કૃતાઞ્જલિઃ સુસંવીતા સ્થિતાઽથ દ્રુપદાત્મજા। તસ્યાશ્ચાપિ સ ધર્માત્મા સત્યવાગૃષિસત્તમઃ
દ્રુપદપુત્રી હાથ જોડીને, યોગ્ય રીતે વસ્ત્ર પહેરીને ત્યાં ઊભી રહી; ત્યારે એ ધર્મનિષ્ઠ, સત્યવચન અને મહાન ઋષિએ—
આશિષો વિવિધાઃ પ્રોચ્ય રાજપુત્ર્યાસ્તુ નારદઃ। ગમ્યતામિતિ હોવાચ ભગવાંસ્તામનિન્દિતામ્
નારદજીએ રાજકન્યાને અનેક આશીર્વાદ આપ્યા અને પછી નિર્દોષ દ્રૌપદીને કહ્યું: 'હવે તું જઈ શકે છે.'
ગતાયામથ કૃષ્ણાયાં યુધિષ્ઠિરપુરોગમાન્। વિવિક્તે પાણ્ડવાન્સર્વાનુવાચ ભગવાનૃષિઃ
કૃષ્ણા ત્યાંથી જતા, ભગવાન ઋષિએ યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખીને બધા પાંડવોને એકાંતમાં સંબોધ્યા.
પાઞ્ચાલી ભવતામેકા ધર્મપત્ની યશસ્વિની। યથા વો નાત્ર ભેદઃ સ્યાત્તથા નીતિર્વિધીયતાં
પાંચાલી તમારી બધાની એકમાત્ર પ્રસિદ્ધ ધર્મપત્ની છે; તમે બધામાં કોઈ ફૂટ ન પડે એ માટે યોગ્ય નિયમ બનાવો.
સુન્દોપસુન્દૌ હિ પુરા ભ્રાતરૌ સહિતાવુભૌ। આસ્તામવધ્યાવન્યેષાં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતૌ
પહેલાં સુન્દ અને ઉપસુન્દ નામના બે ભાઈઓ, એકતા સાથે, ત્રણેય લોકમાં અજેય અને પ્રસિદ્ધ હતા.
એકરાજ્યાવેકગૃહાવેકશય્યાસનાશનૌ। તિલોત્તમાયાસ્તૌ હેતોરન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ
એ બંનેએ એક રાજ્ય, એક ઘર, એક શય્યા, એક આસન અને એક જ ભોજન વહેંચ્યું; છતાં તિલોત્તમાના કારણે એકબીજાને મારી નાખ્યા.
રક્ષ્યતાં સૌહૃદં તસ્માદન્યોન્યપ્રીતિભાવકમ્। યથા વો નાત્ર ભેદઃ સ્યાત્તત્કુરુષ્વ યુધિષ્ઠિર
એથી, પરસ્પર પ્રેમ વધે એવી મિત્રતા જાળવો; યુધિષ્ઠિર, તમે બધામાં ફૂટ ન પડે એ માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા કરો.
સુન્દોપસુન્દાવસુરૌ કસ્ય પુત્રૌ મહામુને। ઉત્પન્નશ્ચ કથં ભેદઃ કથં ચાન્યોન્યમઘ્નતામ્
મહાન ઋષિ, સુન્દ અને ઉપસુન્દ એ અસુરો કોના પુત્ર હતા? એમની વચ્ચે ફૂટ કેવી રીતે પડી અને એમણે એકબીજાને કેમ મારી નાખ્યા?
અપ્સરા દેવકન્યા વૈ કસ્ય ચૈષા તિલોત્તમા। યસ્યાઃ કામેન સંમત્તૌ જઘ્નતુસ્તૌ પરસ્પરમ્
અને તિલોત્તમા એ અપ્સરા કોણ છે, કયા દેવકન્યાની દિકરી છે? જેના માટે કામથી અંધા બની એ બંનેએ એકબીજાને મારી નાખ્યા?
એતત્સર્વં યથા વૃત્તં વિસ્તરેણ તપોધન। શ્રોતુમિચ્છામહે બ્રહ્મન્પરં કૌતૂહલં હિ મે
હે મહાત્મા, આ બધું વિગતે કેવી રીતે બન્યું એ અમે સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ, કેમ કે મને ખૂબ જ જિજ્ઞાસા છે, હે બ્રાહ્મણ.
