એષ ચ ત્વાં સુતો માતર્દાસીત્વાન્મોચયિષ્યતિ। યદ્યેનમપિ માતસ્ત્વં મામિવાણ્ડવિભેદનાત્
‘પણ, માતા, તારો આ બીજો પુત્ર તને દાસીપણમાંથી મુક્ત કરશે—જોઈએ કે તું, મારી જેમ, તેનું અંડું વહેલું ફોડી નાંખે નહીં.’
ન કરિષ્યસ્યનઙ્ગં વા વ્યઙ્ગં વાપિ તપસ્વિનમ્। પ્રતિપાલયિતવ્યસ્તે જન્મકાલોઽસ્ય ધીરયા
‘તારે એ પુત્રને અધૂરો કે વિકલાંગ ન બનાવવો, ધીરજ રાખીને તેના જન્મનો યોગ્ય સમય આવવા દેજે.’
વિશિષ્ટં બલમીપ્સન્ત્યા પઞ્ચવર્ષશતાત્પરઃ। એવં શપ્ત્વા તતઃ પુત્રો વિનતામન્તરિક્ષગઃ
‘શક્તિશાળી પુત્રની ઇચ્છા હોય તો તારે પાંચસો વર્ષથી વધુ રાહ જોવી પડશે.’ આમ શાપ આપીને એ પુત્ર આકાશમાં ચાલ્યો ગયો.
અરુણોઽદૃશ્યત બ્રહ્મન્પ્રભાતસમયે તદા। `ઉદ્યન્નથ સહસ્રાંશુર્દૃષ્ટ્વા તમરુણં પ્રભુઃ
પછી, બ્રાહ્મણ, અરુણ સવારના સમયે દેખાયો; અને તેને જોઈને હજારો કિરણો ધરાવતો તેજસ્વી ભગવાન ઊગ્યો.
સ્વતેજસા પ્રજ્વલન્તમાત્મનઃ સમતેજસમ્। સારથ્યે કલ્પયામાસ પ્રીયમાણસ્તમોનુદઃ
પોતાના તેજથી ઝગમગતો અને પોતાને સમાન તેજ ધરાવતો અરુણ, અંધકાર દૂર કરનારા ભગવાનને ખૂબ ગમ્યો અને તેમણે તેને રથચાલક બનાવ્યો.
સોઽપિ તં રથમારુહ્ય ભાનોરમિતતેજસઃ। સર્વલોકપ્રદીપસ્ય હ્યમરોઽપ્યરુણોઽભવત્
પછી અરુણ પણ અનંત તેજ ધરાવતાં સૂર્યના રથ પર ચઢ્યો અને બધા લોકને પ્રકાશ આપનારા સૂર્યના અમર રથચાલક બન્યા.
ગરુડોઽપિ યથાકાલં જજ્ઞે પન્નગભોજનઃ। સ જાતમાત્રો વિનતાં પરિત્યજ્ય ખમાવિશત્
પછી યોગ્ય સમયે ગરુડ પણ જન્મ્યા, જે સાપોને ભક્ષણ કરનારા હતા. જન્મતાની સાથે જ તેમણે વિનતાને છોડીને આકાશમાં પ્રવેશ કર્યો.
આદાસ્યન્નાત્મનો ભોજ્યમન્નં વિહિતમસ્ય યત્। વિધાત્રા ભૃગુશાર્દૂલ ક્ષુધિતઃ પતગેશ્વરઃ
વિધાતા દ્વારા પોતાના માટે નિર્ધારિત અન્ન મેળવવા માટે, ભૃગુઓમાં શ્રેષ્ઠ, ભૂખ્યા પક્ષીપતિ ગરુડ અન્ન લેવા નીકળી પડ્યા.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ભગિન્યૌ તે તપોધન। અપશ્યતાં સમાયાન્તમુચ્ચૈઃ શ્રવસમન્તિકાત્
એ જ સમયે, તપસ્વી, એ બે બહેનો પાસે ઊચ્ચૈઃશ્રવસે નજીક આવી રહ્યો હતો એવું જોઈને આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ.
યં તુ દેવગણાઃ સર્વે હૃષ્ટરૂપમપૂજયન્। મથ્યમાનેઽમૃતે જાતમશ્વરત્નમનુત્તમમ્
જેને બધા દેવતાઓએ આનંદપૂર્વક પૂજ્યો હતો, એ ઉત્તમ ઘોડો અમૃતમંથન વખતે જન્મ્યો હતો.
