સંવિધાનપરા ભદ્રે ભવ ત્વં વશવર્તિની
'હે શુભે, વ્યવસ્થા કરવામાં તું ચુસ્ત અને આજ્ઞાકારી રહે.'
એવમાદિશ્ય ભિક્ષાં ચ ભદ્રાં ચ મધુસૂદનઃ। યયૌ શઙ્ખપ્રણાદેન ભેરીણાં નિસ્વનેન ચ
આ રીતે સુભદ્રાને સૂચના આપી અને અનુમતિ આપી, મધુસૂદન શંખ અને બેરીઓના ઘોષ સાથે વિદાય થયો.
તતસ્તુ દ્વીપમાસાદ્ય દાનધર્મપરાયણાઃ। ઉગ્રસેનમુખાશ્ચાન્યે વિજહુઃ કુકુરાન્ધકાઃ
પછી દ્વીપ પર પહોંચી, દાન અને ધર્મમાં તત્પર એવા ઉગ્રસેન અને અન્ય કુકુર-અંધકો આનંદિત થયા.
પટહાનાં પ્રણાદૈશ્ચ ભેરીણાં નિસ્વનેન ચ। સપ્તયોજનવિસ્તાર આયતો દશયોજનમ્
પટાહ અને બેરીઓના ઘોષથી સાત યોજન પહોળા અને દસ યોજન લાંબા એ દ્વીપમાં ધ્વનિ વ્યાપી ગયો.
બભૂવ સ મહાદ્વીપઃ સપર્વતમહાવનઃ। સેતુપુષ્કરિણીજાલૈરાક્રીડઃ સર્વસાત્વતામ્
એ મહાન દ્વીપ, જેમાં પહાડો અને વિશાળ જંગલો હતા, સર્વ સાત્વત લોકો માટે કમળના તળાવોના જાળથી શોભાયમાન રમણિય સ્થળ બની ગયો.
વાપીપલ્વલસઙ્ઘૈશ્ચ કાનનૈશ્ચ મનોરમૈઃ। વાસુદેવસ્ય ક્રીડાર્થં યોગ્યઃ સર્વપ્રહર્ષતઃ
અહીં અનેક તળાવો, જળાશયો અને મનોહર વનરાજીઓથી ભરપૂર, વસુદેવજીના વિહાર માટે સર્વેને આનંદ આપતું અને યોગ્ય બન્યું હતું.
કુકુરાન્ધકવૃષ્ણીનાં તથા પ્રિયકરસ્તદા। બભૂવ પરમોપેતસ્ત્રિવિષ્ટપ ઇવાપરઃ
તે સમયે, કુકુર, અંધક અને વૃષ્ણિ જાતિના સૌને એ સ્થાન ખૂબ જ પ્રિય લાગ્યું, જાણે સ્વર્ગ જેવું સુખદ અને ઉત્તમ બની ગયું.
ચતુસ્ત્રિંશદહોરાત્રં દાનધર્મપરાયણાઃ। ઉગ્રસેનમુખાઃ સર્વે વિજહુઃ કુકુરાન્ધકાઃ
ચૌત્રીસ દિવસ અને રાત સુધી, ઉગ્રસેનજીના નેતૃત્વ હેઠળ બધા કુકુર અને અંધકોએ દાન અને ધર્મમાં મન લગાડ્યું.
વિચિત્રમાલ્યાભરણાશ્ચિત્રગન્ધાનુલેપનાઃ। વિહારાભિગતાઃ સર્વે યાદવા હર્ષસંયુતાઃ
બધા યાદવોએ સુંદર ફૂલોની વણાવેલી વેણીઓ અને આભૂષણો પહેરી, સુગંધિત ચંદન લગાવી, આનંદભેર વિહાર કરવા ગયા.
સુનૃત્તગીતવાદિત્રૈ રમમાણાસ્તદાઽભવન્। પ્રતિયાતે દશાર્હાણામૃષભે શાર્ઙ્ગધન્વનિ। સુભધ્રોદ્વાહનં પાર્થઃ પ્રાપ્તકાલમમન્યત
સુંદર નૃત્ય, ગીત અને વાદ્યસંગીતમાં મગ્ન રહી, તેઓ આનંદ માણતા હતા; પણ જયારે દશાર્હોમાં શ્રેષ્ઠ શારંગધન્વા ત્યાંથી વિદાય પામ્યા, ત્યારે પાર્થએ સુભદ્રાના લગ્ન માટે યોગ્ય સમય માન્યો.