શણુ મે વિસ્તરેણેમમિતિહાસં પુરાતનમ્। ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ પાર્થ યથા વૃત્તં યુધિષ્ઠિર
હું તને આ પ્રાચીન કથા વિગતે કહું છું, હે પાર્થ, જે રીતે ઘટી હતી, તારા ભાઈઓ સાથે, હે યુધિષ્ઠિર.
મહાસુરસ્યાન્વવાયે હિરણ્યકશિપોઃ પુરા। નિકુમ્ભો નામ દૈત્યેન્દ્રસ્તેજસ્વી બલવાનભૂત્
મહાન અસુર હિરણ્યકશિપુના વંશમાં, એક સમયે તેજસ્વી અને બળવાન દૈત્યરાજ નિકુંભ જન્મ્યા હતા.
તસ્ય પુત્રૌ મહાવીર્યૌ જાતૌ ભીમપરાક્રમૌ। સુન્દોપસુન્દૌ દૈત્યેન્દ્રૌ દારુણૌ ક્રૂરમાનસૌ
એના બે પુત્રો, મહાવીર અને ભયાનક પરાક્રમવાળા, સુન્દ અને ઉપસુન્દ નામે, દૈત્યોના રાજા અને ક્રૂર મનવાળા હતા.
તાવેકનિશ્ચયૌ દૈત્યાવેકકાર્યાર્થસંમતૌ। નિરન્તરમવર્તેતાં સમદુઃખસુખાવુભૌ
એ બંને દૈત્યોએ એક જ વિચાર અને એક જ હિત રાખી, હંમેશા સાથે મળીને, સુખ-દુઃખ બન્નેમાં સમાન ભાગીદારી રાખી.
વિનાઽન્યોન્યં ન ભુઞ્જાતે વિનાઽન્યોન્યં ન જલ્પતઃ। અન્યોન્યસ્ય પ્રિયકરાવન્યોન્યસ્ય પ્રિયંવદૌ
એકબીજા વિના તેઓ ન તો ખાતા, ન તો વાત કરતા; એકબીજાને ખુશ કરે એવા કામ કરતા અને મીઠા બોલ બોલતા.
એકશીલસમાચારૌ દ્વિધૈવૈકોઽભવત્કૃતઃ। તૌ વિવૃદ્ધૌ મહાવીર્યૌ કાર્યેષ્વપ્યેકનિશ્ચયૌ
એક જ સ્વભાવ અને વર્તન ધરાવતા, જાણે એક આત્મા બે રૂપે વિભાજિત થયો હોય; એ બંને ભાઈઓ, શક્તિમાં વધીને, દરેક કાર્યમાં એકમન હતા.
ત્રૈલોક્યવિજયાર્થાય સમાધાયૈકનિશ્ચયમ્। દીક્ષાં કૃત્વા ગતૌ વિન્ધ્યં તાવુગ્રં તેપતુસ્તપઃ
ત્રણે લોકને જીતવાનો દ્રઢ નિશ્ચય કરીને, બંનેએ દીક્ષા લીધી અને વિંધ્ય પર્વત પર જઈને ભારે તપ કર્યું.
તૌ તુ દીર્ઘેણ કાલેન તપોયુક્તૌ બભૂવતુઃ। ક્ષુત્પિપાસાપરિશ્રાન્તૌ જટાવલ્કલધારિણૌ
લાંબા સમય સુધી તપમાં લીન રહીને, બંને ભૂખ અને તરસથી દુર્બળ થઈ ગયા, થાકેલા, ઝાટા અને વલ્કળ પહેરીને રહેતા હતા.
મલોપચિતસર્વાઙ્ગૌ વાયુભક્ષૌ બભૂવતુઃ। આત્મમાંસાનિ જુહ્વાન્તૌ પાદાઙ્ગુષ્ઠાગ્રધિષ્ઠિતૌ। ઊર્ધ્વબાહૂ ચાનિમિષૌ દીર્ઘકાલં ધૃતવ્રતૌ
બન્નેના શરીર પર મેલ ચડી ગયો હતો, હવા પર જીવતા હતા, પોતાનું માંસ હોમતા, પગના અંગૂઠા પર ઊભા રહીને, હાથ ઉપર ઉંચા કરીને, આંખ ન ઝપકાવીને લાંબા સમય સુધી વ્રત પાળ્યું.
તયોસ્તપઃપ્રભાવેણ દીર્ઘકાલં પ્રતાપિતઃ। ધૂમં પ્રમુમુચે વિન્ધ્યસ્તદ્ભુતમિવાભવત્
બન્નેના લાંબા તપના પ્રભાવથી, વિંધ્ય પર્વત ઘણો સમય તપ્ત રહ્યો અને ત્યાંથી ધૂમાડો નીકળવા લાગ્યો, જે અદ્ભુત લાગતો હતો.