અમોઘબલમશ્વાનામુત્તમં જવિનાં વરમ્। શ્રીમન્તમજરં દિવ્યં સર્વલક્ષણપૂજિતમ્
ઘોડાઓમાં અખૂટ બળ ધરાવતો, ઝડપમાં શ્રેષ્ઠ, તેજસ્વી, કદી ન વૃદ્ધ થતો, દિવ્ય અને સર્વલક્ષણોથી યુક્ત એવા ઘોડા હતા.
કથં તદમૃતં દેવૈર્મથિતં ક્વ ચ શંસ મે। `કારણં ચાત્ર મથને સંજાતમમૃતાત્પરમ્।।' યત્ર જજ્ઞે મહાવીર્યઃ સોઽશ્વરાજો મહાદ્યુતિઃ
‘દેવતાઓએ એ અમૃત કેવી રીતે મથ્યું? કયાં અને કયા કારણસર એ મથન થયું, જ્યાં એ મહાશક્તિશાળી અને તેજસ્વી ઘોડાનો જન્મ થયો?’
જ્વલન્તમચલં મેરું તેજોરાશિમનુત્તમમ્। આક્ષિપન્તં પ્રભાં ભાનોઃ સ્વશૃઙ્ગૈઃ કાઞ્ચનોજ્જ્વલૈઃ
મેરુ પર્વત અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો, અડગ અને સર્વોત્તમ તેજનો ઢગલો હતો; તેની સોનાની ચમકતી શિખરોથી સૂર્ય જેવી કિરણો ફૂટતી હતી.
કનકાભરણં ચિત્રં દેવગન્ધર્વસેવિતમ્। અપ્રમેયમનાધૃષ્યમધર્મબહુલૈર્જનૈઃ
સોનાના આભૂષણોથી શોભતો, અદભુત, દેવતાઓ અને ગંધર્વો દ્વારા સેવિત, અપરિમિત અને પાપી લોકો માટે અપ્રાપ્ય એવો પર્વત હતો.
વ્યાલૈરાવારિતં ઘોરૈર્દિવ્યૌષધિવિદીપિતમ્। નાકમાવૃત્ય તિષ્ઠન્તમુચ્છ્રયેણ મહાગિરિમ્
ભયાનક સાપોથી ઘેરાયેલો અને દેવલોકની ઔષધિઓના પ્રકાશથી ઝગમગતો, એ મહાન પર્વત આકાશને ઢાંકી લે એવો ઊંચો ઊભો હતો.
અગમ્યં મનસાપ્યન્યૈર્નદીવૃક્ષસમન્વિતમ્। નાનાપતગસઙ્ઘૈશ્ચ નાદિતં સુમનોહરૈઃ
જેમાં બીજા કોઈના મનમાં પણ ન સમાઈ શકે એવી અપ્રાપ્યતા હતી, નદીઓ અને વૃક્ષોથી શોભતો અને અનેક પ્રકારના મોહક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતો હતો.
તસ્ય શૃઙ્ગમુપારુહ્ય બહુરત્નાચિતં શુભમ્। અનન્તકલ્પમદ્વન્દ્વં સુરાઃ સર્વે મહૌજસઃ
એ પર્વતની સુંદર અને અનેક રત્નોથી શોભાયમાન ચોટી પર બધા મહાશક્તિશાળી દેવતાઓ, જે એકબીજાથી નિર્વૈર અને અનંતકાળથી અવિભાજ્ય હતા, એકત્રિત થયા.
તે મન્ત્રયિતુમારબ્ધાસ્તત્રાસીના દિવૌકસઃ। અમૃતાય સમાગમ્ય તપોનિયમસંયુતાઃ
ત્યાં સ્વર્ગલોકના વાસીઓ, તપ અને નિયમથી એકમેક થયા, અમૃત માટે એકઠા થઈને બેઠકમાં ચર્ચા કરવા લાગ્યા.
તત્ર નારાયણો દેવો બ્રહ્માણમિદમબ્રવીત્। ચિન્તયત્સુ સુરેષ્વેવં મન્ત્રયત્સુ ચ સર્વશઃ
ત્યાં, જ્યારે બધા દેવતાઓ વિચારવિમર્શ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે નારાયણ દેવએ બ્રહ્માને આ રીતે કહ્યું.
દેવૈરસુરસઙ્ઘૈશ્ચ મથ્યતાં કલશોદધિઃ। ભવિષ્યત્યમૃતં તત્ર મથ્યમાને મહોદધૌ
દેવતાઓ અને અસુરો એ પર્વતથી મહાસાગરને મથન કરે; જ્યારે મહાસાગર મથાશે ત્યારે ત્યાં અમૃત પ્રગટ થશે.