કુકુરાન્ધકવૃષ્ણીનામપયાનં ચ પાણ્ડવઃ। વિનિશ્ચિત્ય તતઃ પાર્થઃ સુભદ્રામિદમબ્રવીત્
કુકુર, અંધક અને વૃષ્ણિઓના વિદાય પછી, પાર્થએ સુભદ્રાને આ રીતે સંબોધી કહ્યું.
શૃણુ ભદ્રે યથાશાસ્ત્રં હિતાર્થં મુનિભિઃ કૃતમ્। વિવાહં બહુધા સત્સુ વર્ણાનાં ધર્મસંયુતમ્
શ્રદ્ધા રાખી સાંભળ, સુભદ્રે, મુનિઓએ લોકોના હિત માટે શાસ્ત્રોક્ત અને ધર્મસહિત જે અનેક પ્રકારના લગ્નવિધિઓ નિર્ધારિત કર્યા છે, તે હું તને કહું છું.
કન્યાયાસ્તુ પિતા ભ્રાતા માતા માતુલ એવ વા। પિતુઃ પિતા પિતુર્ભ્રાતા દાને તુ પ્રભુતાં ગતઃ
કન્યાના દાનનો અધિકાર તેના પિતા, ભાઈ, માતા, મામા, દાદા કે પિતાના ભાઈને હોય છે.
મહોત્સવં પશુપતેર્દ્રષ્ટુકામઃ પિતા તવ। અન્તર્દ્વીપં ગતો ભદ્રે પુત્રૈઃ પૌત્રૈઃ સબાન્ધવૈઃ
પશુપતિના મહોત્સવને જોવા તારો પિતા, પોતાના પુત્રો, પૌત્રો અને સગાં સાથે આંતરદ્વીપે ગયા છે, સુભદ્રે.
મમ ચૈવ વિશાલાક્ષિ વિદેશસ્થા હિ બાન્ધવાઃ। તસ્માત્સુભદ્રે ગાન્ધર્વો વિવાહઃ પઞ્ચમઃ સ્મૃતઃ
અને, વિશાળ નેત્રવાળી સુભદ્રે, મારા સગાં પણ વિદેશમાં છે; તેથી, સુભદ્રે, પાંચમો ગાંધર્વ લગ્ન માનવામાં આવે છે.
સમાગમે તુ કન્યાયાઃ ક્રિયાઃ પ્રોક્તાશ્ચતુર્વિધાઃ। તેષાં પ્રવૃત્તિં સાધૂનાં શૃણુ માધવિ તદ્યથા
કન્યાના સંયોગ સમયે ચાર પ્રકારની વિધિઓ કહેવાયેલી છે; એ સાધુઓ કેવી રીતે કરે છે, એ હું તને કહું છું, માધવી.
વરમાહૂય વિધિના પિત્રા દત્તા તથાર્થિને। સા પત્ની તુ પરૈરુક્તા સા વશ્યા તુ પતિવ્રતા
જ્યારે યોગ્ય રીતે વરને બોલાવી પિતા કન્યાનું દાન કરે, ત્યારે એવી સ્ત્રીને અન્ય લોકો પativ્રતા અને પતિની આજ્ઞામાં રહેતી કહે છે.
ભૃત્યાનાં ભરણાર્થાય આત્મનઃ પોષણાય ચ। દાને ગૃહીતા યા નારી સા ભાર્યેતિ સ્મૃતા બુધૈઃ
જે સ્ત્રીને ભૃત્યોના પાલન અથવા પોતાના જીવનનિર્વાહ માટે દાનમાં લેવાય, તેને વિદ્વાનો પત્ની કહે છે.
ધર્મતો વરયિત્વા તુ આનીય સ્વં નિવેશનમ્। ન્યાયેન દત્તાતારુણ્યે દારાઃ પિતૃકૃતાઃ સ્મૃતાઃ
ધર્મ પ્રમાણે કન્યાને પસંદ કરી, યુવાનીમાં યોગ્ય રીતે પોતાના ઘરમાં લાવી, પિતાએ જે દાનમાં આપી હોય, તેને પિતૃકૃત દારા કહેવાય છે.
ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન રાગાત્પુત્રાર્થકારણાત્। આત્મનાઽનુગૃહીતા યા વશ્યા સા તુ પ્રજાવતી
ગાંધર્વ લગ્નમાં, પ્રેમ અને સંતાનની ઈચ્છાથી, જે સ્ત્રી પોતે સંમતિ આપે, એ પત્ની બને છે અને સંતાન પેદા કરે છે.
