જરત્કારુઃ સુમહતા કાલેન સ્વર્ગમેયિવાન્। એતદાખ્યાનમાસ્તીકં યથાવત્કથિતં મયા। પ્રબ્રૂહિ ભૃગુશાર્દૂલ કિમન્યત્કથયામિ તે
જરત્કારુ બહુ લાંબા સમય પછી સ્વર્ગે ગયા; આ રીતે મેં તમને આસ્તીકનું વૃત્તાંત સાચું કહ્યું છે. હવે, ભૃગુકુળના શ્રેષ્ઠ, તમે કહો, હું તમને બીજું શું કહું?
સૌતે ત્વં કથયસ્વેમાં વિસ્તરેણ કથાં પુનઃ। આસ્તીકસ્ય કવેઃસાધોઃ શુશ્રૂષા પરમા હિનઃ
સૌતિ, કૃપા કરીને આસ્તીક મુનિની આ વાર્તા ફરીથી વિગતે કહો, કેમ કે અમને સાંભળવાની ખૂબ જ ઈચ્છા છે.
મધુરં કથ્યતે સૌમ્ય શ્લક્ષ્ણાક્ષરપદં ત્વયા। પ્રીયામહે ભૃશં તાત પિતેવેદં પ્રભાષસે
મિત્ર, તમે બહુ મીઠા અને સરળ શબ્દોમાં વાર્તા કહો છો; અમને ખૂબ આનંદ થાય છે, કેમ કે તમે પિતાની જેમ વાત કરો છો.
અસ્મચ્છુશ્રૂષણે નિત્યં પિતા હિ નિરતસ્તવ। આચષ્ટૈતદ્યથાઽઽક્યાનં પિતા તેત્વં તથા વદ
તમારા પિતા હંમેશાં અમને શ્રદ્ધાથી સાંભળતા અને સેવા કરતા; તમે પણ એ જ રીતે આ વાર્તા કહો જેમ તમારા પિતાએ કહેલી.
આયુષ્મન્નિદમાખ્યાનમાસ્તીકં કથયામિ તે। યથાશ્રુતં કથયતઃ સકાશાદ્વૈ પિતુર્મયા
દીર્ઘાયુ, હવે હું તમને આસ્તીકની વાર્તા એમ જ કહું છું જેમ મેં મારા પિતાના મુખેથી સાંભળી હતી.
પુરા દેવયુગે બ્રહ્મન્પ્રજાપતિસુતે શુભે। આસ્તાં ભગિન્યૌ રૂપેણ સમુપેતેઽદ્ભુતેઽનઘ
પહેલાં દેવયુગમાં, પવિત્ર બ્રાહ્મણ, પ્રજાપતિની બે સુંદર અને અજોડ રૂપાળી દીકરીઓ હતી.
તે ભાર્યે કશ્યપસ્યાસ્તાં કદ્રૂશ્ચ વિનતા ચ હ। પ્રાદાત્તાભ્યાં વરં પ્રીતઃ પ્રજાપતિસમઃ પતિઃ
એ બંને, કદ્રૂ અને વિનતા, કશ્યપની પત્નીઓ બની; તેમના પતિએ, પ્રજાપતિ સમાન, પ્રસન્ન થઈને તેમને મનગમતો વરદાન આપ્યો.
કશ્યપો ધર્મપત્નીભ્યાં મુદા પરમયા યુતઃ। વરાતિસર્ગં શ્રુત્વૈવં કશ્યપાદુત્તમં ચ તે
કશ્યપ પોતાના ધર્મનિષ્ઠ પત્નીઓ સાથે અત્યંત આનંદિત થયા અને તેમના શ્રેષ્ઠ વરદાનની ઇચ્છા સાંભળી—
હર્ષાદપ્રતિમાં પ્રીતિં પ્રાપતુઃ સ્મ વરસ્ત્રિયૌ। વવ્રે કદ્રૂઃ સુતાન્નાગાન્સહસ્રં તુલ્યવર્ચસઃ
એ બંને સ્ત્રીઓ અપ્રતિમ આનંદથી ભરાઈ ગઈ; કદ્રૂએ સહુ સમાન તેજસ્વી હજાર પુત્રો માગ્યા.
દ્વૌ પુત્રૌ વિનતા વવ્રે કદ્રૂપુત્રાધિકૌ બલે। તેજસા વપુષા ચૈવ વિક્રમેણાધિકૌ ચ તૌ
વિનતાએ બે પુત્રો માગ્યા, જે બળમાં કદ્રૂના પુત્રોથી વધારે અને તેજ, રૂપ તથા પરાક્રમમાં પણ શ્રેષ્ઠ હોય.
