માત્રા હિ ભુજગાઃ શપ્તાઃ પૂર્વં બ્રહ્મવિદાં વર। જનમેજયસ્ય વો યજ્ઞે ધક્ષ્યત્યનિલસારથિઃ
કદીકાળે, ભુજગો તેમના માતા દ્વારા શાપિત થયા હતા, હે બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ, કે જનમેજયના યજ્ઞમાં પવનદેવના રથચાલક તમને દહન કરશે.
તસ્ય શાપસ્ય શાન્ત્યર્થં પ્રદદૌ પન્નગોત્તમઃ। સ્વસારમૃષયે તસ્મૈ સુવ્રતાય મહાત્મને
એ શાપને શાંત કરવા માટે, શ્રેષ્ઠ ભુજગે પોતાની બહેનને એ મહાન આત્માવાળા, સદ્ગુણવંત ઋષિને આપી.
સ ચ તાં પ્રતિજગ્રાહ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા। આસ્તીકો નામ પુત્રશ્ચ તસ્યાં જજ્ઞે મહામનાઃ
અને ઋષિએ પણ નિયમ પ્રમાણે તેને સ્વીકારી; અને તેના ગર્ભેથી અસ્તીક નામે મહાન બુદ્ધિવાળો પુત્ર જન્મ્યો.
તપસ્વી ચ મહાત્મા ચ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ। સમઃ સર્વસ્ય લોકસ્ય પિતૃમાતૃભયાપહઃ
એ પુત્ર તપસ્વી અને મહાન આત્માવાળો હતો, વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત, સર્વ પ્રાણીઓ માટે સમદૃષ્ટિ ધરાવતો અને પિતા-માતા બંનેનો ભય દૂર કરનાર હતો.
અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય પાણ્ડવેયો નરાધિપઃ। આજહાર મહાયજ્ઞં સર્પસત્રમિતિ શ્રુતિઃ
પછી લાંબા સમય પછી, પાંડુવંશી રાજાએ મહાયજ્ઞ કર્યો, જેને સર્વપસત્ર કહેવાય છે, એમ સાંભળવામાં આવે છે.
તસ્મિન્પ્રવૃત્તે સત્રે તુ સર્પાણામન્તકાય વૈ। મોચયામાસ તાઞ્શાપાદાસ્તીકઃ સુમહાતપાઃ
જ્યારે એ યજ્ઞ શરૂ થયો, જે ભુજગોનો વિનાશ કરવા માટે હતો, ત્યારે અસ્તીક મહાન તપથી એ શાપમાંથી તેમને મુક્ત કર્યા.
ભ્રાતૄંશ્ચ માતુલાંશ્ચૈવ તથૈવાન્યાન્સ પન્નગાન્। પિતૄંશ્ચ તારયામાસ સંતત્યા તપસા તથા
એણે પોતાના ભાઈઓ, મામાઓ અને અન્ય ભુજગો, તેમજ પોતાના પૂર્વજોને પણ સંતાન અને તપ દ્વારા ઉદ્ધાર્યા.
વ્રતૈશ્ચ વિવિધૈર્બ્રહ્મન્સ્વાધ્યાયૈશ્ચાનૃણોઽભવત્। દેવાંશ્ચ તર્પયામાસ યજ્ઞૈર્વિવિધદક્ષિણૈઃ
વિવિધ વ્રતો અને સ્વાધ્યાયથી એ ઋણમુક્ત થયો અને વિવિધ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞો દ્વારા દેવતાઓને તૃપ્ત કર્યા.
ઋષીંશ્ચ બ્રહ્મચર્યેમ સન્તત્યા ચ પિતામહાન્। અપહૃત્ય ગુરં ભારં પિતૄણાં સંશિતવ્રતઃ
બ્રહ્મચર્યના કૃતવ્યો પૂર્ણ કરીને અને વંશ આગળ વધારીને, પોતાના પૂર્વજોના ભારને દૂર કરીને, જરત્કારુએ દૃઢ પ્રતિજ્ઞા સાથે બધું સંકલ્પ પૂરું કર્યું.
જરત્કારુર્ગતઃ સ્વર્ગં સહિતઃ સ્વૈઃ પિતામહૈઃ। આસ્તીકં ચ સુતં પ્રાપ્ય ધર્મં ચાનુત્તમં મુનિઃ
પછી જરત્કારુએ પોતાના પુત્ર આસ્તીક અને ઉત્તમ ધર્મ પ્રાપ્ત કરીને, પોતાના પિતામહો સાથે સ્વર્ગમાં સ્થાન મેળવ્યું.