જનયેદ્યા તુ ભર્તારં જાયા ઇત્યેવ નામતઃ। પત્ની ભાર્યા ચ દારાશ્ચ જાયા ચેતિ ચતુર્વિધાઃ
જે સ્ત્રી પતિને જન્મ આપે, તેને 'જાયા' કહેવાય છે; આ રીતે, પત્ની, ભાર્યા, દારા અને જાયા — ચાર પ્રકારની કહેવાય છે.
ચતસ્ર એવાગ્નિસાક્ષ્યાઃ ક્રિયાયુક્તાશ્ચ ધર્મતઃ। ગાન્ધર્વસ્તુ ક્રિયાહીનો રાગાદેવ પ્રવર્તતે
આમાંથી માત્ર ચાર વિધિઓ અગ્નિસાક્ષી અને વિધિપૂર્વક ધર્મસહિત માન્ય છે; ગાંધર્વ લગ્નમાં વિધિ નથી, એ માત્ર પ્રેમથી થાય છે.
સકામાયાઃ સકામેન નિર્મન્ત્રો રહસિ સ્મૃતઃ। મયોક્તમક્રિયં ચાપિ કર્તવ્યં માધવિ ત્વયા
માધવી, જો કોઈ ઈચ્છાવાળો મનુષ્ય મનમાં ઈચ્છા રાખીને, ગુપ્ત રીતે, મંત્ર વિના, યાદ રાખીને કરે, તો પણ મેં જે કહ્યું છે, તે તું જરૂર કરજે.
અયનં ચૈવ માસશ્ચ ઋતુઃ પક્ષસ્તથા તિથિઃ। કરણં ચ મુહૂર્તં ચ લગ્નસંપત્તથૈવ ચ
અયન, મહિનો, ઋતુ, પખવાડિયા અને તિથિ; કરણ, મુહૂર્ત અને લગ્નની સિદ્ધિ — આ બધું પણ ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ.
વિવાહસ્ય વિશાલાક્ષિ પ્રશસ્તં ચોત્તરાયણમ્। વૈશાખશ્ચૈવ માસાનાં પક્ષાણાં શુક્લ એવ ચ
વિશાળ નેત્રવાળી, લગ્ન માટે ઉત્તરાયણ શુભ છે; મહિનોમાં વૈશાખ શ્રેષ્ઠ છે અને પખવાડિયામાં શુક્લ પક્ષ શ્રેષ્ઠ છે.
નક્ષત્રાણાં તથા હસ્તસ્તૃતીયા ચ તિથિષ્વપિ। લગ્નો હિ મકરઃ શ્રેષ્ઠઃ કરણાનાં બવસ્તથા
નક્ષત્રોમાં હસ્ત, તિથિમાં તૃતીયા, લગ્નમાં મકર શ્રેષ્ઠ છે અને કરણોમાં બવ શ્રેષ્ઠ છે.
મૈત્રો મુહૂર્તો વૈવાહ્ય આવયોઃ શુભકર્મણિ। સર્વસંપદિયં ભદ્રે અદ્ય રાત્રૌ ભવિષ્યતિ
લગ્નના શુભ કાર્ય માટે મૈત્ર મુહૂર્ત યોગ્ય છે; આજે રાત્રે, સુખી, તને સર્વ સમૃદ્ધિ મળશે.
ભગવાનસ્તમભ્યેતિ આદિત્યસ્તપતાં વરઃ। રાત્રૌ વિવાહકાલોઽયં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
ભગવાન આવી રહ્યા છે; તેજવાળાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા સૂર્યદેવ અસ્ત જઈ રહ્યા છે; આજે રાત્રે લગ્નનો સમય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
નારાયણોઽપિ સર્વજ્ઞો નાવબુધ્યેત વિશ્વકૃત્। ધર્મસઙ્કટમાપન્ને કિં નુ કૃત્વા સુખં ભવેત્
સર્વજ્ઞ અને જગતના સર્જનહાર એવા નારાયણ પણ આ સમજવા અસમર્થ છે; ધર્મ સંકટ આવે ત્યારે શું કરવું એથી સુખ મળે?
મનોભવેન કામેન મોહિતં માં પ્રલાપિનમ્। પ્રતિવાક્યં ચ મે દેવિ કિં ન વક્ષ્યસિ માધવિ
મનના ભાવ અને કામથી મોહિત થઈને હું ગૂંચવાઈને બોલી રહ્યો છું; દેવી માધવી, તું મને જવાબ કેમ આપતી નથી?