દૃષ્ટ્વા ચ વિશ્વકર્માણં વ્યાદિદેશ પિતામહઃ। સૃજ્યતાં પ્રાર્થનીયૈકા પ્રમદેતિ મહાતપાઃ
વિશ્વકર્માને જોઈને પિતામહે આદેશ આપ્યો: 'હે મહાતપસ્વી, એક મનોહર સ્ત્રી સર્જો.'
પિતામહં નમસ્કૃત્ય તદ્વાક્યમભિનન્દ્ય ચ। નિર્મમે યોષિતં દિવ્યાં ચિન્તયિત્વા પુનઃપુનઃ
પિતામહને વંદન કરીને અને તેમના વચનને સ્વીકારી, વિશ્વકર્માએ વારંવાર વિચાર કરીને એક દિવ્ય સ્ત્રીની રચના કરી.
ત્રિષુ લોકેષુ યત્કિંચિદ્ભૂતં સ્થાવરજઙ્ગમમ્। સમાનયદ્દર્શનીયં તત્તદત્ર સ વિશ્વવિત્
ત્રણે લોકમાં જે કંઈ સુંદર જીવ હોય, સ્થાવર કે જંગમ, તે બધું વિશ્વકર્માએ એકઠું કરીને ત્યાં લાવ્યું.
કોટિશશ્ચૈવ રત્નાનિ તસ્યા ગાત્રે ન્યવેશત્। તાં રત્નસઙ્ઘાતમયીમસૃજદ્દેવરૂપિણીમ્
તેમણે તેના શરીર પર કરોડો રત્નો શોભાવ્યા; અને રત્નોના સમૂહથી બનેલી, દેવતાસમાન રૂપાળી સ્ત્રી સર્જી.
સા પ્રયત્નેન મહતા નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા। ત્રિષુ લોકેષુ નારીણાં રૂપેણાપ્રતિમાભવત્
વિશ્વકર્માએ ખૂબ જ મહેનતથી બનાવેલી એ સ્ત્રી ત્રણેય લોકની સ્ત્રીઓમાં સૌંદર્યમાં અનન્ય બની.
ન તસ્યાઃ સૂક્ષ્મમપ્યસ્તિ યદ્ગાત્રે રૂપસંપદા। નિયુક્તા યત્ર વા દૃષ્ટિર્ન સજ્જતિ નિરીક્ષતામ્
એના શરીર પર સૌંદર્યમાં જરાય પણ ખામી નહોતી; જ્યાં નજર જાય ત્યાંથી નજર હટાવવી મન ન કરતાં.
સા વિગ્રહવતીવ શ્રીઃ કામરૂપા વપુષ્મતી। `પિતામહમુપાતિષ્ઠત્કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્
એ સુંદરતા સાથે, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતી અને તેજસ્વી એવી સ્ત્રી પિતામહ પાસે આવી અને પુછ્યું: 'હું શું કરું?'
પ્રીતો ભૂત્વા સ દૃષ્ટ્વૈવ પ્રીત્યા ચાસ્યૈ વરં દદૌ। કાન્તત્વં સર્વભૂતાનાં સાશ્રિયાનુત્તમં વપુઃ
પિતામહે તેને જોઈને પ્રસન્ન થઈ, આનંદથી તેને વરદાન આપ્યું: 'તને સર્વ જીવોમાં શ્રેષ્ઠ સૌંદર્ય અને કાંતિ પ્રાપ્ત થાય.'
સા તેન વરદાનેન કર્તુશ્ચ ક્રિયયા તદા।' જહાર સર્વભૂતાનાં ચક્ષૂંષિ ચ મનાંસિ ચ
એ સમયે, તે વરદાન અને સર્જનહારની ક્રિયા વડે, તેણીએ બધાં જીવજંતુઓની આંખો અને મન દૂર કરી લીધાં.
તિલંતિલં સમાનીય રત્નાનાં યદ્વિનિર્મિતા। તિલોત્તમેતિ તત્તસ્યા નામ ચક્રે પિતામહઃ
બધા રત્નોના અતિ સૂક્ષ્મ કણો એકઠા કરીને, પિતામહે તેણીને 'તિલોત્તમા' એવું નામ આપ્યું.
