તતો દેવર્ષયઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। જગ્મુસ્તદા પરમાર્તિં દૃષ્ટ્વા તત્કદનં મહત્
પછી સર્વ દેવઋષિઓ, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓએ તે મહાન વિનાશ અને ભારે દુઃખ જોઈને ત્યાં ભેગા થયા.
તેઽભિજગ્મુર્જિતક્રોધા જિતાત્માનો જિતેન્દ્રિયાઃ। પિતામહસ્ય ભનં જગતઃ કૃપયા તદા
જેઓએ ક્રોધને જીત્યો હતો, પોતાને સંયમમાં રાખ્યા હતા અને ઇન્દ્રિયોને વશમાં કર્યા હતા, એવા બધા દયાથી પ્રેરાઈને જગતના પિતામહ પાસે ગયા.
તતો દદૃશુરાસીનં સહ દેવૈઃ પિતામહમ્। સિદ્ધૈર્બ્રહ્મર્ષિભિશ્ચૈવ સમન્તાત્પરિવારિતમ્
ત્યાં તેમણે પિતામહને દેવતાઓ સાથે બેઠેલા જોયા, અને ચારેય બાજુએ સિદ્ધો અને બ્રહ્મર્ષિઓએ તેમને ઘેરી લીધેલા હતા.
તત્ર દેવો મહાદેવસ્તત્રાગ્નિર્વાયુના સહ। ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ શક્રશ્ચ પારમેષ્ઠ્યાસ્તથર્ષયઃ
ત્યાં મહાદેવ, અગ્નિ અને વાયુ, ચંદ્ર અને સૂર્ય, ઇન્દ્ર, સૃષ્ટિના પ્રભુઓ અને ઋષિઓ પણ હાજર હતા.
વૈખાનસા વાલખિલ્યા વાનપ્રસ્થા મરીચિપાઃ। અજાશ્ચૈવાવિમૂઢાશ્ચ તેજોગર્ભાસ્તપસ્વિનઃ
વૈખાનસ, વાલખિલ્ય, વનવાસી, મરીચિપ, અજ અને બુદ્ધિમાન, તેજથી ભરેલા તપસ્વીઓ પણ ત્યાં હાજર હતા.
ઋષયઃ સર્વ એવૈતે પિતામહમુપાગમન્। તતોઽભિગમ્ય તે દીનાઃ સર્વ એવ મહર્ષયઃ
આ બધા ઋષિઓ પિતામહ પાસે ગયા; પછી બધા મહર્ષિઓ દુઃખી થઈને તેમના નજીક આવ્યા અને વાત કરી.
સુન્દોપસુન્દયૌઃ કર્મ સર્વમેવ શશંસિરે। યથા હૃતં યથા ચૈવ કૃતં યેન ક્રમેણ ચ
તેમણે સુન્દ અને ઉપસુન્દના બધા કાર્યો વિગતે જણાવ્યા—કેવું થયું, કોણે કર્યું અને કેવી રીતે થયું તે પણ કહ્યું.
ન્યવેદયંસ્તતઃ સર્વમખિલેન પિતામહે। તતો દેવગણાઃ સર્વે તે ચૈવ પરમર્ષયઃ
પછી તેમણે બધું જ પિતામહને સંપૂર્ણ રીતે જણાવ્યું; અને બધા દેવતાઓ તથા મહાન ઋષિઓએ પણ જાણકારી આપી.
તમેવાર્થં પુરસ્કૃત્ય પિતામહમચોદયન્। તતઃ પિતામહઃ શ્રુત્વા સર્વેષાં તદ્વચસ્તદા
એ વિષયને પિતામહ સામે રાખીને તેમણે તેમને પ્રેર્યા; ત્યારે પિતામહે સૌની વાત સાંભળી.
મુહૂર્તમિવ સંચિન્ત્ય કર્તવ્યસ્ય ચ નિશ્ચયમ્। તયોર્વધં સમુદ્દિશ્ય વિશ્વકર્માણમાહ્વયત્
થોડું વિચાર કરીને અને શું કરવું તે નક્કી કરીને, પિતામહે બંનેના વિનાશ માટે વિશ્વકર્માને બોલાવ્યા.