જરત્કારુઃ સુમહતા કાલેન સ્વર્ગમેયિવાન્। એતદાખ્યાનમાસ્તીકં યથાવત્કથિતં મયા। પ્રબ્રૂહિ ભૃગુશાર્દૂલ કિમન્યત્કથયામિ તે
જરત્કારુ બહુ લાંબા સમય પછી સ્વર્ગે ગયા; આ રીતે મેં તમને આસ્તીકનું વૃત્તાંત સાચું કહ્યું છે. હવે, ભૃગુકુળના શ્રેષ્ઠ, તમે કહો, હું તમને બીજું શું કહું?
સૌતે ત્વં કથયસ્વેમાં વિસ્તરેણ કથાં પુનઃ। આસ્તીકસ્ય કવેઃસાધોઃ શુશ્રૂષા પરમા હિનઃ
સૌતિ, કૃપા કરીને આસ્તીક મુનિની આ વાર્તા ફરીથી વિગતે કહો, કેમ કે અમને સાંભળવાની ખૂબ જ ઈચ્છા છે.
મધુરં કથ્યતે સૌમ્ય શ્લક્ષ્ણાક્ષરપદં ત્વયા। પ્રીયામહે ભૃશં તાત પિતેવેદં પ્રભાષસે
મિત્ર, તમે બહુ મીઠા અને સરળ શબ્દોમાં વાર્તા કહો છો; અમને ખૂબ આનંદ થાય છે, કેમ કે તમે પિતાની જેમ વાત કરો છો.
અસ્મચ્છુશ્રૂષણે નિત્યં પિતા હિ નિરતસ્તવ। આચષ્ટૈતદ્યથાઽઽક્યાનં પિતા તેત્વં તથા વદ
તમારા પિતા હંમેશાં અમને શ્રદ્ધાથી સાંભળતા અને સેવા કરતા; તમે પણ એ જ રીતે આ વાર્તા કહો જેમ તમારા પિતાએ કહેલી.
આયુષ્મન્નિદમાખ્યાનમાસ્તીકં કથયામિ તે। યથાશ્રુતં કથયતઃ સકાશાદ્વૈ પિતુર્મયા
દીર્ઘાયુ, હવે હું તમને આસ્તીકની વાર્તા એમ જ કહું છું જેમ મેં મારા પિતાના મુખેથી સાંભળી હતી.
પુરા દેવયુગે બ્રહ્મન્પ્રજાપતિસુતે શુભે। આસ્તાં ભગિન્યૌ રૂપેણ સમુપેતેઽદ્ભુતેઽનઘ
પહેલાં દેવયુગમાં, પવિત્ર બ્રાહ્મણ, પ્રજાપતિની બે સુંદર અને અજોડ રૂપાળી દીકરીઓ હતી.
તે ભાર્યે કશ્યપસ્યાસ્તાં કદ્રૂશ્ચ વિનતા ચ હ। પ્રાદાત્તાભ્યાં વરં પ્રીતઃ પ્રજાપતિસમઃ પતિઃ
એ બંને, કદ્રૂ અને વિનતા, કશ્યપની પત્નીઓ બની; તેમના પતિએ, પ્રજાપતિ સમાન, પ્રસન્ન થઈને તેમને મનગમતો વરદાન આપ્યો.
કશ્યપો ધર્મપત્નીભ્યાં મુદા પરમયા યુતઃ। વરાતિસર્ગં શ્રુત્વૈવં કશ્યપાદુત્તમં ચ તે
કશ્યપ પોતાના ધર્મનિષ્ઠ પત્નીઓ સાથે અત્યંત આનંદિત થયા અને તેમના શ્રેષ્ઠ વરદાનની ઇચ્છા સાંભળી—
હર્ષાદપ્રતિમાં પ્રીતિં પ્રાપતુઃ સ્મ વરસ્ત્રિયૌ। વવ્રે કદ્રૂઃ સુતાન્નાગાન્સહસ્રં તુલ્યવર્ચસઃ
એ બંને સ્ત્રીઓ અપ્રતિમ આનંદથી ભરાઈ ગઈ; કદ્રૂએ સહુ સમાન તેજસ્વી હજાર પુત્રો માગ્યા.
દ્વૌ પુત્રૌ વિનતા વવ્રે કદ્રૂપુત્રાધિકૌ બલે। તેજસા વપુષા ચૈવ વિક્રમેણાધિકૌ ચ તૌ
વિનતાએ બે પુત્રો માગ્યા, જે બળમાં કદ્રૂના પુત્રોથી વધારે અને તેજ, રૂપ તથા પરાક્રમમાં પણ શ્રેષ્ઠ હોય.
