તથા દેવનિકાયાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ। મુખાનિ ચાભ્યવર્તન્ત યેન યાતિ તિલોત્તમા
એ જ રીતે, જ્યાં જ્યાં તિલોત્તમા ગઈ, ત્યાં ત્યાં બધા દેવો અને મહર્ષિઓના પણ મુખ દેખાવા લાગ્યા.
તસ્યા ગાત્રે નિપતિતા દૃષ્ટિસ્તેષાં મહાત્મનામ્। સર્વેષામેવ ભૂયિષ્ઠમૃતે દેવં પિતામહમ્
આ બધા મહાત્માઓની નજર, પિતામહ દેવને છોડીને, તિલોત્તમાના શરીર પર પડી.
ગચ્છન્ત્યાં તુ તયા સર્વે દેવાશ્ચ પરમર્ષયઃ। કૃતમિત્યેવ તત્કાર્યં મેનિરે રૂપસંપદા
તેણી જતી રહી ત્યારે, બધા દેવો અને મહર્ષિઓએ સમજ્યું કે, એના રૂપથી કાર્ય પૂર્ણ થયું છે.
તિલોત્તમાયાં તસ્યાં તુ ગતાયાં લોકભાવનઃ। `કૃતં કાર્યમિતિ શ્રીમાનબ્રવીચ્ચ પિતામહઃ।' સર્વાન્વિસર્જયામાસ દેવાનૃષિગણાંશ્ચ તાન્
જ્યારે તિલોત્તમા ત્યાંથી ગઈ, ત્યારે લોકસર્જનહાર પિતામહે કહ્યું: 'કાર્ય પૂર્ણ થયું,' અને બધા દેવો તથા ઋષિગણોને વિદાય આપી.
જિત્વા તુ પૃથિવીં દૈત્યૌ નિઃસપત્નૌ ગતવ્યથૌ। કૃત્વા ત્રૈલોક્યમવ્યગ્રં કૃતકૃત્યૌ બભૂવતુઃ
પછી એ બંને દૈત્યોએ પૃથ્વી જીતીને, કોઈ શત્રુ ન રહ્યો અને કોઈ દુ:ખ ન રહ્યું; ત્રણેય લોક નિરાંતે કરીને, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ માન્યું.
દેવગન્ધર્વયક્ષાણાં નાગપાર્થિવરક્ષસામ્। આદાય સર્વરત્નાનિ પરાં તુષ્ટિમુપાગતૌ
દેવ, ગંધર્વ, યક્ષ, નાગ, રાજા અને રાક્ષસોના બધા રત્નો લઈ, તેઓ પરમ તૃપ્તિમાં પહોંચ્યા.
યદા ન પ્રતિષેદ્ધારસ્તયોઃ સન્તીહ કેચન।। નિરુદ્યોગૌ તદા ભૂત્વા વિજહ્રાતેઽમરાવિવ
જ્યારે અહીં એમને રોકનાર કોઈ નહોતું, ત્યારે બંને ચિંતા વિના અમરદેવો જેવી મજા માણતા હતા.
સ્ત્રીભિર્માલ્યૈશ્ચ ગન્ધૈશ્ચ ભક્ષ્યભોજ્યૈઃ સુપુષ્કલૈઃ। પાનૈશ્ચ વિવિધૈર્હૃદ્યૈઃ પરાં પ્રીતિમવાપતુઃ
સ્ત્રીઓ, ફૂલોની વેણીઓ, સુગંધો અને ભરપૂર ખાવા-પીવાના સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ સાથે તથા વિવિધ મનગમતા પીણાંઓથી બંનેએ સર્વોચ્ચ આનંદ અનુભવ્યો.
અન્તઃપુરવનોદ્યાને પર્વતેષુ વનેષુ ચ। યથેપ્સિતેષુ દેશેષુ વિજહ્રાતેઽમરાવિવ
અંતઃપુરમાં, બગીચામાં, પર્વતો પર અને જંગલમાં, જ્યાં મન થાય ત્યાં બંને અમરદેવો જેવી મજા માણતા હતા.
તતઃ કદાચિદ્વિન્ધ્યસ્ય પ્રસ્થે સમશિલાતલે। પુષ્પિતાગ્રેષુ સાલેષુ વિહારમભિજગ્મતુઃ
પછી ક્યારેક વિંધ્ય પર્વતની સમાન પથ્થરની છત પર, ફૂલેલા શાલ વૃક્ષોમાં, બંને ફરવા નીકળ્યા.