દૃષ્ટ્વા ચ વિશ્વકર્માણં વ્યાદિદેશ પિતામહઃ। સૃજ્યતાં પ્રાર્થનીયૈકા પ્રમદેતિ મહાતપાઃ
વિશ્વકર્માને જોઈને પિતામહે આદેશ આપ્યો: 'હે મહાતપસ્વી, એક મનોહર સ્ત્રી સર્જો.'
પિતામહં નમસ્કૃત્ય તદ્વાક્યમભિનન્દ્ય ચ। નિર્મમે યોષિતં દિવ્યાં ચિન્તયિત્વા પુનઃપુનઃ
પિતામહને વંદન કરીને અને તેમના વચનને સ્વીકારી, વિશ્વકર્માએ વારંવાર વિચાર કરીને એક દિવ્ય સ્ત્રીની રચના કરી.
ત્રિષુ લોકેષુ યત્કિંચિદ્ભૂતં સ્થાવરજઙ્ગમમ્। સમાનયદ્દર્શનીયં તત્તદત્ર સ વિશ્વવિત્
ત્રણે લોકમાં જે કંઈ સુંદર જીવ હોય, સ્થાવર કે જંગમ, તે બધું વિશ્વકર્માએ એકઠું કરીને ત્યાં લાવ્યું.
કોટિશશ્ચૈવ રત્નાનિ તસ્યા ગાત્રે ન્યવેશત્। તાં રત્નસઙ્ઘાતમયીમસૃજદ્દેવરૂપિણીમ્
તેમણે તેના શરીર પર કરોડો રત્નો શોભાવ્યા; અને રત્નોના સમૂહથી બનેલી, દેવતાસમાન રૂપાળી સ્ત્રી સર્જી.
સા પ્રયત્નેન મહતા નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા। ત્રિષુ લોકેષુ નારીણાં રૂપેણાપ્રતિમાભવત્
વિશ્વકર્માએ ખૂબ જ મહેનતથી બનાવેલી એ સ્ત્રી ત્રણેય લોકની સ્ત્રીઓમાં સૌંદર્યમાં અનન્ય બની.
ન તસ્યાઃ સૂક્ષ્મમપ્યસ્તિ યદ્ગાત્રે રૂપસંપદા। નિયુક્તા યત્ર વા દૃષ્ટિર્ન સજ્જતિ નિરીક્ષતામ્
એના શરીર પર સૌંદર્યમાં જરાય પણ ખામી નહોતી; જ્યાં નજર જાય ત્યાંથી નજર હટાવવી મન ન કરતાં.
સા વિગ્રહવતીવ શ્રીઃ કામરૂપા વપુષ્મતી। `પિતામહમુપાતિષ્ઠત્કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્
એ સુંદરતા સાથે, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતી અને તેજસ્વી એવી સ્ત્રી પિતામહ પાસે આવી અને પુછ્યું: 'હું શું કરું?'
પ્રીતો ભૂત્વા સ દૃષ્ટ્વૈવ પ્રીત્યા ચાસ્યૈ વરં દદૌ। કાન્તત્વં સર્વભૂતાનાં સાશ્રિયાનુત્તમં વપુઃ
પિતામહે તેને જોઈને પ્રસન્ન થઈ, આનંદથી તેને વરદાન આપ્યું: 'તને સર્વ જીવોમાં શ્રેષ્ઠ સૌંદર્ય અને કાંતિ પ્રાપ્ત થાય.'
સા તેન વરદાનેન કર્તુશ્ચ ક્રિયયા તદા।' જહાર સર્વભૂતાનાં ચક્ષૂંષિ ચ મનાંસિ ચ
એ સમયે, તે વરદાન અને સર્જનહારની ક્રિયા વડે, તેણીએ બધાં જીવજંતુઓની આંખો અને મન દૂર કરી લીધાં.
તિલંતિલં સમાનીય રત્નાનાં યદ્વિનિર્મિતા। તિલોત્તમેતિ તત્તસ્યા નામ ચક્રે પિતામહઃ
બધા રત્નોના અતિ સૂક્ષ્મ કણો એકઠા કરીને, પિતામહે તેણીને 'તિલોત્તમા' એવું નામ આપ્યું.