તસ્યૈ ભર્તા વરં પ્રાદાદીદૃસૌ તે ભવિષ્યતઃ। એવમસ્ત્વિતિ તં ચાહ કશ્યપં વિનતા તદા
પતિએ વિનતાને વરદાન આપ્યું: 'એવા પુત્રો તને મળશે.' ત્યારે વિનતાએ કશ્યપને કહ્યું: 'જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થાય.'
યથાવત્પ્રાર્થિતં લબ્ધ્વા વરં તુષ્ટાભવત્તદા। કૃતકૃત્યા તુ વિનતા લબ્ધ્વા વીર્યાધિકૌ સુતૌ
જેમ વિનતાએ ઈચ્છ્યું હતું તેમ વરદાન મળતાં તે સંતોષી થઈ; બળમાં શ્રેષ્ઠ એવા બે પુત્રો મળતાં તેને જીવન સફળ લાગ્યું.
કદ્રૂશ્ચ લબ્ધ્વા પુત્રાણાં સહસ્રં તુલ્યવર્ચસામ્। ધાર્યૌ પ્રયત્નતો ગર્ભાવિત્યુક્ત્વા સ મહાતપાઃ
કદ્રૂએ પણ સમાન તેજવાળા હજાર પુત્રો મેળવ્યા; મહાત્મા કશ્યપે બંનેને કહ્યું: 'હવે તમે બંને ધ્યાનપૂર્વક ગર્ભ ધારણ કરો.'
તે ભાર્યે વરસંતુષ્ટે કશ્યપો વનમાવિશત્
વરદાનથી તૃપ્ત થઈને, કશ્યપની બંને પત્નીઓ વનમાં રહીવા ગઈ.
જનયામાસ વિપ્રેન્દ્ર દ્વે ચાણ્ડે વિનતા તદા। તયોરણ્ડાનિ નિદધુઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પરિચારિકાઃ
એ સમયે, વિપ્રશ્રેષ્ઠ, વિનતાએ બે ઈંડા મૂક્યા; તેમની સેવિકાઓ આનંદથી એ ઈંડાંને સાચવીને રાખ્યાં.
સોપસ્વેદેષુ ભાણ્ડેષુ પઞ્ચવર્ષશતાનિ ચ। તતઃ પઞ્ચશતે કાલે કદ્રૂપુત્રા વિનિઃસૃતાઃ
પાંચસો વર્ષ સુધી, ગરમ અને ભીની વાસણોમાં એ ઈંડાં રાખવામાં આવ્યા; ત્યારબાદ, કાળ પૂરું થતાં કદ્રૂના પુત્રો બહાર આવ્યા.
અણ્ડાભ્યાં વિનતાયાસ્તુ મિથુનં ન વ્યદૃશ્યત। તતઃ પુત્રાર્થિની દેવી વ્રીડિતા ચ તપસ્વિની
વિનતાના બે અંડામાંથી કોઈ સંતાન જન્મ્યું નહીં. તેથી પુત્રની ઇચ્છાવાળી અને શરમાઈ ગયેલી દેવી તપ કરવા લાગી.
અણ્ડં બિભેદ વિનતા તત્ર પુત્રમપશ્યત। પૂર્વાર્ધકાયસંપન્નમિતરેણાપ્રકાશતા
વિનતાએ એક અંડું ફોડી કાઢ્યું અને તેમાં પુત્રને જોયો, પણ તેનો શરીર અર્ધું જ બન્યું હતું, બીજું ભાગ તો દેખાતું જ નહોતું.
સ પુત્રઃ ક્રોધસંરબ્ધઃ શશાપૈનામિતિ શ્રુતિઃ। યોઽહમેવં કૃતો માતસ્ત્વયા લોભપરીતયા
એ પુત્ર ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને પોતાની માતાને શાપ આપ્યો: 'માતા, તું લોભમાં આવીને મારા સાથે આવું કર્યું છે—'
શરીરેણાસમગ્રેણ તસ્માદ્દાસી ભવિષ્યસિ। પઞ્ચ વર્ષશતાન્યસ્યા યયા વિસ્પર્ધસે સહ
‘મારા અધૂરા શરીર માટે તું, જેને તું સ્પર્ધા કરે છે, તેની દાસી બનશે, અને પાંચસો વર્ષ સુધી દાસી તરીકે રહેશે.’