દિવ્યેષુ સર્વકામેષુ સમાનીતેષુ તાવુભૌ। વરાસનેષુ સંહૃષ્ટૌ સહ સ્ત્રીભિર્નિષીદતુઃ
ત્યાં, સર્વ પ્રકારની સુખસગવડ સાથેના દિવ્ય સ્થળે, બંને આનંદથી સુંદર આસન પર સ્ત્રીઓ સાથે બેઠા.
તતો વાદિત્રનૃત્તાભ્યામુપાતિષ્ઠન્ત તૌ સ્ત્રિયઃ। ગીતૈશ્ચ સ્તુતિસંયુક્તૈઃ પ્રીત્યા સમુપજગ્મિરે
પછી સ્ત્રીઓએ સંગીત અને નૃત્યથી એમની સેવા કરી, અને પ્રસન્નતાથી ગીતો તથા સ્તુતિઓ ગાઈ એમની પાસે આવી.
તતસ્તિલોત્તમા તત્ર વને પુષ્પાણિ ચિન્વતી। વેષં સા ક્ષિપ્તમાધાય રક્તેનૈકેન વાસસા
એ સમયે તિલોત્તમા જંગલમાં ફૂલો ભેગા કરતી હતી, અને એક લાલ વસ્ત્ર ઢાંકી એણે પોતે પરिधान કર્યું હતું.
નદીતીરેષુ જાતાન્સા કર્ણિકારાન્પ્રચિન્વતી। શનૈર્જગામ તં દેશં યત્રાસ્તાં તૌ મહાસુરૌ
નદીના કાંઠે ઉગેલા કર્ણિકાર ફૂલો તિલોત્તમા ભેગા કરતી કરતી ધીમે ધીમે એ જગ્યાએ પહોંચી, જ્યાં બંને મહાસુરો હતા.
તૌ તુ પીત્વા વરં પાનં મદરક્તાન્તલોચનૌ। દૃષ્ટ્વૈવ તાં વરારોહાં વ્યથિતૌ સંબભૂવતુઃ
શ્રેષ્ઠ દારૂ પીધા પછી, નશામાં આંખો લાલ થઈ ગયેલી, બંનેએ એ અદભુત રૂપાવતીને જોઈને ઉલઝળપાટ અનુભવ્યો.
તાવુત્થાયાસનં હિત્વા જગ્મતુર્યત્ર સા સ્થિતા। ઉભૌ ચ કામસંમત્તાવુભૌ પ્રાર્થયતશ્ચ તામ્
બંને બેઠેલા સ્થાનેથી ઊભા રહી, ત્યાં જઈને, જ્યાં તિલોત્તમા ઊભી હતી, કામવશ થઈ બંનેએ એને મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
દક્ષિણે તાં કરે સુભ્રૂં સુન્દો જગ્રાહ પાણિના। ઉપસુન્દોપિ જગ્રાહ વામે પાણૌ તિલોત્તમામ્
સુંદએ એના જમણા હાથમાં પોતાનો હાથ પકડી લીધો, અને ઉપસુંદએ તિલોત્તમાનો ડાબો હાથ પકડી લીધો.
વરપ્રદાનમત્તૌ તાવૌરસેન બલેન ચ। ધનરત્નમદાભ્યાં ચ સુરાપાનમદેન ચ
વરદાન મળવાનો ગર્વ, પોતાની તાકાત, ધન અને રત્નનો અભિમાન તથા દારૂના નશામાં બંને મસ્ત થઈ ગયા હતા.
સર્વૈરેતૈર્મદૈર્મત્તાવન્યોન્યં ભ્રુકુટીકૃતૌ। મદકામસમાવિષ્ટૌ પરસ્પરમથોચતુઃ
આ બધા નશામાં ચકચૂર થઈ, એકબીજાને ગુસ્સે જોઈ, કામ અને નશામાં ગરક થઈ, બંનેએ એકબીજાને કહ્યું.
મમ ભાર્યા તવ ગુરુરિતિ સુન્દોઽભ્યભાષત। મમ ભાર્યા તવ વધૂરુપસુન્દોઽભ્યભાષત
"આ મારી પત્ની છે, તારી મોટી છે," એવું સુંદએ કહ્યું; "આ મારી પત્ની છે, તારી વહુ છે," એવું ઉપસુંદએ કહ્યું.