સર્વૌષધીઃ સમાવાપ્ય સર્વરત્નાનિ ચૈવ હ। મન્થધ્વયુદધિં દેવા વેત્સ્યધ્વમમૃતં તતઃ
બધી ઔષધિઓ અને બધા રત્નો એકત્ર કરી, તમે દેવતાઓ પર્વતથી મહાસાગરનું મથન કરીને ત્યાંથી અમૃત પ્રાપ્ત કરશો.
તતોઽભ્રશિખરાકારૈર્ગિરિશૃઙ્ગૈરલંકૃતમ્। મન્દરં પર્વતવરં લતાજાલસમાકુલમ્
પછી, વાદળ જેવી ચોટીઓથી શોભાયમાન અને વેલીઓથી ઘેરાયેલો, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મન્દર પર્વતનું રૂપ દેખાયું.
નાનાવિહંગસંઘુષ્ટં નાનાદંષ્ટ્રિસમાકુલમ્। કિંનરૈરપ્સરોભિશ્ચ દેવૈરપિ ચ સેવિતમ્
તેમાં અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતો અને અનેક દાંતોવાળા પ્રાણીઓથી ભરેલો હતો; કિનર, અપ્સરા અને દેવતાઓ પણ ત્યાં આવતાં.
એકાદશ સહસ્રાણિ યોજનાનાં સમુચ્છ્રિતમ્। અધોભૂમેઃ સહસ્રેષુ તાવત્સ્વેવ પ્રતિષ્ઠિતમ્
એ પર્વત અગિયાર હજાર યોજન ઊંચો અને જમીન નીચે પણ હજાર યોજન જેટલો જ ગાઢ રીતે પાયો ધરાવતો હતો.
તમુદ્ધર્તુમશક્તા વૈ સર્વે દેવગણાસ્તદા। વિષ્ણુમાસીનમભ્યેત્ય બ્રહ્માણં ચેદમબ્રુવન્
એ સમયે બધા દેવતાઓ એ પર્વતને ઉંચકવામાં અસમર્થ રહ્યા; તેઓ વિષ્ણુ પાસે ગયા અને બ્રહ્માને આ રીતે કહ્યું.
ભવન્તાવત્ર કુરુતાં બુદ્ધિં નૈઃશ્રેયસીં પરામ્। મન્દરોદ્ધરણે યત્નઃ ક્રિયતાં ચ હિતાય નઃ
આપ સૌ અહીં અમારો કલ્યાણ થાય એવી શ્રેષ્ઠ યોજના વિચારો અને મન્દર પર્વત ઉંચકવામાં અમારો ઉપકાર કરો.
તથેતિ ચાબ્રવીદ્વિષ્ણુર્બ્રહ્મણા સહ ભાર્ગવ। અચોદયદમેયાત્મા ફણીન્દ્રં પદ્મલોચનઃ
વિષ્ણુએ બ્રહ્મા અને ભર્ગવ સાથે 'તેમ જ થાઓ' કહ્યું અને કમળની આંખો ધરાવતાં, અપરિમિત આત્માવાળા વિષ્ણુએ ફણીઓના રાજાને પ્રેરણા આપી.
તતોઽનન્તઃ સમુત્થાય બ્રહ્મણા પરિચોદિતઃ। નારાયણેન ચાપ્યુક્તસ્તસ્મિન્કર્મણિ વીર્યવાન્
પછી અનંત, જે મહાબળવાન છે, બ્રહ્માના આદેશે અને નારાયણના શબ્દથી, એ કાર્ય કરવા માટે ઊભો થયો.
અથ પર્વતરાજાનં તમનન્તો મહાબલઃ। ઉજ્જહાર બલાદ્બ્રહ્મન્સવનં સવનૌકસમ્
હે બ્રાહ્મણ, પછી એ મહાબળવાન અનંતએ પર્વતના રાજાને, તેની સપાટી અને વનવાસીઓ સાથે, બળપૂર્વક ઉંચક્યો.
તતસ્તેન સુરાઃ સાર્ધં સમુદ્રમુપતસ્થિરે। તમૂચુરમૃતસ્યાર્થે નિર્મથિષ્યામહે જલમ્
પછી તે દેવતાઓ સાથે સમુદ્ર પાસે પહોંચ્યો અને તેઓએ કહ્યું: 'અમૃત માટે અમે આ જળનું મથન કરીશું.'