બ્રહ્માણં સા નમસ્કૃત્ય પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્। કિં કાર્યં મયિ ભૂતેશ યેનાસ્મ્યદ્યેહ નિર્મિતા
તેણીએ બ્રહ્માજીને વંદન કરીને, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે સર્વના સ્વામી, મને આજે શે માટે બનાવવામાં આવી છું, હું શું કરું?'
ગચ્છ સુન્દોપસુન્દાભ્યામસુરાભ્યાં તિલોત્તમે। પ્રાર્થનીયેન રૂપેણ કુરુ ભદ્રે પ્રલોભનમ્
હે તિલોત્તમા, તું સુંદર રૂપ ધારણ કરીને સુન્દ અને ઉપસુન્દ નામના બે અસુરોને મોહિત કરવા જા, હે શુભે.
ત્વત્કૃતે દર્શાદેવ રૂપસંપત્કૃતેન વૈ। વિરોધઃ સ્યાદ્યથા તાભ્યામન્યોન્યેન તથા કુરુ
તારા રૂપ અને સૌંદર્યના કારણે એ બંનેમાં પરસ્પર વૈર ઉભું થાય, એ રીતે તું કાર્ય કર.
સા તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય નમસ્કૃત્ય પિતામહમ્। ચકાર મણ્ડલં તત્ર વિબુધાનાં પ્રદક્ષિણમ્
તેણીએ 'જેમ કહ્યું તેમ થશે' એમ વચન આપીને, પિતામહને વંદન કર્યું અને દેવતાઓની સભાનું પ્રદક્ષિણ કર્યું.
પ્રાઙ્મુખો ભગવાનાસ્તે દક્ષિણેન મહેશ્વરઃ। દેવાશ્ચૈવોત્તરેણાસન્સર્વતસ્ત્વૃષયોઽભવન્
ભગવાન પૂર્વ દિશા તરફ બેઠા હતા, મહેશ્વર દક્ષિણ તરફ હતા, દેવતાઓ ઉત્તર તરફ અને સર્વત્ર ઋષિઓ હાજર હતા.
કુર્વન્ત્યાં તુ તદા તત્ર મણ્ડલં તત્પ્રદક્ષિણમ્। ઇન્દ્રઃ સ્થાણુશ્ચ ભગવાન્ધૈર્યેણ તુ પરિચ્યુતૌ
જ્યારે તેણી ત્યાં પ્રદક્ષિણ કરી રહી હતી, ત્યારે ઇન્દ્ર અને ભગવાન સ્થાણુનો ધીરજ છૂટી ગયો.
દ્રષ્ટુકામસ્ય ચાત્યર્થં ગતાયાં પાર્શ્વતસ્તથા। અન્યદઞ્ચિતપદ્માક્ષં દક્ષિણં નિઃસૃતં મુખમ્
તેણી પસાર થઈ રહી ત્યારે, તેને વધુ જોવા માટે, કમળ જેવી આંખોવાળું બીજું મુખ જમણી બાજુએ દેખાયું.
પૃષ્ઠતઃ પરિવર્તન્ત્યાં પશ્ચિમં નિઃસૃતં મુખમ્। ગતાયાં ચોત્તરં પાર્શ્વમુત્તરં નિઃસૃતં મુખમ્
પાછળ ફરતી વખતે, પીઠની બાજુએ પણ એક મુખ દેખાયું; અને ઉત્તર બાજુએ જતા, ઉત્તર તરફ પણ એક મુખ દેખાયું.
મહેન્દ્રસ્યાપિ નેત્રાણાં પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતોગ્રતઃ। રક્તાન્તાનાં વિશાલાનાં સહસ્રં સર્વતોઽભવત્
મહેન્દ્રના પણ પીઠ, બાજુ અને આગળ—બધી બાજુએ લાલ કિનારાવાળા વિશાળ હજાર આંખો દેખાયા.
એવં ચતુર્મુખઃ સ્થાણુર્મહાદેવોઽભવત્પુરા। તથા સહસ્રનેત્રશ્ચ બભૂવ બલસૂદનઃ
આ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં, મહાદેવ સ્થાણુ ચાર મુખવાળા થયા અને બલાસૂદન હજાર આંખવાળા બન્યા.