નૈષા તવ મમૈષેતિ તતસ્તૌ મન્યુરાવિશત્। તસ્યા રૂપેણ સંમત્તૌ વિગતસ્નેહસૌહૃદૌ
"આ તારી નથી, મારી છે!" એમ કહીને બંનેને ગુસ્સો આવી ગયો; એના રૂપના નશામાં બંનેની મૈત્રી અને પ્રેમ ભૂંસી ગયો.
તસ્યા હેતોર્ગદે ભીમે સંગૃહ્ણીતામુભૌ તદા। પ્રગૃહ્ય ચ ગદે ભીમે તસ્યાં તૌ કામમોહિતૌ
એના કારણે બંનેએ ભારે ગદા ઉઠાવી, અને કામવશ થઈ એ ભયાનક હથિયારો હાથમાં લીધા.
અહંપૂર્વમહંપૂર્વમિત્યન્યોન્યં નિજઘ્નતુઃ। તૌ ગદાભિહતૌ ભીમૌ પેતતુર્ધરણીતલે
"હું પહેલો! હું પહેલો!" એમ એકબીજાને મારતા, ગદાના ઘા ખાઈ બંને ધરતી પર પડી ગયા.
રુધિરેણાવસિક્તાઙ્ગૌ દ્વાવિવાર્કૌ નભશ્ચ્યુતૌ। તતસ્તા વિદ્રુતા નાર્યઃ સ ચ દૈત્યગણસ્તથા
લોહીથી લથપથ શરીરવાળા, બંને આકાશમાંથી પડેલા વાઘ જેવા લાગતા; પછી ત્યાંની સ્ત્રીઓ અને દૈત્યગણ ડરીને ભાગી ગયા.
પાતાલમગમત્સર્વો વિષાદભયકમ્પિતઃ। તતઃ પિતામહસ્તત્ર સહદેવૈર્મહર્ષિભિઃ
ભય અને ચિંતાથી કંપતા બધા પાતાળમાં ઉતરી ગયા; પછી પિતામહ દેવો અને મહર્ષિઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
આજગામ વિશુદ્ધાત્મા પૂજયંશ્ચ તિલોત્તમામ્। વરેણ ચ્છન્દયામાસ ભગવાન્પ્રપિતામહઃ
પવિત્ર હૃદયવાળા પિતામહ તિલોત્તમાની પૂજા કરતા આવ્યા અને તેમને મનગમતો વર આપવાનો વચન આપ્યો.
વરં દિત્સુઃ સ તત્રૈનાં પ્રીતઃ પ્રાહ પિતામહઃ। આદિત્યચરિતાઁલ્લોકાન્વિચરિષ્યસિ ભામિનિ
પ્રસન્ન થઈ પિતામહે કહ્યું: 'પ્રભા પામેલી સ્ત્રી, તું સૂર્યની જેમ બધા લોકોમાં ફરશે.'
તેજસા ચ સુદૃષ્ટાં ત્વાં ન કરિષ્યતિ કશ્ચન। એવં તસ્યૈ વરં દત્વા સર્વલોકપિતામહઃ
અને તારી તેજસ્વિતા એવી રહેશે કે કોઈ તને જોઈ શકશે નહીં; આમ પિતામહે તેમને આ વર આપ્યો.
ઇન્દ્રે ત્રૈલોક્યમાધાય બ્રહ્મલોકં ગતઃ પ્રભુઃ। એવં તૌ સહિતૌ ભઊત્વા સર્વાર્થેષ્વેકનિશ્ચયૌ
પછી ભગવાને ત્રણેય લોક ઇન્દ્રને સોંપી, પોતે બ્રહ્મલોકે ગયા; અને બંને સર્વ કાર્યોમાં એકમન થયા.
તિલોત્તમાર્થં સંક્રુદ્ધાવન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ। તસ્માદ્બ્રવીમિ વઃ સ્નેહાત્સર્વાભરતસત્તમાઃ
તિલોત્તમાને લઈને બંને ગુસ્સે થઈ એકબીજાને માર્યા; તેથી, હે ભરતવંશીઓ, હું પ્રેમથી તમને કહું છું—