિં ચક્રે પાર્થઃ સત્યપરાક્રમઃ
પ્રિય અને સદ્ગુણવંતી પત્ની દ્વારા આમ કહેવામાં આવતા, સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ પાર્થ પછી જવાની તૈયારી કરવા લાગ્યો.