તતો દેવા ભયં જગ્મુરુગ્રં દૃષ્ટ્વા તયોસ્તપઃ। તપોવિઘાતાર્થમથો દેવા વિઘ્નાનિ ચક્રિરે
બન્નેનું ઉગ્ર તપ જોઈને દેવતાઓને ભારે ભય લાગ્યો અને તેમના તપમાં વિઘ્ન પાડવા માટે અનેક અવરોધો ઊભા કર્યા.
રત્નૈઃ પ્રલોભયામાસુઃ સ્ત્રીભિશ્ચોભૌ પુનઃપુનઃ। ન ચ તૌ ચક્રતુર્ભઙ્ગં વ્રતસ્ય સુમહાવ્રતૌ
દેવતાઓએ અનેકવાર રત્નો અને સ્ત્રીઓથી બંનેને લલચાવ્યા, પણ બંનેએ પોતાના મહાન વ્રતમાંથી કદી ડગ્યા નહીં.
અથ માયાં પુનર્દેવાસ્તયોશ્ચક્રુર્મહાત્મનોઃ। ભગિન્યો માતરો ભાર્યાસ્તયોશ્ચાત્મજનસ્તથા
પછી દેવોએ એ બંને મહાન આત્માઓ માટે માયા ઊભી કરી—બહેનો, માતાઓ, પત્નીઓ અને એમના પોતાના સંતાનો પણ.
પ્રપાત્યમાના વિસ્રસ્તાઃ શૂલહસ્તેન રક્ષસા। ભ્રષ્ટાભરણકેશાન્તા ભ્રષ્ટાભરણવાસસઃ
એ તમામ સ્ત્રીઓને ભાલા ધરાવતાં રાક્ષસે ખેંચી અને ફેંકી દીધી, એમના આભૂષણ અને વાળ બગડી ગયા, વસ્ત્રો અને ગહનો પણ પડી ગયા.
અભિભાષ્ય તતઃ સર્વાસ્તૌ ત્રાહીતિ વિચુક્રુશુઃ। ન ચ તૌ ચક્રતુર્ભઙ્ગં વ્રતસ્ય સુમહાવ્રતૌ
પછી એ બધાં સ્ત્રીઓ બન્નેને બોલાવીને 'અમને બચાવો!' એમ રડવા લાગી, પણ મહાન વ્રત ધરાવનાર બંનેએ કદી પોતાનું વ્રત તોડ્યું નહીં.
યદા ક્ષોભં નોપયાતિ નાર્તિમન્યતરસ્તયોઃ। તતઃ સ્ત્રિયસ્તા ભૂતં ચ સર્વમન્તરધીયત
જ્યારે બન્નેમાંથી કોઈ પણ ચિંતિત કે દુઃખી ન થયું, ત્યારે એ બધાં સ્ત્રીઓ અને પ્રાણીઓ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તતઃ પિતામહઃ સાક્ષાદભિગમ્ય મહાસુરૌ। વરેણ ચ્છ્દયામાસ ક્વલોકહિતઃ પ્રભુઃ
પછી પિતામહ પોતે એ બંને મહાસુરો પાસે આવ્યા અને લોકહિત માટે એમને વરદાન માગવા કહ્યું.
તતઃ સુન્દોપસુન્દૌ તૌ ભ્રાતરૌ દૃઢવિક્રમૌ। દૃષ્ટ્વા પિતામહં દેવં તસ્થતુઃ પ્રાઞ્જલી તદા
પછી સુન્દ અને ઉપસુન્દ, એ બંને દૃઢ પરાક્રમી ભાઈઓએ દેવ પિતામહને જોઈને હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
ઊચતુશ્ચ પ્રભું દેવં તતસ્તૌ સહિતૌ તદા। આવયોસ્તપસાઽનેન યદિ પ્રીતઃ પિતામહઃ
પછી બંનેએ એકસાથે ભગવાનને કહ્યું: 'જો આપ અમારા તપથી પ્રસન્ન હોવ—'
માયાવિદાવસ્ત્રવિદૌ બલિનૌ કામરૂપિણૌ। ઉભાવપ્યમરૌ સ્યાવઃ પ્રસન્નો યદિ નૌ પ્રભુઃ
'અમે બંને માયા અને શસ્ત્રોમાં પારંગત, બળવાન અને ઈચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકીએ એવા અમર બનીએ, જો ભગવાન અમ પર પ્રસન્ન હોય.'