તસ્યૈ ભર્તા વરં પ્રાદાદીદૃસૌ તે ભવિષ્યતઃ। એવમસ્ત્વિતિ તં ચાહ કશ્યપં વિનતા તદા
પતિએ વિનતાને વરદાન આપ્યું: 'એવા પુત્રો તને મળશે.' ત્યારે વિનતાએ કશ્યપને કહ્યું: 'જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થાય.'
યથાવત્પ્રાર્થિતં લબ્ધ્વા વરં તુષ્ટાભવત્તદા। કૃતકૃત્યા તુ વિનતા લબ્ધ્વા વીર્યાધિકૌ સુતૌ
જેમ વિનતાએ ઈચ્છ્યું હતું તેમ વરદાન મળતાં તે સંતોષી થઈ; બળમાં શ્રેષ્ઠ એવા બે પુત્રો મળતાં તેને જીવન સફળ લાગ્યું.
કદ્રૂશ્ચ લબ્ધ્વા પુત્રાણાં સહસ્રં તુલ્યવર્ચસામ્। ધાર્યૌ પ્રયત્નતો ગર્ભાવિત્યુક્ત્વા સ મહાતપાઃ
કદ્રૂએ પણ સમાન તેજવાળા હજાર પુત્રો મેળવ્યા; મહાત્મા કશ્યપે બંનેને કહ્યું: 'હવે તમે બંને ધ્યાનપૂર્વક ગર્ભ ધારણ કરો.'
તે ભાર્યે વરસંતુષ્ટે કશ્યપો વનમાવિશત્
વરદાનથી તૃપ્ત થઈને, કશ્યપની બંને પત્નીઓ વનમાં રહીવા ગઈ.
જનયામાસ વિપ્રેન્દ્ર દ્વે ચાણ્ડે વિનતા તદા। તયોરણ્ડાનિ નિદધુઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પરિચારિકાઃ
એ સમયે, વિપ્રશ્રેષ્ઠ, વિનતાએ બે ઈંડા મૂક્યા; તેમની સેવિકાઓ આનંદથી એ ઈંડાંને સાચવીને રાખ્યાં.
સોપસ્વેદેષુ ભાણ્ડેષુ પઞ્ચવર્ષશતાનિ ચ। તતઃ પઞ્ચશતે કાલે કદ્રૂપુત્રા વિનિઃસૃતાઃ
પાંચસો વર્ષ સુધી, ગરમ અને ભીની વાસણોમાં એ ઈંડાં રાખવામાં આવ્યા; ત્યારબાદ, કાળ પૂરું થતાં કદ્રૂના પુત્રો બહાર આવ્યા.
અણ્ડાભ્યાં વિનતાયાસ્તુ મિથુનં ન વ્યદૃશ્યત। તતઃ પુત્રાર્થિની દેવી વ્રીડિતા ચ તપસ્વિની
વિનતાના બે અંડામાંથી કોઈ સંતાન જન્મ્યું નહીં. તેથી પુત્રની ઇચ્છાવાળી અને શરમાઈ ગયેલી દેવી તપ કરવા લાગી.
અણ્ડં બિભેદ વિનતા તત્ર પુત્રમપશ્યત। પૂર્વાર્ધકાયસંપન્નમિતરેણાપ્રકાશતા
વિનતાએ એક અંડું ફોડી કાઢ્યું અને તેમાં પુત્રને જોયો, પણ તેનો શરીર અર્ધું જ બન્યું હતું, બીજું ભાગ તો દેખાતું જ નહોતું.
સ પુત્રઃ ક્રોધસંરબ્ધઃ શશાપૈનામિતિ શ્રુતિઃ। યોઽહમેવં કૃતો માતસ્ત્વયા લોભપરીતયા
એ પુત્ર ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને પોતાની માતાને શાપ આપ્યો: 'માતા, તું લોભમાં આવીને મારા સાથે આવું કર્યું છે—'
શરીરેણાસમગ્રેણ તસ્માદ્દાસી ભવિષ્યસિ। પઞ્ચ વર્ષશતાન્યસ્યા યયા વિસ્પર્ધસે સહ
‘મારા અધૂરા શરીર માટે તું, જેને તું સ્પર્ધા કરે છે, તેની દાસી બનશે, અને પાંચસો વર્ષ સુધી દાસી તરીકે રહેશે.’