એષ ચ ત્વાં સુતો માતર્દાસીત્વાન્મોચયિષ્યતિ। યદ્યેનમપિ માતસ્ત્વં મામિવાણ્ડવિભેદનાત્
‘પણ, માતા, તારો આ બીજો પુત્ર તને દાસીપણમાંથી મુક્ત કરશે—જોઈએ કે તું, મારી જેમ, તેનું અંડું વહેલું ફોડી નાંખે નહીં.’
ન કરિષ્યસ્યનઙ્ગં વા વ્યઙ્ગં વાપિ તપસ્વિનમ્। પ્રતિપાલયિતવ્યસ્તે જન્મકાલોઽસ્ય ધીરયા
‘તારે એ પુત્રને અધૂરો કે વિકલાંગ ન બનાવવો, ધીરજ રાખીને તેના જન્મનો યોગ્ય સમય આવવા દેજે.’
વિશિષ્ટં બલમીપ્સન્ત્યા પઞ્ચવર્ષશતાત્પરઃ। એવં શપ્ત્વા તતઃ પુત્રો વિનતામન્તરિક્ષગઃ
‘શક્તિશાળી પુત્રની ઇચ્છા હોય તો તારે પાંચસો વર્ષથી વધુ રાહ જોવી પડશે.’ આમ શાપ આપીને એ પુત્ર આકાશમાં ચાલ્યો ગયો.
અરુણોઽદૃશ્યત બ્રહ્મન્પ્રભાતસમયે તદા। `ઉદ્યન્નથ સહસ્રાંશુર્દૃષ્ટ્વા તમરુણં પ્રભુઃ
પછી, બ્રાહ્મણ, અરુણ સવારના સમયે દેખાયો; અને તેને જોઈને હજારો કિરણો ધરાવતો તેજસ્વી ભગવાન ઊગ્યો.
સ્વતેજસા પ્રજ્વલન્તમાત્મનઃ સમતેજસમ્। સારથ્યે કલ્પયામાસ પ્રીયમાણસ્તમોનુદઃ
પોતાના તેજથી ઝગમગતો અને પોતાને સમાન તેજ ધરાવતો અરુણ, અંધકાર દૂર કરનારા ભગવાનને ખૂબ ગમ્યો અને તેમણે તેને રથચાલક બનાવ્યો.
સોઽપિ તં રથમારુહ્ય ભાનોરમિતતેજસઃ। સર્વલોકપ્રદીપસ્ય હ્યમરોઽપ્યરુણોઽભવત્
પછી અરુણ પણ અનંત તેજ ધરાવતાં સૂર્યના રથ પર ચઢ્યો અને બધા લોકને પ્રકાશ આપનારા સૂર્યના અમર રથચાલક બન્યા.
ગરુડોઽપિ યથાકાલં જજ્ઞે પન્નગભોજનઃ। સ જાતમાત્રો વિનતાં પરિત્યજ્ય ખમાવિશત્
પછી યોગ્ય સમયે ગરુડ પણ જન્મ્યા, જે સાપોને ભક્ષણ કરનારા હતા. જન્મતાની સાથે જ તેમણે વિનતાને છોડીને આકાશમાં પ્રવેશ કર્યો.
આદાસ્યન્નાત્મનો ભોજ્યમન્નં વિહિતમસ્ય યત્। વિધાત્રા ભૃગુશાર્દૂલ ક્ષુધિતઃ પતગેશ્વરઃ
વિધાતા દ્વારા પોતાના માટે નિર્ધારિત અન્ન મેળવવા માટે, ભૃગુઓમાં શ્રેષ્ઠ, ભૂખ્યા પક્ષીપતિ ગરુડ અન્ન લેવા નીકળી પડ્યા.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ભગિન્યૌ તે તપોધન। અપશ્યતાં સમાયાન્તમુચ્ચૈઃ શ્રવસમન્તિકાત્
એ જ સમયે, તપસ્વી, એ બે બહેનો પાસે ઊચ્ચૈઃશ્રવસે નજીક આવી રહ્યો હતો એવું જોઈને આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ.
યં તુ દેવગણાઃ સર્વે હૃષ્ટરૂપમપૂજયન્। મથ્યમાનેઽમૃતે જાતમશ્વરત્નમનુત્તમમ્
જેને બધા દેવતાઓએ આનંદપૂર્વક પૂજ્યો હતો, એ ઉત્તમ ઘોડો અમૃતમંથન વખતે જન્મ્યો હતો.