પાણ્ડવસ્ય સુભદ્રાયાઃ સકાશે તુ યશસ્વિનઃ। સમુત્પત્તિઃ પ્રભાવશ્ચ ગદેન કથિતઃ પુરા
યશસ્વી પાંડવ અને સુભદ્રાની હાજરીમાં, ગદાએ પહેલાં તેમના જન્મ અને મહિમાની વાત કરી હતી.
શ્રુત્વા ચાશનિનિર્ઘોષં કેશવેનાપિ ધીમતા। ઉપમામર્જુનં કૃત્વા વિસ્તરઃ કથિતઃ પુરા
વીર કેશવે વીજળીના ગર્જનાને સાંભળી, અર્જુન સાથે ઉપમા આપીને એ કથા વિગતે કહેલી હતી.
ક્રુદ્ધમાનપ્રલાપશ્ચ વૃષ્ણીનામર્જુનં પ્રતિ। પૌરુષં ચોપમાં કૃત્વા પ્રાવર્તત ધનુષ્મતામ્
વૃષ્ણિઓએ અર્જુન સામે ગુસ્સે અને ગર્વથી વાત કરી, ધનુર્ધારીઓમાં પુરુષાર્થની સરખામણી શરૂ કરી.
અન્યોન્યકલહે ચાપિ વિવાદે ચાપિ વૃષ્ણયઃ। અર્જુનોપિ ન મે તુલ્યઃ કુતસ્ત્વમિતિ ચાબ્રુવન્
પરસ્પર ઝઘડામાં અને વાદવિવાદમાં વૃષ્ણિઓ કહેતા: 'અર્જુન મારા બરાબર નથી, તો પછી તું ક્યાંથી?'
જાતાંશ્ચ પુત્રાન્ગૃહ્ણન્ત આશિષો વૃષ્ણયોઽબ્રવન્। અર્જુનસ્ય સમો વીર્યે ભવ તાત ધનુર્ધરઃ
પુત્રોના જન્મે વૃષ્ણિઓ આશીર્વાદ આપતા કહેતા: 'બાળક, તું પણ અર્જુન જેટલો શૂરવીર ધનુર્ધારી બન.'
તસ્માત્સુભદ્રા ચકમે પૌરુષાદ્ભરતર્ષભમ્। સત્યસન્ધસ્ય રૂપેણ ચાતુર્યેણ ચ મોહિતા
એથી સુભદ્રા પુરુષાર્થથી ભરેલા શ્રેષ્ઠ ભરતવંશીને ઇચ્છવા લાગી, અને તેની સચ્ચાઈ, રૂપ અને બુદ્ધિથી મોહિત થઈ ગઈ.
ચારણાતિથિસંઘાનાં ગદસ્ય ચ નિશમ્ય સા। અદૃષ્ટે કૃતભાવાભૂત્સુભદ્રા ભરતર્ષભે
ગદાની પાસે ચરણો અને મહેમાનોની વાતો સાંભળી, સુભદ્રાએ એ ભરતવંશી પ્રત્યે લાગણી પેદા કરી, જેને તે ક્યારેય જોઈ નહોતી.
કીર્તયન્દદૃશે યો યઃ કથંચિત્કુરુજાઙ્ગલમ્। તં તમેવ તદા ભદ્રા બીભત્સું સ્મ હિ પૃચ્છતિ
કોઈ પણ વ્યક્તિ જ્યારે કુરુજાંગલની વાત કરે ત્યારે ભદ્રા તરત જ બીભત્સુ વિશે પૂછતી.
અભીક્ષ્ણશ્રવણાદેવમભીક્ષ્ણપરિપૃચ્છનાત્। પ્રત્યક્ષ ઇવ ભદ્રાયાઃ પાણ્ડવઃ પ્રત્યપદ્યત
આ રીતે વારંવાર સાંભળવાથી અને સતત પૂછપરછથી પાંડવ, ભદ્રાને જાણે સામે હાજર હોય એમ લાગવા લાગ્યો.
ભુજૌ ભુજગસઙ્કાશૌ જ્યાઘાતેન કિણીકૃતૌ। પાર્થોઽયમિતિ પશ્યન્ત્યા નિઃશંસયમજાયત
જ્યારે તેણે સાપ જેવા હાથ અને ધનુષ્યની દોરીના નિશાનવાળા હાથ જોયા, ત્યારે તેને નિશ્ચય થયો: 'આ પાર્થ છે.'