બ્રહ્માણં સા નમસ્કૃત્ય પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્। કિં કાર્યં મયિ ભૂતેશ યેનાસ્મ્યદ્યેહ નિર્મિતા
તેણીએ બ્રહ્માજીને વંદન કરીને, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે સર્વના સ્વામી, મને આજે શે માટે બનાવવામાં આવી છું, હું શું કરું?'
ગચ્છ સુન્દોપસુન્દાભ્યામસુરાભ્યાં તિલોત્તમે। પ્રાર્થનીયેન રૂપેણ કુરુ ભદ્રે પ્રલોભનમ્
હે તિલોત્તમા, તું સુંદર રૂપ ધારણ કરીને સુન્દ અને ઉપસુન્દ નામના બે અસુરોને મોહિત કરવા જા, હે શુભે.
ત્વત્કૃતે દર્શાદેવ રૂપસંપત્કૃતેન વૈ। વિરોધઃ સ્યાદ્યથા તાભ્યામન્યોન્યેન તથા કુરુ
તારા રૂપ અને સૌંદર્યના કારણે એ બંનેમાં પરસ્પર વૈર ઉભું થાય, એ રીતે તું કાર્ય કર.
સા તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય નમસ્કૃત્ય પિતામહમ્। ચકાર મણ્ડલં તત્ર વિબુધાનાં પ્રદક્ષિણમ્
તેણીએ 'જેમ કહ્યું તેમ થશે' એમ વચન આપીને, પિતામહને વંદન કર્યું અને દેવતાઓની સભાનું પ્રદક્ષિણ કર્યું.
પ્રાઙ્મુખો ભગવાનાસ્તે દક્ષિણેન મહેશ્વરઃ। દેવાશ્ચૈવોત્તરેણાસન્સર્વતસ્ત્વૃષયોઽભવન્
ભગવાન પૂર્વ દિશા તરફ બેઠા હતા, મહેશ્વર દક્ષિણ તરફ હતા, દેવતાઓ ઉત્તર તરફ અને સર્વત્ર ઋષિઓ હાજર હતા.
કુર્વન્ત્યાં તુ તદા તત્ર મણ્ડલં તત્પ્રદક્ષિણમ્। ઇન્દ્રઃ સ્થાણુશ્ચ ભગવાન્ધૈર્યેણ તુ પરિચ્યુતૌ
જ્યારે તેણી ત્યાં પ્રદક્ષિણ કરી રહી હતી, ત્યારે ઇન્દ્ર અને ભગવાન સ્થાણુનો ધીરજ છૂટી ગયો.
દ્રષ્ટુકામસ્ય ચાત્યર્થં ગતાયાં પાર્શ્વતસ્તથા। અન્યદઞ્ચિતપદ્માક્ષં દક્ષિણં નિઃસૃતં મુખમ્
તેણી પસાર થઈ રહી ત્યારે, તેને વધુ જોવા માટે, કમળ જેવી આંખોવાળું બીજું મુખ જમણી બાજુએ દેખાયું.
પૃષ્ઠતઃ પરિવર્તન્ત્યાં પશ્ચિમં નિઃસૃતં મુખમ્। ગતાયાં ચોત્તરં પાર્શ્વમુત્તરં નિઃસૃતં મુખમ્
પાછળ ફરતી વખતે, પીઠની બાજુએ પણ એક મુખ દેખાયું; અને ઉત્તર બાજુએ જતા, ઉત્તર તરફ પણ એક મુખ દેખાયું.
મહેન્દ્રસ્યાપિ નેત્રાણાં પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતોગ્રતઃ। રક્તાન્તાનાં વિશાલાનાં સહસ્રં સર્વતોઽભવત્
મહેન્દ્રના પણ પીઠ, બાજુ અને આગળ—બધી બાજુએ લાલ કિનારાવાળા વિશાળ હજાર આંખો દેખાયા.
એવં ચતુર્મુખઃ સ્થાણુર્મહાદેવોઽભવત્પુરા। તથા સહસ્રનેત્રશ્ચ બભૂવ બલસૂદનઃ
આ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં, મહાદેવ સ્થાણુ ચાર મુખવાળા થયા અને બલાસૂદન હજાર આંખવાળા બન્યા.