યથારૂપં હિ શુશ્રાવ સુભદ્રા ભરતર્ષભમ્। તથારૂપમવેક્ષ્યૈનં પરાં પ્રીતિમવાપ સા
જેમ સુભદ્રાએ ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુરુષ વિશે સાંભળ્યું હતું, એ જ રીતે જ્યારે તેણે તેમને સામે જોઈ લીધા, ત્યારે એના મનમાં અત્યંત આનંદ છવાઈ ગયો.
સા કદાચિદુપાસીનં પપ્રચ્છ કુરુનન્દનમ્। કથં દેશાશ્ચ ચરિતા નાનાજનપદાઃ કથમ્
એક વખત, જ્યારે સુભદ્રા તેમની પાસે બેસી હતી, ત્યારે તેણે કુરુઓના આનંદને પૂછ્યું: 'તમે કઈ રીતે વિવિધ પ્રદેશોમાં ફર્યા અને ત્યાંના લોકો કેવી રીતે હતા?'
સરાંસિ સરિતશ્ચૈવ વનાનિ ચ કથં યતે। દિશઃ કાશ્ચ કથં પ્રાપ્તાશ્ચરતા ભવતા સદા
'તમે તળાવો, નદીઓ અને જંગલો કેવી રીતે પાર કર્યા? સતત ફરતા ફરતા તમે અલગ અલગ દિશાઓમાં કેવી રીતે પહોંચ્યા?'
સ તથોક્તસ્તદા ભદ્રાં બહુનર્મામૃતં બ્રુવન્। ઉવાચ પરમપ્રીતસ્તથા બહુવિધાઃ કથાઃ
એમ પૂછવામાં આવતા, તે ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈને સુભદ્રાને અનેક મજાની અને મનોહર વાતો વિવિધ રીતે કહેવા લાગ્યા.
નિશણ્ય વિવિધં તસ્ય લોકે ચરિતમાત્મનઃ। તથા પરિગતો ભાવઃ કન્યાયાઃ સમપદ્યત
જ્યારે સુભદ્રાએ તેમની અનેક સફરોની વાતો સાંભળી, ત્યારે તેના હૃદયમાં તેમના માટેની લાગણી વધુ ઊંડી થવા લાગી.
પર્વસન્ધૌ તુ કસ્મિંશ્ચિત્સુભદ્રા ભરતર્ષભમ્। રહસ્યેકાન્તમાસાદ્ય હર્ષમાણાઽભ્યભાષત
પછી, એક તહેવારના સમયે, સુભદ્રા આનંદથી ભરાઈને ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુરુષને એકાંતમાં મળી અને વાત કરી.
યતિના રચતા દેશાન્ખાણ્ડવપ્રસ્થવાસિની। કશ્ચિદ્ભગવતા દૃષ્ટા પૃથાઽસ્માકં પિતૃષ્વસા
'જ્યારે તમે યતિના વેશમાં પ્રદેશોમાં ફરતા હતા, ત્યારે શું તમે ખાંડવપ્રસ્થમાં રહેતી અમારી પિતૃસ્વસા કુંતીને જોયા હતા, હે ભગવંત?'
ભ્રાતૃભિઃ પ્રીયતે સર્વૈર્દૃષ્ટઃ કચ્ચિદ્યુધિષ્ઠિરઃ। કચ્ચિદ્ધર્મપરો ભીમો ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ
'શું તેમના બધા પુત્રો સુખી છે અને એકબીજામાં પ્રેમથી રહે છે? શું બુદ્ધિશાળી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને જોયા છે? શું ભીમ હજી પણ ધર્મમાં સ્થિર છે?'
નિવૃત્તસમયઃ કચ્ચિદપરાધાદ્ધનઞ્જયઃ। નિયમે કામભોગાનાં વર્તમાનઃ પ્રિયે રતઃ
'ધનંજયે પોતાનું વ્રત પૂર્ણ કર્યું છે ને? શું કોઈ ભૂલથી તેણે ઉપવાસ છોડ્યો છે અને હવે પોતાના પ્રિયજનો સાથે આનંદમાં છે?'
ક્વ નુ પાર્થશ્ચરત્યદ્ય બહિઃ સ વસતીર્વસન્। સુખોચિતો હ્યદુઃખાર્હો દીર્ઘબાહુરરિન્દમઃ
'પાર્થ હવે ક્યાં ફરતો હોય છે, ઘરથી દૂર ક્યાં રહે છે? એ તો સુખમાં રહેવાનો આદરી છે, દુઃખનો હકદાર નથી, એ લાંબા હાથવાળો શત્રુવિજયી છે.'
કચ્ચિચ્છ્રુતો વા દૃષ્ટો વા પાર્થો ભગવતાઽર્જુનઃ। નિશમ્ય વચનં તસ્યાસ્તામુવાચ હસન્નિવ
'શું તમે પાર્થ, એટલે કે અર્જુનના વિશે કંઈ સાંભળ્યું કે જોયું છે, હે ભગવંત?' એમ તેણીએ પૂછ્યું ત્યારે, તેણે હળવી સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો.
આર્યા કુશલિની કુન્તી સહપુત્રા સહસ્નુષા। પ્રીયતે પશ્યતી પુત્રાન્ખાણ્ડવપ્રસ્થ આસતે
'આપણી આર્ય કુંતી પોતાના પુત્રો અને વહુઓ સાથે સારી છે; ખાંડવપ્રસ્થમાં રહેતાં પુત્રોને જોઈને તે આનંદ અનુભવે છે.'
અનુજ્ઞાતશ્ચ માત્રા ચ સોદરૈશ્ચ ધનઞ્જયઃ। દ્વારકામાવસત્યેકો યતિલિઙ્ગેન પાણ્ડવઃ
'માતાની અને ભાઈઓની પરવાનગીથી ધનંજય, પાંડવ, હવે યતિના વેશમાં એકલો દ્વારકામાં રહે છે.'
પશ્યન્તી સતતં કસ્માન્નાભિજાનાસિ માધવિ। નિશણ્ય વચનં તસ્ય વાસુદેવસહોદરી
'માધવી, તું તેને રોજ જુએ છે છતાં ઓળખી કેમ નથી શકતી?' એમ તેણે કહ્યું ત્યારે, વસુદેવની બહેન સુભદ્રાએ—
નિશ્વાસબહુલા તસ્થૌ ક્ષિતિં વિલિખતી તદા। તતઃ પરમસંહૃષ્ટઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ
—એ સમયે ઊંડા શ્વાસ લેતી, જમીન પર આંગળીથી રેખા પાડતી ઉભી રહી. પછી, શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુરુષ અત્યંત આનંદિત થયા—
અર્જુનોઽહમિતિ પ્રીતસ્તામુવાચ ધનઞ્જયઃ। યથા તવ ગતો ભાવઃ શ્રવણાન્મયિ ભામિનિ
—અને ધનંજયે આનંદથી કહ્યું: 'હું અર્જુન છું! જેમ તારા મનમાં મારા માટે શ્રવણથી લાગણી જાગી છે, હે સુંદરિ—'
ત્વદ્ગતઃ સતતં ભાવસ્તથા તવ ગુણૈર્મમ। પ્રશસ્તેઽહનિ ધર્મેણ ભદ્રે સ્વયમહં વૃતઃ
'એ જ રીતે, તારા ગુણોથી મારું મન હંમેશા તારી તરફ આકર્ષાય છે. શુભ દિવસે, ધર્મ પ્રમાણે, હે ભદ્રે, મેં તને પોતે પસંદ કરી છે.'
સત્યવાનિવ સાવિત્ર્યા ભવિષ્યામિ પતિસ્તવ
'જેમ સાવિત્રી માટે સત્યવાન પતિ હતો, તેમ હું તારો પતિ બનીશ.'
એવમુક્ત્વા તતઃ પાર્થઃ પ્રવિવેશ લતાગૃહમ્। તતઃ સુભદ્રા લલિતા લજ્જાભાવસમન્વિતા
આ રીતે કહીને પાર્થ લતાવાળી બારીમાં પ્રવેશ્યો. પછી સુભદ્રા, સૌમ્ય અને લજ્જાશીલ, ત્યાં હાજર હતી.
મુમોહ શયને દિવ્યે શયાના ન તથોચિતા। નાકરોદ્યતિપૂજાં સા લજ્જાભાવમુપેયુષી
દિવ્ય શય્યામાં સુભદ્રા સુઇ રહી હતી, એ અચાનક આવી સ્થિતિમાં મૂર્છિત થઇ ગઈ. લજ્જાથી ભરાઈને, એ કોઈ ખાસ પૂજા પણ કરી શકી નહીં.