તથા દેવનિકાયાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ। મુખાનિ ચાભ્યવર્તન્ત યેન યાતિ તિલોત્તમા
એ જ રીતે, જ્યાં જ્યાં તિલોત્તમા ગઈ, ત્યાં ત્યાં બધા દેવો અને મહર્ષિઓના પણ મુખ દેખાવા લાગ્યા.
તસ્યા ગાત્રે નિપતિતા દૃષ્ટિસ્તેષાં મહાત્મનામ્। સર્વેષામેવ ભૂયિષ્ઠમૃતે દેવં પિતામહમ્
આ બધા મહાત્માઓની નજર, પિતામહ દેવને છોડીને, તિલોત્તમાના શરીર પર પડી.
ગચ્છન્ત્યાં તુ તયા સર્વે દેવાશ્ચ પરમર્ષયઃ। કૃતમિત્યેવ તત્કાર્યં મેનિરે રૂપસંપદા
તેણી જતી રહી ત્યારે, બધા દેવો અને મહર્ષિઓએ સમજ્યું કે, એના રૂપથી કાર્ય પૂર્ણ થયું છે.
તિલોત્તમાયાં તસ્યાં તુ ગતાયાં લોકભાવનઃ। `કૃતં કાર્યમિતિ શ્રીમાનબ્રવીચ્ચ પિતામહઃ।' સર્વાન્વિસર્જયામાસ દેવાનૃષિગણાંશ્ચ તાન્
જ્યારે તિલોત્તમા ત્યાંથી ગઈ, ત્યારે લોકસર્જનહાર પિતામહે કહ્યું: 'કાર્ય પૂર્ણ થયું,' અને બધા દેવો તથા ઋષિગણોને વિદાય આપી.
જિત્વા તુ પૃથિવીં દૈત્યૌ નિઃસપત્નૌ ગતવ્યથૌ। કૃત્વા ત્રૈલોક્યમવ્યગ્રં કૃતકૃત્યૌ બભૂવતુઃ
પછી એ બંને દૈત્યોએ પૃથ્વી જીતીને, કોઈ શત્રુ ન રહ્યો અને કોઈ દુ:ખ ન રહ્યું; ત્રણેય લોક નિરાંતે કરીને, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ માન્યું.
દેવગન્ધર્વયક્ષાણાં નાગપાર્થિવરક્ષસામ્। આદાય સર્વરત્નાનિ પરાં તુષ્ટિમુપાગતૌ
દેવ, ગંધર્વ, યક્ષ, નાગ, રાજા અને રાક્ષસોના બધા રત્નો લઈ, તેઓ પરમ તૃપ્તિમાં પહોંચ્યા.
યદા ન પ્રતિષેદ્ધારસ્તયોઃ સન્તીહ કેચન।। નિરુદ્યોગૌ તદા ભૂત્વા વિજહ્રાતેઽમરાવિવ
જ્યારે અહીં એમને રોકનાર કોઈ નહોતું, ત્યારે બંને ચિંતા વિના અમરદેવો જેવી મજા માણતા હતા.
સ્ત્રીભિર્માલ્યૈશ્ચ ગન્ધૈશ્ચ ભક્ષ્યભોજ્યૈઃ સુપુષ્કલૈઃ। પાનૈશ્ચ વિવિધૈર્હૃદ્યૈઃ પરાં પ્રીતિમવાપતુઃ
સ્ત્રીઓ, ફૂલોની વેણીઓ, સુગંધો અને ભરપૂર ખાવા-પીવાના સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ સાથે તથા વિવિધ મનગમતા પીણાંઓથી બંનેએ સર્વોચ્ચ આનંદ અનુભવ્યો.
અન્તઃપુરવનોદ્યાને પર્વતેષુ વનેષુ ચ। યથેપ્સિતેષુ દેશેષુ વિજહ્રાતેઽમરાવિવ
અંતઃપુરમાં, બગીચામાં, પર્વતો પર અને જંગલમાં, જ્યાં મન થાય ત્યાં બંને અમરદેવો જેવી મજા માણતા હતા.
તતઃ કદાચિદ્વિન્ધ્યસ્ય પ્રસ્થે સમશિલાતલે। પુષ્પિતાગ્રેષુ સાલેષુ વિહારમભિજગ્મતુઃ
પછી ક્યારેક વિંધ્ય પર્વતની સમાન પથ્થરની છત પર, ફૂલેલા શાલ વૃક્ષોમાં, બંને ફરવા નીકળ્યા.